домаАгро советиШтетници кај тутун во магацин: молец, бубачка и заштита

Штетници кај тутун во магацин: молец, бубачка и заштита

ЗЕМЈОДЕЛИЕ.МК • ТУТУН
Тутунски молец и тутунска бубачка: невидливите крадци на реколтата во магацинот

Како да ги препознаете, како да го подготвите магацинот пред да го внесете тутунот и што да правите ако штетниците веќе се појавиле.

halk bank baner horizontalen ovcar

Штетници кај тутун во магацин ја прават најтивката загуба во ориенталното тутунопроизводство. На нивата ги нема, при низењето не се гледаат, а штетата се открива дури кога откупувачот ќе ја отвори бавчата. Тутунскиот молец и тутунската бубачка не го уништуваат тутунот за една ноќ, туку лист по лист, додека реколтата чека откуп. Кај Прилеп и Јака цената ја носат аромата, бојата и целоста на ситниот лист, па секоја дупка и секоја пајажина директно ја спушта класата.

Двата штетника имаат и слаби точки. Бараат топлина, се хранат со стари остатоци и влегуваат во неисчистен простор. Затоа најголемиот дел од заштитата се прави пред тутунот да влезе во магацинот, а не откако ќе се појави штетата.

Семенарна хоризонтален банер
⭐ НАЈВАЖНОТО
  • Двата штетника се најактивни на температури над 20°C. Во зима речиси мируваат, но не исчезнуваат.
  • Најчест извор на напад се лањските остатоци од тутун, прашината и пукнатините во магацинот.
  • Чистењето и варосувањето пред внесување на тутунот се поевтини и поефикасни од секој третман подоцна.
  • Никогаш не прскајте инсектицид директно врз тутунот. Остатоците од пестициди можат да значат одбиена бавча.
  • Фумигација смее да изведува само овластена фирма.
🍂 ШТЕТНИЦИТЕ НА КРАТКО
Тутунска бубачкаТврдокрилец 2–3 mm, кафеав
Тутунски молецНоќна пеперутка, ларва до 15 mm
Опасна температураНад 20°C
Ризичен периодОд мај до октомври
Главен изворЛањски остатоци и прашина
Најдобра заштитаХигиена и редовна проверка

Штетници кај тутун во магацин: кои се и зошто се опасни за ориенталниот тутун

Во магацините за тутун кај нас најголема штета прават два инсекта. Едниот е тутунската бубачка (Lasioderma serricorne), мал тврдокрилец. Другиот е тутунскиот молец (Ephestia elutella), мала ноќна пеперутка. Ниту еден од нив не го напаѓа тутунот на нива. Тие се складишни штетници и живеат таму каде што има сув растителен материјал, топлина и мир.

Reklamiraj se na zemjodelie.mk

Ниту еден не е „специјалист“ само за тутун. Се хранат и со брашно, жито, сточна храна, суво овошје, зачини и сушени пиперки. Затоа магацин што служи и за други намирници е постојан извор на нов напад.

Ориенталниот тутун е особено ранлив поради три причини:

ferticrop baner
  • Ситен и тенок лист. Кај Прилеп и Јака една дупка или изедена површина зафаќа голем дел од листот, па листот паѓа во пониска класа.
  • Висока вредност по килограм. Секој изгубен процент тежина и класа е директно изгубен приход за семејството.
  • Строги откупувачи. Живите инсекти, изметот и пајажината се третираат како контаминација. Заразената бавча може да ја нападне и стоката во магацинот на откупувачот, па откупувачите за ова не попуштаат.

Како да ги препознаете: молец или бубачка?

Возрасните инсекти ретко се гледаат преку ден. Многу почесто се гледаат знаците што ги оставаат ларвите, бидејќи тие ја прават штетата. Табелата ги споредува двата штетника.

