„Лош квалитет на пченицата“ – тоа е реченицата што секое лето ја слушаат стотици земјоделци на откупните места. Откупувачот гледа во својот апарат, ви кажува бројка и ја намалува цената. Но, дали неговото мерење е последен збор? Кој во Македонија има право официјално да провери дали пченицата е квалитетна?

Законот за квалитетот на земјоделските производи јасно кажува кој е надлежен за контрола на житата, кои лаборатории смеат да прават анализа за квалитет на пченицата и што следува ако се утврди дека некој пушта во промет жито што не ги исполнува условите. Ова е важно да го знаете пред да се согласите на „одбиток“.

Мерењето на откупувачот е договор, не официјална контрола

Кога откупувачот го мери зрното на својот апарат, тоа е негова проценка за потребите на откупот. Таа е дел од вашиот договор, а не одлука на државен орган. Тоа значи дека:

• неговиот резултат не е „законски утврден“ квалитет;
• вие имате право да барате да видите што точно е измерено;
• ако не се согласувате, можете да не ја предадете стоката или да побарате независна анализа.

Сепак, бидете реални: ако веќе сте ја истовариле пченицата и сте ја потпишале приемницата, многу потешко ќе докажете дека мерењето било погрешно.

Кој официјално го проверува квалитет на пченицата?

Државниот инспекторат за земјоделство

Според законот (член 13 и член 165), државниот инспектор за земјоделство е тој што врши инспекциски надзор над квалитетот на житата. Тој има право да:

• зема примероци за да утврди дали пченицата го има квалитетот што е пропишан или деклариран;
• забрани ставање во промет на жито што не го исполнува пропишаниот квалитет;
• привремено ја одземе стоката и да побара таа да се повлече од пазарот (член 168).

Овластените лаборатории

Примероците што ги зема инспекторот не ги анализира секој. Анализата ја прават само лаборатории овластени од Министерството за земјоделство. За да го добие овластувањето, лабораторијата мора (член 14):

• да има вработено најмалку едно лице со високо и едно со средно образование од соодветна област, со најмалку една година искуство во анализи;
• да има соодветни простории и опрема;
• да биде акредитирана за методите со кои се анализира квалитетот на житата.

Решенијата за овластените лаборатории се објавуваат во „Службен весник“, а Министерството може да го одземе овластувањето ако лабораторијата престане да ги исполнува условите.

Може ли резултатот да се оспори?

Да. Ако производителот или преработувачот не е задоволен од резултатот на официјалната анализа, може да поднесе приговор за суперанализа до овластена лабораторија во рок од 24 часа (член 16). Резултатот од суперанализата е конечен.

Што ризикува оној што пушта во промет неквалитетно жито?

Законот не го штити само купувачот на брашно и леб, туку го уредува целиот пазар на жита. Ако правно лице пушти во промет жито што не ги исполнува минималните услови за квалитет, или жито што не е соодветно означено и придружено со документ, следува глоба (член 170):

Покрај глобата, може да се изрече и мерка одземање на производите. Истите казни важат и за неправилно складирање и транспорт на жито.

Што можете да направите вие?

1. Побарајте да видите што е измерено. Влага, хектолитарска маса, протеини, примеси – секоја бројка што влијае на цената.
2. Не потпишувајте приемница со која не се согласувате. Ако мора да потпишете, напишете дека не се согласувате со резултатот.
3. Задржете запечатен примерок. Земен пред двајцата, од повеќе места во приколката, потпишан од двете страни.
4. Однесете го во акредитирана лабораторија. Независен резултат е најсилниот аргумент во разговор со откупувачот.
5. Пријавете злоупотреба. Ако сметате дека откупувачот систематски ги „штима“ резултатите или пушта на пазар жито што не ги исполнува условите, обратете се до Државниот инспекторат за земјоделство.

Заклучок

Откупувачот може да ја мери пченицата колку сака, но официјално утврден квалитет на пченицата постои само кога ќе го провери овластена и акредитирана лабораторија, по примерок што го зел инспектор. Законот предвидува и право на суперанализа и казни за оние што пуштаат неквалитетно жито на пазар. Вашата најдобра заштита е јасен договор, запечатен примерок и независна анализа – пред да кажете „во ред“ на откупното место.