Боја, арома, еластичност, здравост и еднообразност. Кога знаете што гледа проценителот, повеќе нема да ве изненади класата на откупот.
Откуп на тутун е денот кога целогодишната работа се претвора во пари. Многу тутунари се враќаат од откупното место со чувство дека класата била „на око“. Проценителот, всушност, гледа неколку јасни работи, и тоа брзо, бидејќи пред себе има стотици бавчи. Ако ги знаете тие работи, тутунот можете да го подготвите така што во бавчата нема да има што да ја спушти класата.
- Класата ја одредуваат пет работи: боја, арома, еластичност, здравост и еднообразност.
- Бавчата често се оценува според најлошите листови во неа. Еден мешан ред може да ја спушти целата бавча.
- Песокот, вишокот влага и туѓите материи носат одбиток од тежината.
- Оценувањето е јавно и се прави во ваше присуство. Ако не се согласувате со класата, имате право на приговор.
Како изгледа откуп на тутун од страната на проценителот
Проценителот работи со мостри. Пред почетокот на откупот, откупувачот мора да изложи заверени и запечатени мостри по тип и класа, а нив ги проверува комисија во која учествуваат и Министерството и здружението на тутунопроизводителите. Тие мостри се мерката. Секоја ваша бавча се споредува со нив.
Проценителот обично отвора бавча, вади листови од средината и од рабовите, ги гледа на светло, ги мириса и ги допира. Кај секоја бавча го одредува типот, класата, количината и одбитоците, ги објавува јавно и ги запишува. На крајот добивате дневна потврда со бруто и нето тежината, одбитоците и класите.
ℹ️Добро е да знаете: Проценителот бара причина бавчата да ја стави повисоко или пониско. Секој мешан лист, зелен лист или мирис што не припаѓа на тутунот е таква причина. Вашата задача е да не му дадете ниту една.
Петте критериуми: што гледа откупувачот
1. Боја: прв впечаток
Кај ориенталниот тутун најбарани се живите, светли и изедначени бои: лимоножолта, златножолта и портокалова. Бојата покажува дали листот бил набран зрел и дали правилно пожолтел и се сушел. Зелените листови, темнокафеавите, „прегорените“ и шарените листови веднаш ја спуштаат класата.
2. Арома: она што купувачот најмногу го плаќа
Ориенталниот тутун се купува токму поради аромата. Проценителот го мириса листот и бара чист, пријатен, карактеристичен мирис на тутун. Мирис на мувла, чад, нафта, штала или земја е голем минус. Тутунот лесно ги впива мирисите од просторијата во која се чува.
3. Еластичност: дали листот „живее“
Добро подготвениот лист е мек и еластичен. Кога ќе се стисне, не се крши, а кога ќе се пушти, се враќа. Пресувиот лист се крши и паѓа во прашина. Премногу влажниот лист е леплив, а тоа покажува ризик од запарување и мувла. Еластичноста зависи главно од влажноста кога бавчата е спакувана.
4. Здравост: без дупки, флеки и штетници
Листот треба да биде цел, без оштетувања од болести, без дупки од штетници, без мувла и без кинења. Една бавча со живи инсекти или мувла може да биде одбиена.
5. Еднообразност: дали бавчата е „од едно парче“
Ова е критериумот што најчесто се потценува. Ако бавчата е добро наредена, листовите во неа се исти по боја, големина и појас од стеблото. Ако на површината има убави листови, а внатре полоши, проценителот го гледа тоа веднаш. Тогаш бавчата обично добива класа според полошите листови.
| Критериум | Што сака откупувачот | Што ја спушта класата | Пример |
|---|---|---|---|
| Боја | Жива, светла, изедначена: лимоножолта до портокалова | Зелени, темни, прегорени и шарени листови | Десетина зелени листови во средината на светла бавча |
| Арома | Чист, карактеристичен мирис на тутун | Мувла, чад, нафта, штала | Бавча чувана над шталата го впива мирисот |
| Еластичност | Мек лист што не се крши | Пресув и кршлив или влажен и леплив | Тутун спакуван на големо сонце, во пладне |
| Здравост | Цел лист без флеки и дупки | Болести, штетници, мувла, кинење | Дупчиња од тутунска бубачка и прашина во бавчата |
| Еднообразност | Ист појас, боја и големина во целата бавча | Мешање на листови од различни појаси и класи | Подбирок помешан со средни листови |
Одбитоци: каде се губат килограмите
При откуп на тутун, освен класата, проценителот одредува и одбиток од тежината за песок, влага и други туѓи материи. Тоа значи дека дел од килограмите не ви се плаќаат.