ОсобинаТутунска бубачкаТутунски молец
Возрасен инсектТврдокрилец 2–3 mm, црвеникаво-кафеав. Главата е свиткана надолу, па изгледа „грбаво“Мала сиво-кафеава ноќна пеперутка со распон на крилјата околу 14–20 mm
ЛарваБела, влакнеста, свиткана во облик на буквата С, до 4 mmБелузлава до розеникава гасеница со темна глава, до 12–15 mm
Кој ја прави штетатаЛарвата. Возрасните прават излезни дупкиСамо ларвата
Знаци на листотСитни тркалезни дупчиња и фина прашина како брашно во бавчатаИзедена површина меѓу нервите, пајажина и грутчиња измет
Каде да баратеВо внатрешноста на бавчата и во преклопите на листовитеПо површината и рабовите на бавчите, по ѕидовите и таваните
Кога се гледаВозрасните летаат кон светлина, особено во самракПеперутките летаат ноќе, од доцна пролет до есен

💡Брз тест со бела хартија: од средината на бавчата извадете неколку листови и протресете ги над бел лист хартија. Фината кафеава прашина, ситните бубачки или бели ларви ќе се видат веднаш. Направете го ова на бавчи од различни делови на магацинот, не само од најблиските до вратата.

Кога се најопасни: температура и сезона

Инсектите немаат сопствена телесна температура. Колку е потопло, толку побрзо се развиваат и толку побрзо се појавува нова генерација. Ова е клучот за разбирање на ризикот во нашите услови.

Температура во магацинотШто се случуваШто значи за вас
Под 10°CДвата штетника мируваат, развојот е запренЗимата помага, но инсектите преживуваат во пукнатините и во бавчите
10–18°CМолецот бавно се развива, бубачката речиси мируваВо пролет почнете со проверки на секои две недели
20–25°CНормален развој на двата штетникаПроверувајте ги бавчите на секои 7–10 дена
Над 25–30°CНајбрз развој. Нова генерација бубачки за околу еден месецНајвисок ризик. Тутунот што останал преку лето е под голема закана

Температурните граници се ориентациони и зависат од влажноста и од состојбата на тутунот.

Во Македонија поголемиот дел од тутунот се предава од зима до пролет, кога е студено. Затоа ризикот е најголем во два периоди:

  1. Есента, веднаш по сушењето. Во септември и октомври сè уште е топло. Ако во магацинот или во сушилницата има лањска зараза, инсектите веднаш преминуваат на свежиот тутун.
  2. Летото, кај тутунот што не е предаден навреме. Доцен откуп, нерешен договор или чување „за подобра цена“ значат дека бавчите ги дочекуваат топлите месеци во магацин.

📌Пример од пракса (илустративен): Едно стопанство чува 30 бавчи во поткровје под лимен покрив. Во јули температурата таму лесно минува 35°C. Ако тутунот не е предаден до мај, во такви услови бубачката може да даде нова генерација за околу еден месец. Истите бавчи во засенчена приземна просторија со дебели ѕидови би имале многу помал ризик.

Чистење на магацинот пред внесување на тутунот: чекор по чекор

Ова е најважниот дел од заштитата. Ларвите на молецот презимуваат во пукнатини, а бубачката опстојува во секој остаток од тутун и прашина. Ако новиот тутун влезе во неисчистен простор, нападот практично е однапред закажан. Најевтината заштита од штетници кај тутун во магацин е празен, чист и варосан простор.

ЧекорШто правитеЗошто е важно
1. Изнесете сèСтари бавчи, отпадни листови, стари низи, вреќи и амбалажаВо остатоците презимуваат ларвите
2. Метење и правосмукалкаПодови, ќошиња, простор под палетите, греди и полициПрашината од тутун е и храна и скривалиште
3. Пукнатини и фугиИсчистете ги и затворете ги со малтер или силиконТаму презимуваат ларвите на молецот
4. ВаросувањеЅидови и тавани со варово млекоГи затвора ситните пукнатини, дезинфицира, а на светла површина инсектите полесно се гледаат
5. Мрежи на отворитеСитни комарници на прозорците и на отворите за проветрувањеПеперутките влегуваат однадвор во топлите ноќи
6. ПодлогаДрвени палети или скари, 10–15 cm над подотВоздухот минува под бавчите и нема влага од бетонот
7. Проверка на просторотСув простор со проветрување, без прокиснување и без мувла по ѕидовитеВлажниот тутун е полесна мета и за инсекти и за мувла

Ако лани имавте силен напад, само метење не е доволно. Пред да го внесете новиот тутун, празниот магацин нека го третира овластена фирма за дезинсекција.

