Малку земји во светот можат да го произведат вистинскиот ориентален тутун. Македонија е една од нив, и тоа меѓу најголемите.
Ориентален тутун од Македонија е една од ретките македонски суровини што ги бараат најголемите светски компании. Секоја сезона тутунарите се прашуваат дали се исплатува, но податоците покажуваат дека светскиот пазар го цени она што го произведуваат нашите тутунари во Пелагонија, Преспа, Струмичко, Радовишко и други краишта. Еве зошто.
- Класичен ориентален тутун со години успешно се одгледува само во неколку земји: Македонија, Грција, Турција и Бугарија.
- Во 2025 година тутун се одгледувал на 15.613 хектари, со просечен принос од 1.598 кг по хектар, според Државниот завод за статистика.
- Македонија е најголемиот добавувач на ЕУ (од земјите надвор од Унијата) на ориентален тутун сушен на сонце, со 409,4 милиони евра испораки од 2022 до почетокот на 2026 година.
- Во 2025 година се извезени 17,6 милиони кг суров тутун во вредност од 206,9 милиони долари.
- Според прогнозата на ITGA, производството во 2026 година би можело да достигне 30,8 милиони кг, или 17,5% повеќе од 2025 година.
- Речиси целото производство е договорено однапред со откупувачи и се извезува како ферментиран тутун.
Зошто ориентален тутун од Македонија е толку редок и баран
Светот најмногу произведува крупнолисни тутуни како вирџинија и берлеј. Ориенталниот тутун е сосема друга приказна. Листот е ситен, а растението се одгледува густо, на посиромашни и суви почви, со топли и суви лета. Бере се лист по лист, се низи и се суши на сонце. Токму стресот од сушата и сончевото сушење му даваат на листот богата природна арома.
Ориенталниот тутун ретко се пуши сам. Тој е „зачинот“ во мешавините. Во американските мешавини цигари и во новите производи со загреан тутун (heat-not-burn) влегува во мал процент, но дава карактер што друг тип тутун не може да го даде. Затоа големите производители не можат да се откажат од него.
Обидите класичен ориентален тутун да се одгледува на други места во светот главно не успеале. Комбинацијата од почва, клима и вековно знаење ја има само во Македонија, Грција, Турција и Бугарија. Тоа е реалната предност на нашите тутунари: она што го прават не може лесно да се пресели во друга земја.
ℹ️Регулативата може да ја зголеми побарувачката. Сè повеќе земји ги ограничуваат вештачките ароми во тутунските производи. Тутунот што има силна природна арома добива на значење, а ориенталниот е токму таков.
Прилеп, Јака, Басма: македонските ориентални типови
Македонскиот ориентален тутун не е еден производ. Секој тип има свој реон и свој карактер, а откупувачите го бараат за различна намена.
| Тип | Каде најмногу се одгледува | По што е познат |
|---|---|---|
| Прилеп | Пелагонија и западниот дел на земјата | Најраспространет тип. Ситен, светол лист со фина и богата арома |
| Јака | Источниот и југоисточниот дел, Струмичко и Радовишко | Поизразена арома и поцврст карактер на чадот |
| Басма | Помал обем, во повеќе реони | Ароматичен тип за специфични мешавини |
Голем дел од квалитетот се должи на селекцијата. Научниот институт за тутун во Прилеп работи повеќе од еден век и создал сорти што се одгледуваат и надвор од Македонија. Државната стратегија за тутунот наведува дека семе од сортата Прилеп 66 9 се извезува во Србија и Турција.
Македонија е најголемиот добавувач на ЕУ надвор од Унијата
Ова е можеби најсилниот доказ дека светот го бара нашиот тутун. Европската трговска статистика (Eurostat COMEXT) има посебна царинска ознака за суров ориентален тутун сушен на сонце (NC8 24011060). Од сите земји надвор од ЕУ, најмногу од овој тутун ѝ испорачала Македонија: 409,4 милиони евра во периодот од јануари 2022 до март 2026 година. На второ место е Турција, со 367,6 милиони евра.
Македонија обезбедила речиси половина од увозот на ЕУ во оваа категорија од земјите надвор од Унијата. Тоа не значи дека произведуваме половина од светскиот ориентален тутун. Турција е најголемиот производител во светот. Сепак, за европската тутунска индустрија, ниту една земја надвор од Унијата не е поважен извор на ориентален тутун од Македонија.
Бројките зад ориенталниот тутун од Македонија
| Показател | Вредност | Извор |
|---|---|---|
| Површина под тутун, 2025 | 15.613 ха | Државен завод за статистика |
| Просечен принос, 2025 | 1.598 кг/ха | Државен завод за статистика |
| Производство, 2025 (пресметано од површина × принос) | околу 24.900 тони | Пресметка на Земјоделие.мк |
| Ферментиран тутун, 2025 | 11.008 тони | Државен завод за статистика |
| Извоз на суров тутун, 2025 | 17,56 милиони кг за 206,9 мил. долари | UN COMTRADE (WITS, Светска банка) |
| Просечна извозна вредност, 2025 | околу 11,8 долари/кг | Пресметка на Земјоделие.мк |
| Извоз на тутун и тутунски производи вкупно, 2025 | околу 240 мил. долари | UN COMTRADE |
Извозната бројка од 2025 година ги вклучува и цигарите произведени во фабриките во Македонија, не само суровиот тутун. Сепак, тутунот со години е најважниот поединечен земјоделски извозен производ. Кога се гледа само суровиот тутун, извозот во 2025 година изнесувал 206,9 милиони долари.
