Мелници и складишта: кои законски обврски мора да ги почитуваат и колку чини ако не ги почитуваат?
Секое лето илјадници тони пченица од македонските ниви завршуваат во складишта и мелници. Но работата на складиштарот и мелничарот не завршува со откупот и мелењето. Обврските за мелници и складишта се прецизно пропишани со закон: од тоа како се чува житото, до тоа кога се праќа извештај до Министерството. Еве ги сите на едно место, кажани едноставно.
- Складиштата и мелничко-пекарските капацитети мора секој месец, најдоцна до 10-ти, да доставуваат извештај за залихите до Министерството за земјоделство, а годишен до 30 јануари.
- Мелниците мора да имаат лабораториски наод и контролна марка за секое пакување брашно пред продажба.
- Казните за правни лица одат до 10.000 евра, во зависност од прекршокот и големината на фирмата.
На кого се однесуваат обврските за мелници и складишта?
Главниот пропис е Законот за квалитетот на земјоделските производи. Тој има посебни делови за пазарот на жито и ориз и за пазарот на брашно. Обврските важат за:
- складиштарите, односно сите што чуваат жито или брашно наменето за продажба,
- мелничко-пекарските капацитети,
- операторите со брашно: мелници, увозници, трговци, пакувачи, како и сопственици на брашно од услужно мелење кога понатаму го продаваат.
Покрај овој закон, објектите во кои се работи со храна мора да бидат регистрирани или одобрени кај Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) според Законот за безбедност на храната.
Обврски при работа со жито
Квалитет и класи
Во промет може да оди само жито што ги исполнува минималните услови за квалитет: чистота од примеси, влага, хектолитарска маса и отсуство на штетници. Пченицата се распоредува во I, II или III класа според протеините, хектолитарската маса, примесите и седиментационата вредност.
Пакување и декларација
Житото што го пуштаат складиштарите и мелниците треба да биде во пропишана амбалажа, затворена така што отворањето ќе остави видлив траг. Ако се продава рефус, мора да оди со придружен документ. Декларацијата треба да ги содржи:
- класата на квалитет,
- потеклото,
- други податоци важни за купувачот.
Следливост
Операторите мора да обезбедат следливост на квалитетот во сите фази. Тоа значи дека за секоја серија мора да може да се утврди од каде дошла и каде заминала.
Превоз и складирање
Житото се превезува со возила што ги исполнуваат условите за транспорт и се чува на начин што го зачувува квалитетот. Поблиските услови за складирање ги пропишува министерот.
Дополнителни обврски за мелниците
Спецификација и лабораториски наод
Пред да почне производството, мелницата мора да има производителска спецификација за секој производ. Пред секое пуштање брашно на пазар, потребен е извештај од овластена лабораторија за влага, пепел, киселост, тип на брашното и својствата на тестото. Додека не стигнат резултатите, брашното чека во складиште.
Осум дена отстојување
Пченичното брашно мора да отстои најмалку осум дена од мелењето пред продажба. Исклучок е брашното за тестенини.
Контролна марка и декларација
Секое пакување брашно мора да има декларација за квалитет (тип, пепел, влага, киселост, потекло) и контролна марка со сериски број од Министерството. Кога брашното се продава рефус, марката се става на придружниот документ, на пример на испратницата.
Евиденција за залихи и преработка
Мелниците, вклучувајќи ги и оние што мелат услужно, мора да водат евиденција за залихите и преработката на пченица, ‘рж и пченка, како и за прометот и залихите на брашно. Податоците се доставуваат до Министерството.
Услови во складиштето за брашно
Складиштето за брашно треба да биде изградено од цврст и незапалив материјал, да спречува појава на влага и да може лесно да се чисти, дезинфицира и дезинсектира.
Рокови што не смеете да ги пропуштите
| Обврска | Рок |
|---|---|
| Месечен извештај за залихи на жито и брашно | До 10-ти во месецот, за претходниот месец |
| Годишен извештај | До 30 јануари, за претходната година |
| Отстојување на пченично брашно | Најмалку 8 дена по мелењето |
| Приговор на лабораториски резултат (суперанализа) | 24 часа по добивањето на резултатот |
Месечниот извештај особено содржи: локација на операторот, залихи пренесени од претходниот месец, преземени и испорачани количини по видови и класи, и залихи на крајот на месецот.
Кој проверува дали ги почитувате обврските?
| Институција | Што проверува |
|---|---|
| Државен инспекторат за земјоделство (ДИЗ) | Квалитетот на житото, контролните марки, превозот и складирањето на брашно, извештаите и информативниот систем |
| Агенција за храна и ветеринарство (АХВ) | Квалитетот на брашното пред пуштање во промет, декларациите, лабораториските наоди, безбедноста на храната |
| Министерство за земјоделство (МЗШВ) | Ги прима извештаите, ги издава контролните марки, ги овластува лабораториите |
Ако инспекторот утврди дека квалитетот не е како што е деклариран, може да побара производите да се повлечат од пазарот. Ако не ги исполнуваат пропишаните услови, може да забрани продажба и привремено да ги одземе.
Колкави се казните?
| Прекршок | Микро | Мал | Среден | Голем |
|---|---|---|---|---|
| Жито со лош квалитет, неправилен превоз или складирање, без евиденција за залихи, брашно без наод, декларација или контролна марка | 500 – 1.000 € | 1.000 – 2.000 € | 3.000 – 6.000 € | 6.000 – 10.000 € |
| Неправилно пакување и декларација на жито, недоставени или задоцнети извештаи | 500 – 1.000 € | 1.000 – 2.000 € | 2.000 – 3.000 € | 3.000 – 5.000 € |
За доцнење со извештаите, одговорното лице во фирмата може да добие глоба од 250 до 500 евра. Физичко лице што продава брашно без контролна марка плаќа од 100 до 250 евра, а за неправилно складирање или превоз на брашно од 100 до 200 евра.
Чек-листа за секоја мелница и складиште
- Објектот е регистриран или одобрен кај АХВ
- Месечниот извештај е испратен до 10-ти
- Годишниот извештај е испратен до 30 јануари
- Се води евиденција за залихи, преработка и промет
- Житото има декларација со класа и потекло
- Секое пакување брашно има лабораториски наод, декларација и контролна марка
- Пченичното брашно отстојува најмалку 8 дена
- Складиштето е суво, чисто, дезинфицирано и без штетници
- Возилата за превоз ги исполнуваат условите
Најчесто поставувани прашања
Кој закон ги уредува обврските за мелници и складишта?+−
До кога се праќа месечниот извештај?+−
До кога се праќа годишниот извештај?+−
Што содржи месечниот извештај?+−
Дали и мелниците што мелат услужно имаат обврски?+−
Кој го контролира квалитетот на житото?+−
Во колку класи се дели пченицата?+−
Какви услови мора да има складиштето за брашно?+−
Колкава е најголемата казна?+−
Може ли инспекторот да забрани продажба?+−
Заклучок
Обврските за мелници и складишта не се само формалност. Редовните извештаи, евиденцијата и уредното складирање ја штитат и фирмата и купувачот, а помагаат и државата да знае колку жито и брашно има во земјата. Најдобриот совет е едноставен: внесете ги роковите во календар, чувајте ги сите наоди и документи и проверувајте го складиштето редовно, а не само пред инспекција.
Информациите треба да се проверат со надлежните институции. За конкретни правни прашања консултирајте се со правен стручњак.
