Зад секоја автохтона раса — праменка, каракачанска овца, шарпланинец, балканска коза или домашен бивол — стои организација што ја спроведува одгледувачката програма: ги води матичните книги, ја следи родословната линија и се грижи расата да не исчезне. Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство води официјален регистар на признати организации на одгледувачи, кои имаат законско овластување за оваа дејност. Во продолжение, целосен преглед на регистарот, поделен по категории добиток.

Што претставува признаена организација на одгледувачи

Признаената организација за приплод не е обично здружение — таа поминува низ формална постапка на признавање од Министерството, по што добива право да спроведува одгледувачка/и програма/и за конкретна раса, линија или вкрстување. Секоја програма опфаќа географска територија на важност (најчесто целата територија на Македонија), а Министерството може да одобри и отстапувања — на пример за создавање нова раса, обновување раса или одгледувачка програма за загрозена раса.

1. Овци — чистокрвни животни за приплод

За овчарството во Македонија, признание за спроведување одгледувачка програма има Здружението на одгледувачи на домашна автохтона раса на овци „Праменка Овчеполка” од с. Петралица, Ранковце.

Од трите одобрени програми се гледа јасен приоритет — покрај матичната раса Праменка Овчеполка, здружението презема и грижа за две раси со посебен статус: каракачанската овца како раса во постапка на обновување, и шарпланинската како загрозена раса. Ова значи дека овчарите кои чуваат овие раси имаат каде да се обратат за запишување во матична книга.

2. Хибридни свињи за приплод

Кај свињарството, регистарот содржи две признаени организации кои спроведуваат одгледувачки програми за хибридни свињи — поимот „хибридна свиња” по дефиниција од Законот за зоотехника опфаќа животни добиени со вкрстување помеѓу различни раси или линии, наменети за приплод.

Двете организации работат со иста генетска основа — линии на раса Јоркшир и вкрстување со Ландрас — што укажува на насока кон подобрување на приплодните својства во комерцијалното свињарско производство преку признати, следливи одгледувачки програми.

3. Кози — чистокрвни животни за приплод

Признание за приплод на автохтоната коза во Македонија има Здружението на одгледувачи на македонска автохтона раса на кози „Балканска коза”.

Балканската коза е автохтона раса добро прилагодена на планинските услови во Македонија, а признавањето на одгледувачка програма со статус „обновување на раса” покажува дека бројноста на чистокрвни грла бара систематска грижа за да не се изгуби генетскиот фонд.

4. Говеда — чистокрвни животни за приплод

Најново признание во регистарот има Здружението на фармери одгледувачи на говеда Скопје, со две одобрени раси — една автохтона говедска раса и еден автохтон вид домашен бивол.

Буша е една од најстарите автохтони говедски раси на Балканот, а домашниот бивол денес е реткост во македонското сточарство. Двете раси се официјално означени како загрозени, што значи дека одгледувачката програма на здружението има директна улога во нивно зачувување од исчезнување.

Заедничка нишка — зачувување на автохтоните раси

Ако се погледнат сите четири категории заедно, се забележува јасна тенденција: голем дел од признаените одгледувачки програми во Македонија се насочени токму кон автохтони и загрозени раси — праменка овчеполка, каракачанска и шарпланинска овца, балканска коза, буша и домашен бивол. Само програмите за хибридни свињи се насочени кон комерцијални линии за подобрување на производните својства.

За фармерите кои чуваат некоја од овие раси, ова е практична информација — организациите наведени погоре се точните контакти каде може да се обратат за запишување на своите грла во матична книга, добивање родословни сертификати или вклучување во одгледувачката програма.