По сеидбата на пченицата и јачменот: кога ваљањето помага, а кога прави штета

По сеидбата на озимите жита, одлуката за ваљање треба да се донесе со проверка на нивата, а не само според тоа дали машината е достапна. На една парцела валјакот може да биде корисен, додека на друга, со иста култура, да направи повеќе штета отколку корист.

Најмногу влијаат влагата, структурата на почвата, големината на грутките и квалитетот на контактот меѓу семето и почвата. Разликата е особено изразена меѓу тешки глинести почви, лесни песокливи или добро обработени почви и ниви во повисоки подрачја.

Најбезбедно правило е едноставно: прво проверете ја состојбата на почвата на неколку места, а потоа одлучете дали има потреба од лесно и рамномерно притискање.

Што се постигнува со ваљањето по сеидбата

Валјакот ја притиска површината и може да ги затвори поголемите воздушни празнини околу семето. Така се подобрува контактот со почвената влага, особено кога при сеидбата останале поголеми грутки или почвата е нерамномерна.

Со рамна површина никнењето може да биде поуедначено, а ситното семе што останало плитко има помал ризик да се исуши. Ваљањето може да помогне и при подоцнежна жетва, бидејќи рамната нива полесно се обработува и овозможува порамномерно движење на механизацијата.

Сепак, валјакот не ја поправа лошата сеидба. Ако семето е поставено предлабоко, плитко, во сув слој или во грутка без доволен контакт со почвата, дополнителниот притисок не го решава основниот проблем.

• Подобрување на контактот меѓу семето и почвата.
• Израмнување на ситни нерамнини и дел од поголемите грутки.
• Намалување на воздушните празнини во површинскиот слој.
• Подобри услови за рамномерно никнење кога влагата е соодветна.

Проверете ја влагата пред да влезете со валјак

Најголемиот ризик се јавува кога почвата е влажна и леплива. Ако при одење или работа се лепи за обувките и гумите, ако на површината остануваат длабоки траги или ако грутката се мачка наместо да се распаѓа, влезот со валјак треба да се одложи.

Ваљањето влажна почва ги намалува порите низ кои се движат воздухот и водата. Последиците може да се појават подоцна: отежнато никнење, создавање тврда површинска покорка, задржување вода и послаб развој на коренот.

Проверката направете ја на повеќе делови од нивата. Рабовите може да бидат посуви, а пониските места повлажни. Ако условите не се еднакви, не мора целата парцела да се третира на ист начин.

• Почвата не треба да се лепи за рака, чевел или гума.
• Не влегувајте ако гумите оставаат длабоки и мазни траги.
• Проверете ги и пониските делови, каде влагата се задржува подолго.
• По дожд почекајте површината да се просуши до состојба во која се распаѓа без мачкање.

Грубата структура и ситните грутки бараат различна одлука

Ако по предсеидбената обработка останале крупни, суви грутки, семето може да лежи на нерамна подлога. Во таков случај дел од семето има добар контакт, а дел останува во воздушни празнини или покрај грутка. Лесното ваљање може да ја израмни површината и да ја приближи почвата до семето.

Ако почвата е веќе ситно подготвена, рамна и добро затворена зад сеалката, дополнителното поминување често нема јасна корист. Притисокот може да ја затвори површината повеќе од потребното, особено на тешки почви.

Проверете со внимателно раскопување на неколку кратки места. Ако семето лежи на стабилно, влажно легло и е покриено со растресит слој, најверојатно нема потреба од дополнително ваљање.

• Крупни суви грутки и воздушни празнини се аргумент за внимателно ваљање.
• Ситна, рамна и веќе затворена површина не бара автоматски дополнителен премин.
• Не обидувајте се со валјак да ја разбиете многу сува и тврда кора.
• Одлуката проверете ја со раскопување, не само со гледање од кабината.

Тешки почви: поголема корист, но и поголем ризик

Глинестите и тешките почви можат да имаат корист од ваљање кога се умерено влажни, груткасти и со слаб контакт меѓу семето и почвата. Но истите почви се најчувствителни на набивање кога се влажни.

На такви ниви не треба да се работи само затоа што сеидбата е завршена. Следете ја состојбата на почвата во зоната на тркалата и на местата каде валјакот ќе помине повеќепати. Длабоките траги и сјајната, измазнета површина се знак дека притисокот е преголем за условите.

Ако пред сеидбата е направена добра подготовка и сеалката има свои притисни тркала, дополнителниот валјак може да биде непотребен. Кај тешка почва подобро е да се пропушти еден сомнителен премин отколку да се создаде непропустлив слој.

• Работете само на почва што не се мачка и не се лепи.
• Избегнувајте повеќекратно поминување по истите траги.
• Внимавајте на пониските и сенчести делови од парцелата.
• Проверете дали сеалката веќе обезбедила доволен контакт со почвата.

Полесни почви: ваљањето помага само ако нема ризик од затворање на површината

Песокливите и полесните почви обично полесно се обработуваат и поретко се лепат за машините. Кај нив ваљањето може да помогне кога семето останало во растресит слој и нема доволен контакт со влагата.

