Влажната нива може да изгледа подготвена за работа, а сепак да остави длабоки траги, да ја затвори почвата и да создаде збиен слој што ќе го попречува никнувањето. Со неколку едноставни проверки на влажноста, носивоста и одводнувањето, земјоделецот може да одлучи дали е безбедно да влезе со трактор, плуг, сеалка или приколка.
Есенските дождови често го менуваат теренот од една до друга парцела. Нивата на лесна, песоклива почва може брзо да прими механизација, додека тешка глинеста почва, низок дел покрај канал или место каде што се собира вода останува мека многу подолго. Затоа календарот сам по себе не е доволен сигнал за почеток на орање, предсеидбена подготовка или транспорт.
Прераниот влез со трактор носи повеќе ризици од обична видлива трага. Тркалата ја притискаат почвата во длабочина, се губи простор за воздух и вода, а подоцна коренот потешко навлегува. При обработка во несоодветна влажност може да се создадат крупни грутки, мазен слој под работната длабочина или таканаречен ѓон од обработка.
Проверката не бара посебна лабораторија. Со лопата, стапало, мал примерок земја и внимателно разгледување на парцелата може да се добие доволно добра слика за носивоста. Најдобар пристап е нивата да се провери на повеќе места, а одлуката да се донесе според најпроблематичниот дел, особено ако работата ќе се изведува со тешка механизација.
Не ја оценувајте нивата само од работ на парцелата
Работ на нивата понекогаш изгледа сув поради ветерот и сонцето, додека средината е сè уште заситена со вода. Слична разлика има и меѓу горниот и долниот дел на наклонета парцела. Водата се движи надолу, па долниот дел може да остане мек и откако површината на повисокиот дел ќе се исуши.
Пред проверката направете краток обикол по дијагонала или по линија што ги поврзува повисокиот, средишниот и најнискиот дел. Побарајте промени во бојата, сјајни влажни површини, отпечатоци од вода, затворени вдлабнатини и места каде што растителните остатоци се залепени за почвата.
- Проверете најмалку едно повисоко, едно средно и едно ниско место.
- Посебно разгледајте ги влезот на нивата, краевите покрај каналите и местата каде што тракторот претходно свртувал.
- Не носете одлука за целата парцела според најсувиот или најпристапниот дел.
Проверка со стапало: првиот знак за носивоста
Едноставна проверка е да се помине пеш по неколку репрезентативни места. Ако обувката лесно пропаѓа, земјата се лепи за ѓонот или останува длабок отпечаток со остри рабови, површината сè уште нема доволна носивост за тешка механизација. Еден отпечаток не е апсолутна мерка, но повеќе исти отпечатоци низ различни делови покажуваат дека почвата е премногу мека.
Внимавајте и на површината што изгледа цврста, но под тенок сув слој е мека. Стапчето или петата може да го откријат тој премин. На тешки глинести почви горниот слој понекогаш брзо се засушува и создава лажен впечаток дека нивата е проодна.
- Газете на повеќе места, а не само по постојната трага од трактор.
- Забележете дали земјата се лепи за обувките и дали отпечатокот брзо се затвора или останува длабок.
- Проверете го и местото каде што планирате да се свртувате со приклучната машина.
Лопатата открива што се случува под површината
На неколку места ископајте мал профил со лопата до длабочина што е доволна да се види обработениот слој и почетокот на подлабоката почва. Земете грутка од различни слоеви и обидете се лесно да ја притиснете со прстите. Премногу влажната почва се размачкува, се лепи и добива мазна површина наместо да се рони.
При проверката обрнете внимание дали има јасна хоризонтална граница. Ако горниот слој е растресит, а под него има мазен, збиен или потежок слој, поминувањето со тркало во влажна состојба може дополнително да го зацврсти тој премин. Таквата збиеност подоцна може да го забави движењето на корените и одведувањето на вишокот вода.