Приносот е интересен показател. Површините се намалуваат: во 2020 година имало 16.591 хектари, а во 2025 околу 6% помалку. Но приносот по хектар расте, од 1.574 на 1.598 кг. Тутунарите произведуваат повеќе на помалку земја, што значи подобра агротехника и посериозно производство.
Кој го купува македонскиот тутун
Речиси целото производство е договорено со откупувачи уште пред садење. Тие се регистрирани во Македонија, а зад нив стојат меѓународни компании. Тутунот се откупува, се обработува и ферментира во земјава, а потоа се извезува.
Во Македонија работат две фабрики за цигари. Филип Морис Тутунски комбинат Прилеп работи од 2014 година како заедничко претпријатие, во кое Philip Morris International има 51%, а Тутунскиот комбинат Прилеп 49%. Другата е Империјал Тобако во Валандово. Во 2024 година SEKE, најголемата грчка тутунска компанија, отвори погон за обработка кај Прилеп со капацитет од 4,5 милиони килограми ориентален тутун годишно. Тоа е јасен знак дека странските компании инвестираат во македонскиот тутун долгорочно.
Тутунскиот комбинат Прилеп наведува дека неговиот ориентален тутун се извезува во Германија, Франција, Холандија, Швајцарија, Полска, Јапонија, Чешка, Египет, САД, Бразил, Аргентина и многу други земји, и дека влегува во цигарите на Philip Morris и други познати брендови.
Главни пазари за суровиот тутун во 2025 година:
| Земја | Извоз на суров тутун, 2025 | Удел |
|---|---|---|
| Грција | 70,50 мил. долари | 34,1% |
| Белгија | 42,86 мил. долари | 20,7% |
| Полска | 18,96 мил. долари | 9,2% |
| Русија | 17,84 мил. долари | 8,6% |
| САД | 13,89 мил. долари | 6,7% |
| Бугарија | 12,19 мил. долари | 5,9% |
Извор: UN COMTRADE / WITS, царинска ознака HS 240110. Уделите се пресметани од вкупниот извоз од 206,85 милиони долари. Ознаката ги опфаќа сите необработени тутуни, не само ориенталниот.
💡Зошто Грција е прва? Голем дел од тутунот оди во соседните земји на обработка и мешање, а потоа продолжува кон фабриките низ светот. Крајниот купувач е често многу подалеку од земјата во која тутунот прво се извезува.
Пазарот во 2026: што кажуваат светските тутунопроизводители
На 27 октомври 2026 година Прилеп беше домаќин на меѓународен форум на Меѓународната асоцијација на тутунопроизводители (ITGA), на кој учествуваа претставници од Македонија, Бугарија, Грција и Турција. Беа претставени неколку важни проценки:
| Показател | Проценка на ITGA |
|---|---|
| Светско производство на ориентален тутун, 2026 | околу 138 милиони кг |
| Производство во Македонија, 2026 | 30,8 милиони кг, 17,5% повеќе од 2025 |
| Тутунари во Македонија | околу 15.000 |
| Состојба на пазарот за ориентален тутун | Од недоволна понуда кон рамнотежа |
| Вирџинија и берлеј | Вишок понуда и побавен откуп |
Ова се прогнози претставени на форумот, а не конечни податоци од откупот.
Пораката е двојна. Ориенталниот тутун е во подобра положба од крупнолисните тутуни, каде што веќе има вишок. Но ерата на недостиг, кога откупувачите земаа сè што ќе се понуди, полека завршува. Кога понудата и побарувачката се израмнуваат, купувачите почнуваат повеќе да избираат.
Што носи иднината за македонските тутунари
Побарувачката за класичен ориентален тутун е стабилна, а понудата е ограничена на неколку земји, иако пазарот сега оди кон рамнотежа. Тоа им дава на македонските тутунари подобра позиција отколку што често се мисли. Но таа позиција треба да се чува, бидејќи постојат и реални предизвици:
- Помладата генерација. Тутунот бара многу рачна работа, а младите сè поретко остануваат во производството.
- Помалку површини. Ако трендот продолжи, Македонија ризикува да го изгуби делот од пазарот што тешко ќе се врати.
- Строги стандарди. Откупувачите бараат чист тутун, без туѓи материи и пестицидни остатоци, со добро класирање.
Затоа за ориентален тутун од Македонија квалитетот е најдобриот аргумент. Тутунарот што има прва класа, чист и правилно чуван тутун е тутунарот за кој откупувачите ќе се борат.
Заклучок: тутунот е македонски бренд што светот го препознава
Ориентален тутун од Македонија не е само земјоделска култура. Тој е производ со кој малата земја стои рамо до рамо со Грција и Турција на светскиот пазар. Зад секоја бавча стојат вековно знаење, почва и клима што не можат да се копираат, и семејства што го работат лист по лист. Тоа е причината поради која светските компании доаѓаат тука, а не на друго место.
📚 ПРОЧИТАЈТЕ И
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Заштита на растенијатаСредства и опрема за заштита на посевите и родот.Погледни →
Семиња и саднициСемиња и садници за поле и градина.Погледни →
МеханизацијаТрактори и приклучни машини за тутунопроизводители.Погледни →
Обувки и работна облекаЧизми и работна облека за секојдневна работа на стопанството.Погледни →




