⚠️Тутунот не се чува со храна. Брашното, житото, сточната храна, сувото овошје и пиперките на конец се храна за двата штетника. Ако се во истата просторија, тие се најчестиот мост за напад. Тутунот ги впива и мирисите, а тоа ја расипува аромата.

Како правилно да се чува тутунот до откупот

Добро исчистениот магацин треба и правилно да се користи, бидејќи штетници кај тутун во магацин можат да влезат и подоцна, однадвор. Овие правила ги намалуваат и штетниците и мувлата:

Pneumatik baner
  • Бавчите на палети, 30–50 cm од ѕидовите. Оставете пролаз меѓу редовите за да може секоја бавча да се провери.
  • Новиот тутун одвоено од стариот. Ако имате непредадени бавчи од лани, не ги мешајте со новата реколта.
  • Без најлон. Под најлонот се собира кондензација и се развива мувла, а инсектите што се веќе внатре остануваат заштитени. Ако покривате, користете дишлива ткаенина или хартија.
  • Темно, сенка и проветрување. Проветрувајте во суви денови. Во магла и дожд не внесувајте влажен воздух.
  • Поткровје под лим само за кратко. За чување преку пролет и лето изберете ја најладната просторија.
  • Прво предадете ги ризичните бавчи. Тие од најтоплото место или со најмалку проверки нека одат први на откуп.

Феромонски стапици: рано предупредување

Феромонската стапица содржи мамка што ги привлекува мажјаците од определен вид. Таа не го решава нападот, но го открива неколку недели пред штетата да се види на бавчите. Постојат посебни мамки за молецот и за бубачката, па за сигурна слика ставете по една од секој вид во секоја просторија.

Стапицата за молец закачете ја на висина од околу 1,5–2 метри, а онаа за бубачката поблиску до бавчите. Проверувајте ги еднаш неделно од април до октомври и запишете колку инсекти сте нашле. Важна е промената од недела во недела, а не еден број.

ProCredit Bank – финансирање за опрема, семе и ѓубриво
Наод во стапицатаПроценкаШто правите
Нема фатени инсектиМирна состојбаПродолжете со неделни проверки
Поединечни инсектиПочеток на активностОтворете и прегледајте ги бавчите околу стапицата
Пораст од недела во неделаАктивна популацијаНајдете го жариштето, издвојте ги заразените бавчи и побарајте стручен совет
Многу инсекти и видливи знаци на бавчитеСилен нападПовикајте овластена фирма и известете го откупувачот

Проценките се практична ориентација, а не официјален праг за третман.

Што да правите ако штетниците веќе се појавиле

  1. Не прскајте врз бавчите. Инсектицидот не стигнува до ларвите во внатрешноста на бавчата, а остатокот на листот е посериозен проблем при откупот од самите инсекти.
  2. Утврдете колкав е нападот. Отворете бавчи од различни делови на магацинот и направете го тестот со бела хартија.
  3. Издвојте ги заразените бавчи. Пренесете ги во посебна просторија и не носете ги низ чистиот дел од магацинот.
  4. Искористете го студот. Во зима проветрувајте во студени и суви ноќи за да ја спуштите температурата. Така се запира развојот, но внимавајте тутунот да не навлече влага.
  5. Кај силен напад повикајте фумигација. Фумигацијата ја изведува само овластена фирма, со средство регистрирано во Македонија, во херметички затворен простор и никогаш во станбен објект или до него.
  6. Разговарајте со откупувачот навреме. Тутунските компании имаат стручни служби. Порано пријавениот проблем често може да се реши, а при откупот обично е предоцна.