Проверете дали почвата се рони во помали агрегати или се претвора во леплива маса. Орањето и култивирањето во последната состојба често не ја подобрува структурата, туку создава мазни ѕидови и големи грутки што тешко се подготвуваат за сеидба.
- Извадете примерок од површинскиот и од подлабокиот обработен слој.
- Притиснете ја земјата со прстите, но не ја проценувајте само според бојата.
- Побарајте мазни странични површини од претходни поминувања со плуг или чизел.
- Запишете ги местата со различна структура за идните обработки и одводнување.
Како да се препознаат задржувањето вода и слабите точки
Задржувањето вода не се гледа само како отворена баричка. На ниските делови често остануваат потемна боја, влажни растителни остатоци, зеленикави или закржлавени растенија и површина што се суши побавно од остатокот на нивата. По дожд, трагите од вода можат да покажат каде се собира истекот од повисокиот дел.
На наклонети парцели набљудувајте ги браздите и патеките по кои водата се движи. Влез со механизација по таков терен може да ги продлабочи каналите, да предизвика ерозија и да донесе влажна земја на пониските делови. Празните траги не се само козметички проблем, бидејќи следните операции може да се повторуваат по истата збиена линија.
Ако нивата е поделена на очигледно влажни и посуви зони, не мора целата да се обработува со ист интензитет. Најпроблематичните места може да се остават за подоцна, да се одводнат каде што тоа е изводливо или да се избегнува нивно непотребно газење.
- Следете ги местата каде што водата застанува по рабовите и во вдлабнатините.
- Проверете дали постојат отворени или затворени одводни патеки.
- Не возете по наклон во правец што ги продлабочува линиите на истекување.
- Означете ги влажните точки за да не се поминуваат повеќепати.
Тешките глинести почви бараат повеќе трпение
Глинестите почви задржуваат повеќе вода и имаат потесен момент во кој можат да се обработуваат без да се размачкаат или збијат. На површината може да изгледаат суви, но под неа да останат пластични и лепливи. Ова е особено изразено во ниски делови и на парцели со слаб природен одлив.
Кај вакви ниви, подобро е да се провери состојбата непосредно пред планираниот влез, бидејќи сушењето не е еднакво по целата парцела. Ако плугот создава мазна страна на браздата, ако се лепи земја по работните тела или ако зад тркалата остануваат длабоки траги, условите не се добри за продолжување на работата.
Намалувањето на бројот на непотребни премини е корисно, но не треба да се постигнува со влез во премногу влажна почва. Еден премин со тешка машина може да остави трага што ќе бара дополнителна обработка, а со тоа ќе се зголеми потрошувачката на гориво и времето.
- Разликувајте сув површински слој од вистински носечка почва.
- Следете дали земјата се лепи на плугот, дисковите или гумите.
- Избегнувајте повторено свртување на истото место.
- Не се обидувајте да ја поправите лошата влажност со повеќе поминувања.
Орање, сеидба и транспорт немаат исто барање
Одлуката за влез зависи и од работата што треба да се изврши. Празен трактор и натоварена приколка не го оптоваруваат теренот исто. Плуг, тешка дискова брана и полна приколка вршат различен притисок врз почвата, а свртувањето на краевите најчесто создава најдлабоки траги.
За сеидба на пченица или јачмен, рамномерната подлога и зачуваната структура имаат поголема вредност од брзото завршување на работата. Ако сеалката потонува нерамномерно или тркалата оставаат длабоки канали, може да се наруши длабочината на полагање и контактот на семето со почвата.
При транспорт на род или репроматеријал, ризикот е најголем кога приколката е полна и се движи по ниски или наклонети делови. Ако мора да се влезе, однапред испланирајте ја патеката, избегнувајте непотребни свртувања и не користете една влажна линија како главна сообраќајница низ целата парцела.
- Проверете ја нивата со машината и товарот што реално ќе се користи.
- Сведете ги празните премини и свртувања на минимум.
- Не користете полна приколка на мека почва само затоа што тракторот има доволно влечна сила.
