Трипси (Thysanoptera) – ресокрилци: препознавање, економија и хемиска заштита
Проф. д-р (агрономски факултет) – за професионални производители
Трипсите (Thysanoptera, ресокрилци) се ситни, но економски исклучително значајни штетници. Напаѓаат тутун, жита, зеленчук, овошни култури. Нивната микроскопска големина, криење во цветови и брз развој на резистенции ги прави тешки за контрола. Овој текст е наменет за високо ниво на едукација – од детекција до правилен избор на инсектициди (спиносад, абамектин, спиротетрамат).
ГОЛЕМИНА
1–2 mm
едвај видливи
ГЕНЕРАЦИИ/ГОД.
8–12
во Македонија
КРИЛА
ресодести
2 пара
УСТЕН АПАРАТ
бодење-цицање
дупчат епидерм
1. Систематско место и морфологија
Трипсите припаѓаат на редот Thysanoptera. Крилјата им се тесни, опкружени со долги влакна – оттука „ресокрилци“. Усниот апарат е асиметричен, приспособен за дупчење и цицање.
2. Биологија и развоен циклус
Развојот е нецелосен: јајце → два ларвени стадиуми (L1, L2) кои се хранат → преткукла → кукла → имаго. Во наши услови 8–12 генерации годишно.
| Стадиум | Траење (просек) | Место | Исхрана |
|---|---|---|---|
| Јајце | 4–7 дена | Во ткиво | — |
| Ларва L1, L2 | 6–10 дена | Листови/цветови | Интензивно цицање |
| Преткукла + кукла | 5–8 дена | Почва / шуплини | Не се хранат |
| Имаго | 15–30 дена | Растение | Продолжува штетата |
Економски значај
Кај тутунот предизвикуваат сребрено-сива дамчестост и губење на квалитет. Кај житата – изгризување на класни лушпи. Во зеленчукот се директни штетници и преносители на вируси (TSWV).
Кај тутунот предизвикуваат сребрено-сива дамчестост и губење на квалитет. Кај житата – изгризување на класни лушпи. Во зеленчукот се директни штетници и преносители на вируси (TSWV).
3. Економски најважни видови во Македонија
- Frankliniella occidentalis – западен цветен трипс, полифаг.
- Thrips tabaci – трипс на тутун и кромид.
- Limothrips cerealium – житен трипс.
4. Хемиска заштита – активни супстанци и ротација
| Активна супстанца | IRAC група | Напомена |
|---|---|---|
| Спиносад | 5 | Биолошки, добар за старт |
| Абамектин | 6 | Трансламинарен |
| Спиротетрамат | 23 | Системски, делува на ларви |
Стручен совет
• Третирајте во раните утрински часови.
• Ротирајте активни супстанци (спречување резистенција).
• Додавањето на адјувант го зголемува ефектот.
• Третирајте во раните утрински часови.
• Ротирајте активни супстанци (спречување резистенција).
• Додавањето на адјувант го зголемува ефектот.
Најчесто поставувани прашања
Да. Возрасните и куклите презимуваат во растителни остатоци. Рана пролетна обработка е превенција.
Спиносад (Spintor) е одличен стартен избор; за високи популации – абамектин.
Во пластеници – да (Amblyseius, Orius). На отворено – многу тешко, но IPM го намалува бројот на третмани.
. Морфологија, метаморфоза, економски штети на тутун, пченица и зеленчук. Хемиска заштита и интегрирано управување со ресокрилци.){kind=link}