Според официјалните податоци на Државниот завод за статистика, вкупниот откуп и продажба на земјоделски производи во првото тримесечје од 2026 година изнесува 4,08 милијарди денари, наспроти 5,75 милијарди денари во истиот период лани. Тоа е пад од 29% на годишно ниво — сигнал за значителни промени во откупниот пазар кои директно ги засегаат земјоделците.

Вкупен откуп и продажба — споредба меѓу двете години

Разликата меѓу откупот „од индивидуални производители” и продажбата „од сопствено производство” е клучна за да се разбере каде точно се случува падот. Откупот од индивидуалните земјоделци — односно парите што директно ги добиваат фармерите за својот принос — е категоријата што најмногу трпи.

Овој сооднос покажува дека сè повеќе од вредноста на реализацијата доаѓа од субјекти што продаваат сопствено производство (задруги, компании со свои насади, преработувачки капацитети), а сè помалку доаѓа директно од откуп на принос од индивидуални фармери. За малите и средните производители, ова е сигнал дека пристапот до сигурен откупен канал станува сè поважен.

Откуп и продажба по групи производи

Кога податоците се разложат по групи производи, сликата станува појасна — падот не е рамномерно распределен низ целото земјоделство.

Полјоделството е групата со најдраматичен пад — вредноста на откупот и продажбата е преполовена во однос на минатата година. Овоштарството и лозарството исто така бележат сериозен пад од близу половина. Спротивно на тоа, алкохолните пијалоци (вино и ракија) и сточарството бележат раст, што укажува дека преработувачките капацитети во овие сектори останале поактивни или дека цените се повисоки, наспроти намалениот обем кај растителното производство.

Количини на откупени и продадени производи

Податоците по количество даваат уште поконкретна слика за тоа што точно се случува на терен со поединечни култури и добиток.

Најупадливо е зголемувањето кај доматот — од само 100 на 506 тони, повеќе од пет пати. Кај јаболката е обратно, со пад од над 40%, што се совпаѓа со намалената вредност кај откупот на овошје и лозарство прикажана погоре. Кај сточарството, свињите и овците бележат забележителен раст во откупени количини, додека говедата и млекото бележат благ пад.

Што значи ова за земјоделците

Падот од 46,2% кај откупот директно од индивидуални производители е бројка што заслужува внимание. Ако помалку пари циркулираат преку класичниот откупен канал, а повеќе преку продажба од сопствено производство на поголеми субјекти, тоа може да значи дека индивидуалните фармери или произведуваат помалку, или сè повеќе бараат алтернативни канали за пласман — директна продажба, задруги, извоз преку сопствени контакти.

Растот кај сточарството и алкохолните пијалоци, наспроти падот кај полјоделството и овоштарството, укажува на нерамномерна сезона — можеби под влијание на временските услови во почетокот на годината, кои во голема мера ги засегаат растителните култури повеќе отколку сточарското производство.

Заклучок

Првото тримесечје од 2026 година донесе значителен пад во вкупниот откуп и продажба на земјоделски производи — пред сè поради намалениот откуп директно од индивидуалните производители. Иако одделни сектори како сточарството, алкохолните пијалоци и доматот бележат раст, општата слика покажува дека растителното производство, особено полјоделството и овоштарството, минува низ потешка сезона во споредба со лани.