- Песок и земја. Најчесто доаѓаат од долните листови и од низите што паднале на земја.
- Вишок влага. Влажниот тутун тежи повеќе, па откупувачот ја одбива разликата. Влагата е ризична и поради мувлата.
- Туѓи материи. Конци, најлон, влакна, перја, лисја од други растенија. Откупувачите се сè построги кон нив.
⚠️Ако не се согласувате со одбитокот за песок или влага, побарајте мерење на лице место. Откупувачот е должен да ги измери песокот, влагата и туѓите материи со сито и влагомер.
Пред да тргнете на откуп: проверка во 7 чекори
| Чекор | Што проверувате | Зошто |
|---|---|---|
| 1. Класирање | Секоја бавча има листови само од една класа и еден појас | Мешаната бавча се оценува според најлошиот лист |
| 2. Зелени и оштетени листови | Издвоени во посебна бавча | Да не ја спуштат класата на добрите |
| 3. Влажност | Листот е еластичен, не се крши и не се лепи | Правилна тежина, без одбиток и без мувла |
| 4. Мирис | Бавчата мириса само на тутун | Аромата е главната вредност |
| 5. Чистота | Без песок, конци, најлон и влакна | Помалку одбиток, без ризик од одбивање |
| 6. Штетници | Нема дупчиња, прашина ниту пајажина | Заразена бавча може да биде одбиена |
| 7. Пакување | Цврсти бавчи, уредно наредени и врзани | Првиот впечаток кај проценителот |
💡Совет од пракса: Ако откупувачот изложи мостри, погледнете ги пред да дојде редот на вашиот тутун и споредете ги со вашите бавчи. Така ќе знаете однапред што може да очекувате и полесно ќе препознаете ако класата не е реална.
Вашите права на откупот
Довербата во откуп на тутун доаѓа од јасни правила. Неколку работи е добро да ги знаете:
- Оценувањето е јавно и се прави во ваше присуство. На откупот е присутен и претставник на здружението на тутунопроизводителите.
- Класите се споредуваат со заверени мостри. Мострите се изложени пред почетокот на откупот.
- Имате право на приговор. Ако не се согласувате со класата или количината, приговорот го давате веднаш при предавањето. Тутунот за кој давате приговор останува на откупното место, а повторно го оценува посебна комисија.
- Добивате писмена потврда. Во дневната потврда има тежина, одбитоци и класи. Чувајте ја.
Приговорот е право, но тој нема да ја поправи лошо класираната бавча. Најдобриот приговор е тутунот што е подготвен така што проценителот нема зошто да ја спушти класата.
Заклучок: класата се заработува дома
Проценителот на откупот поминува само неколку минути со вашиот тутун, но во тие минути ја гледа целата година. Бојата кажува како бил набран и сушен, аромата кажува каде бил чуван, еластичноста кажува како бил спакуван, а еднообразноста кажува колку внимателно бил класиран. Ако дома ја погледнете бавчата со очите на откупувачот, на откуп на тутун нема да ве изненади ништо.
📚 ПРОЧИТАЈТЕ И
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Заштита на растенијатаСредства и опрема за заштита на посевите и родот.Погледни →
Семиња и саднициСемиња и садници за поле и градина.Погледни →
МеханизацијаТрактори и приклучни машини за тутунопроизводители.Погледни →
Обувки и работна облекаЧизми и работна облека за секојдневна работа на стопанството.Погледни →



















