„Регистриран сум, имам ИДБР.“ Ова го велат многу земјоделци, но најчесто мислат на ЕРЗС — регистарот што ви треба за субвенции. Статусот индивидуален земјоделец е нешто друго: посебен упис, со свои права, обврски и казни. Двата регистри ги води Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, но не служат за истото.

Во овој текст едноставно објаснуваме што носи секој од нив, кој мора да се регистрира, како се оданочува продажбата на сопствени производи и кога регистрацијата навистина ви носи корист.

ЕРЗС — „влезницата“ за субвенции

Единствениот регистар на земјоделски стопанства (ЕРЗС) е уреден со Законот за земјоделство и рурален развој. Во него задолжително се запишува секое стопанство што бара пари по мерките за поддршка — директни плаќања, ИПАРД, национални програми — или што е запишано во друг регистар од земјоделството, сточарството или ветеринарството.

• Стопанството добива единствен број — ИДБР, кој се користи во сите други земјоделски регистри.
• Барањето се поднесува во подрачната единица на Министерството, со доказ за земјиште (имотен лист или договор за закуп) или за добиток.
• Секоја промена (ново земјиште, нов член, продаден добиток) мора да се пријави во рок од 15 дена.
• Едно лице може да биде член само на едно семејно земјоделско стопанство.

Индивидуален земјоделец — правен статус за вршење дејност

Статусот индивидуален земјоделец го уредува Законот за вршење земјоделска дејност. Според него, земјоделска дејност може да врши физичко лице чие работење е „од помал обем“ и кое е запишано во Регистарот на индивидуални земјоделци.

Што значи „помал обем“?

Земјоделецот ја врши дејноста лично, со најмногу 10 вработени (вклучувајќи ги и членовите на семејството) и најмногу 5 сезонски работници. Ако го надмине ова, мора да се регистрира како трговец — трговец-поединец или фирма.

Кои услови мора да ги исполнувате?

1. Да сте полнолетни и да имате општа здравствена способност
2. Да не сте во работен однос и да не сте пензионер
3. Да немате судска забрана за вршење дејност
4. Да немате неплатени даноци и други јавни давачки
5. Да не сте запишани во трговскиот регистар
6. Да имате земјиште во сопственост или под закуп, плодоуживање и слично — или капацитети за дејноста

Како се регистрира?

Барањето се поднесува во подрачната единица на Министерството каде што се наоѓа земјиштето. Документите за судска забрана, даноци и трговски регистар службено ги прибавува Министерството. Решението треба да биде донесено во рок од 15 дена. Ако барањето е одбиено, имате право на жалба во рок од 15 дена до Државната комисија за одлучување во управна постапка во втор степен.

Решението за упис Министерството го праќа до Управата за јавни приходи, Фондот за пензиско и инвалидско осигурување, Фондот за здравствено осигурување и Агенцијата за вработување.

Споредба: ЕРЗС наспроти индивидуален земјоделец

Кој не мора да биде индивидуален земјоделец?

Законот јасно наведува две групи што не се сметаат за вршители на земјоделска дејност:

• Луѓе кои произведуваат само за свои потреби и за семејството со кое живеат
• Вработени и пензионери кои обработуваат своја земја или земја од роднини од прв наследен ред — тие се оданочуваат според даночните прописи

Обете групи се евидентираат во Министерството. Вработен или пензионер може да стане индивидуален земјоделец само ако во рок од еден месец докаже дека работниот однос му престанал, односно дека се откажал од пензијата.

Данок: што важи за сите што продаваат

Без разлика во кој регистар сте, доходот од продажба на сопствени земјоделски производи се оданочува. Според Управата за јавни приходи:

• Стапката е 10%, но од приходот се признаваат 80% нормирани трошоци. Во пракса, данокот изнесува околу 2% од вкупната продажба.
• Ако продавате на откупувач, тој го пресметува и одбива данокот пред да ви плати.
• Ако продавате директно на граѓани надвор од зелен пазар, сами го пријавувате доходот преку е-ППД, до 10-ти во месецот за претходниот месец.

Поврат на данокот за малите земјоделци

Земјоделците со годишна продажба на сопствени производи до 1.000.000 денари може да добијат поврат на платениот данок. Условот е да немаат други приходи што се оданочуваат, како плата или закупнина. Листата ја подготвува УЈП, а Министерството ја проверува преку ЕРЗС — уште една причина зошто уписот таму е важен. Ако продажбата го надмине 1.000.000 денари, до 15 јануари следната година мора да се регистрирате за вршење дејност.

Казни: што ако не се регистрирате?

Законот за вршење земјоделска дејност предвидува глоба од 500 до 700 евра во денарска противвредност за лице што врши дејност без да е запишано во регистарот на индивидуални земјоделци. Истата глоба важи ако не ја користите фирмата, ако на тезга не истакнете ценовник или ако не пријавите привремено запирање на дејноста во рок од седум дена.

Значи, што ви се исплати?

• Обработувате мало парче за дома или сте вработени/пензионер — доволно е ЕРЗС ако барате субвенции, а статус на индивидуален земјоделец не можете ниту да добиете.
• Земјоделството ви е главен извор на приход, а немате работа или пензија — индивидуален земјоделец е патот за да ја вршите дејноста законски и да бидете пријавени во фондовите. ЕРЗС ви треба и понатаму, за субвенции.
• Растете и имате повеќе од 10 луѓе или продажба над 1.000.000 денари — време е за трговец-поединец или фирма.

Текстот е изготвен според Законот за вршење земјоделска дејност (редакциски пречистен текст, со измени до „Службен весник“ бр. 39/16), Законот за земјоделство и рурален развој и објавите на Управата за јавни приходи. Информациите треба да се проверат со надлежните институции — Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство и УЈП. За вашиот конкретен случај консултирајте се со правен стручњак или сметководител.