И тука притисокот треба да биде умерен. Премногу силно или повторено ваљање може да ја намали растреситоста на површината, а по дожд да придонесе за создавање покорка. Ризикот е поголем ако почвата има ситна прашина по интензивна обработка.

Ако површината е сува, но под неа има доволно влага и семето е добро покриено, не мора да се интервенира. Валјакот не може да донесе вода во сув профил.

• Проверете дали семето навистина има контакт со влажниот слој.
• Не користете повеќе премини за да добиете визуелно мазна површина.
• Избегнувајте работа во многу прашкава почва по претерана обработка.
• Оставете доволно растресит слој над семето.

Како да одлучите според типот на почвата и состојбата

Пред да го приклучите валјакот, земете малку почва од неколку точки и проценете дали се распаѓа или се обликува во леплива маса. Потоа раскопајте ја сеидбената зона и проверете дали семето лежи стабилно, дали е покриено и дали околу него има празнини.

Одлуката треба да се донесе според комбинација од овие проверки. Самата големина на грутките не е доволна причина за ваљање, ниту сувата површина автоматски значи дека валјакот ќе помогне.

Ако има сомнеж, направете мал пробен премин на краток дел. По него проверете дали површината е само израмнета или е измазнета и затворена. Не продолжувајте по целата нива ако пробата покажува лепење, траги или преголем притисок.

1. Проверете ја влажноста на површината и подлабокиот слој.
2. Раскопајте неколку места за да го видите контактот на семето.
3. Направете пробен премин пред целосна операција.
4. Следете дали валјакот израмнува или ја затвора почвата.

Повисоки подрачја и наклонети ниви

Во повисоките подрачја есенските услови може да се менуваат побрзо, а почвата често подолго ја задржува влагата. Затоа не треба да се користи истата одлука како во топла и пониска котлина. Надморската височина сама по себе не бара ваљање, но ја зголемува потребата од внимателна проверка на влагата и состојбата на површината.

Кај наклонети парцели, силно измазнета површина може да го зголеми површинското истекување при обилен дожд. Ако ваљањето е оправдано, движењето и обработката треба да се планираат така што да не се создаваат траги што насочуваат вода по падината.

На студени и повлажни места, густата, затворена површина може да го забави никнењето и да создаде нерамномерни услови. Поважно е семето да биде на стабилна длабочина и во добро подготвен слој отколку целата нива да изгледа совршено мазна.

• Проверете ги одделно врвот, средината и понискиот дел од парцелата.
• Не работете на наклон кога гумите оставаат длабоки канали.
• Внимавајте мазната површина да не го насочува дождот по падината.
• Во повисоки и влажни места избегнувајте затворање на почвата.

Избор на валјак и начинот на поминување

Користете валјак што создава рамномерен притисок и е соодветен за условите на почвата. Претешка опрема, полнење со дополнителна тежина или повеќе премини може да ја зголемат штетата без да го подобрат контактот со семето.

Возете со умерена брзина и избегнувајте нагло сопирање, остри свртувања и непотребно газење на истата зона. На неправилно подготвена нива, променливата длабочина на притисокот може да создаде различно никнење.

По завршувањето проверете дали семето останало на потребната длабочина и дали површината има ситна, но не затворена структура. Ако се појават длабоки траги, мазни ленти или слепена почва, операцијата била прегруба или условите биле несоодветни.

• Не додавајте тежина без јасна потреба.
• Избегнувајте остри свртувања на засеаната површина.
• Ограничете го бројот на премини.
• Проверете ја нивата по работата, а не само валјакот и машинските поставки.

Кога е подобро да не се ваља воопшто

Дополнителното ваљање најчесто не е оправдано кога почвата е премногу влажна, кога нивата е добро израмнета и семето е квалитетно покриено или кога сеалката веќе обезбедила добар контакт со притисни тркала.

Не треба да се користи како замена за повторна сеидба на места каде семето е изнесено, испрано или поставено на погрешна длабочина. Исто така, валјакот не е решение за лошо одведување на вода, длабоки колотраги или силна површинска кора.

Ако дилемата е меѓу малку нерамна површина и ризик од набивање, почесто е побезбедно да се остави нивата без дополнителен премин. Мали нерамнини може да се надоместат со добар развој на посевот, а тешко набивање се отстранува многу потешко.

• Не ваљајте леплива и премногу влажна почва.
• Не повторувајте операција што веќе е обезбедена од сеалката.
• Не користете валјак за решавање на проблеми со вода или погрешна длабочина.
• Не бркајте совршено мазна површина по цена на набивање.

Заклучок

По сеидбата на пченицата и јачменот, валјакот треба да се користи само кога има јасен агрономски проблем што може да го реши: слаб контакт меѓу семето и почвата, крупни грутки или нерамномерна површина. Ако почвата е влажна, леплива, веќе добро затворена или има ризик од покорка, подобрата одлука е да не се влегува.

Проверка на неколку места, мал пробен премин и внимателно следење на трагите од машината се доволни за да се избегне непотребен ризик. Истото правило важи и во повисоките подрачја: состојбата на нивата има предност пред навиката и календарот.

Најчесто поставувани прашања