⚠️Фумигантите се меѓу најотровните средства во земјоделството. Погрешната употреба може да биде смртоносна за луѓе и животни. Не ги купувајте и не ги применувајте сами, и не влегувајте во третиран простор пред да дозволи фирмата што го изведува третманот.

Чести грешки и примери од пракса

ГрешкаШто се случуваПодобро решение
Новиот тутун се внесува врз лањски остатоциЛарвите веднаш преминуваат на свежиот листЦелосно чистење и варосување пред внесување
Чување во поткровје под лим преку летоВисоката температура ја забрзува секоја генерацијаЛадна, засенчена просторија или побрза предаја
Бавчите се покриени со најлон „за заштита“Кондензација и мувла, а инсектите остануваат внатреДишлива ткаенина или хартија
Прскање со инсектицид врз бавчитеОстатоци од пестициди и ризик тутунот да биде одбиен при откупотЧист простор, стапици и стручен третман на просторот
Тутунот е до брашното и сточната хранаШтетниците преминуваат од едното на друготоПосебни простории
Проверка само кога ќе се види молецШтетата во бавчата веќе е направенаСтапици и редовно отворање бавчи

Заклучок: првата класа треба и да се сочува

Месеците работа на нива, при низење и сушење можат да се изгубат во магацинот, без ниту еден видлив знак однадвор. Штетници кај тутун во магацин не се неизбежна судбина. Тие се последица на остатоци, топлина и недоволна проверка. Чист и варосан магацин, мрежи на прозорците, бавчи на палети, неколку стапици и поглед во бавчите на секои десетина дена го чинат многу помалку од една класа пониска цена.

Ако сега, пред тутунот да влезе во магацинот, одвоите еден ден за чистење, на откупот ќе предадете тутун каков што излегол од сушилницата.

Напомена: Употребата на инсектициди и фумиганти е строго регулирана. Користете само средства регистрирани во Македонија, според упатството на етикетата, а фумигацијата препуштете ја на овластени фирми. Информациите треба да се проверат со надлежните институции и со стручната служба на вашиот откупувач.
❓ Најчесто поставувани прашања
Дали молецот и бубачката го напаѓаат тутунот и на нива?+−
Не. Тоа се складишни штетници. Напаѓаат сув тутун во сушилници, настрешници и магацини, особено таму каде што има остатоци од претходната година.
Дали студот во зима ги убива?+−
Студот го запира нивниот развој, но не ги уништува сите. Дел од инсектите презимуваат во пукнатините и во бавчите и се активираат штом ќе затопли. Затоа чистењето е потребно и во година со студена зима.
Можам ли сам да прскам во магацинот?+−
Празен магацин може да се третира со средство регистрирано за складишни простори, строго според етикетата. Врз тутунот не се прска никогаш. Фумигацијата ја изведува исклучиво овластена фирма.
Дали нападнатиот тутун може да се продаде?+−
Зависи од тоа колкава е штетата. Лесно оштетените листови обично паѓаат во пониска класа. Бавчите со живи инсекти, измет и пајажина се сериозен проблем. Разговарајте со откупувачот уште кога ќе го забележите нападот.
Колку често треба да ги проверувам бавчите?+−
Во зима е доволна проверка еднаш месечно. Од пролет, кога ќе затопли, проверувајте на секои две недели, а над 20°C на секои 7–10 дена, заедно со проверка на стапиците.
Помагаат ли лаванда, ловоров лист или нафталин?+−
Народните средства имаат слаб ефект и не ја заменуваат хигиената. Тутунот лесно ги впива мирисите, а секој туѓ мирис може да ја расипе аромата и да ја намали вредноста на ориенталниот тутун. Не ставајте ништо со мирис во бавчите.
Каде да набавам феромонски стапици?+−
Побарајте ги во агроаптеките или преку стручната служба на вашиот откупувач. Проверете дали мамката е наменета за тутунски молец или за тутунска бубачка, бидејќи се различни.
tigar.mk baner
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_img