- За сеидба приоритет да биде рамномерната подлога, а не само брзината на работа.
Што да направите ако дел од нивата е премногу влажeн
Неуспешната проверка не значи дека целата работа мора да застане. Прво одделете ги деловите што се проодни од оние каде што обувката пропаѓа, земјата се размачкува или водата се задржува. Ако условите се разликуваат, работете само таму каде што ризикот е прифатлив.
На ниските точки не додавајте нови премини без јасна потреба. Оставете време за природно сушење, отстранете пречки што го блокираат постојниот одлив само ако тоа може да се направи без ерозија и означете ја зоната за подоцнежна проверка. На наклон, избегнувајте движење што го следи правецот на истекот и ги продлабочува каналите.
Ако работата е итна поради агротехничкиот рок, проценете дали може да се намали товарот, да се користи полесна машина или да се промени патеката. Таквата одлука треба да се заснова на реалната состојба на теренот, а не на желбата целата површина да се заврши во еден ден.
- Поделете ја парцелата на проодни и непрoодни зони.
- Оставете ги ниските делови без непотребно газење.
- Размислете за полесен товар или различна патека.
- Направете повторна проверка пред секоја нова операција.
Проверете ја машината пред да тргнете на нива
Состојбата на машината влијае врз притисокот што се пренесува на почвата. Проверете го притисокот во гумите според упатството на производителот, состојбата на шарата, истекувањето на масло и правилното прикачување на приклучната машина. Неправилно надувани гуми или оштетена шара можат да ја влошат тракцијата и да создадат подлабоки траги.
Погледнете дали машината е непотребно оптоварена со алати, материјал или товар. Планирајте каде ќе се свртувате и каде ќе се запре приколката, особено ако пристапниот пат е тесен или се наоѓа во близина на одводен канал.
Кога условите се гранични, прво направете краток пробен премин на место што не е најниско и набљудувајте ја површината зад машината. Пробата не треба да биде изговор за повеќекратно газење; доволен е внимателен увид во трагата и во однесувањето на земјата.
- Проверете гуми, прикачување, истекувања и непотребен товар.
- Планирајте ги патеките пред машината да влезе во нивата.
- Не тестирајте со најтешката машина на највлажниот дел.
- Следете ја длабочината на трагата и лепењето на земјата по првиот премин.
Направете кратка теренска белешка за следните обработки
Есенската проверка може да биде корисна и за идните сезони. Запишете кои делови се сушат најдоцна, каде се појавуваат траги од вода, по која патека најчесто се движи механизацијата и каде се создаваат длабоки траги. Една едноставна скица во тетратка или ознака на земјоделска карта може да помогне при избор на патеки и планирање одводнување.
По завршувањето на работата, повторно прегледајте ги краевите на парцелата и местата на свртување. Ако таму има силно набивање, не планирајте автоматски исти премини во следната операција. Со менување на патеките и избегнување на непотребен сообраќај може да се намали ширењето на збиеноста.
Таквата евиденција не ја заменува проверката на теренот, бидејќи влагата и состојбата на почвата се менуваат од година до година. Таа само помага побрзо да се препознаат ризичните точки и да се направи подобар план пред нов дожд или нова обработка.
- Запишете ги ниските делови, каналите и местата со длабоки траги.
- Означете ги најчестите патеки за влез и свртување.
- Споредете ја состојбата пред и по обработката.
- Користете ги белешките за избор на патеки, но секогаш проверете повторно на лице место.
Заклучок
Пред влез со механизација, проверете ја нивата на повеќе точки: со одење, со лопата и со набљудување на местата каде што водата се задржува. Најголемо внимание бараат тешките глинести почви, ниските делови и наклоните со видлив истек.
Ако земјата се лепи, се размачкува или остава длабоки траги, паузата често е подобар избор од дополнителното газење. Работете по посуви зони, намалете го бројот на премини и приспособете ја патеката и товарот на реалната носивост на парцелата.
Најчесто поставувани прашања
