Заедничкиот пласман преку земјоделска задруга може да донесе подобра цена, пониски логистички трошоци и пристап до поголеми купувачи, но само ако членовите понудат усогласен квалитет и редовни количини. Пакувањето, ладниот ланец, транспортот и наплатата треба да се испланираат пред почетокот на бербата, а не откако ќе пристигне првата рекламација.
Малите и средните производители често имаат добар производ, но недоволна количина за да наполнат цела тура, да обезбедат иста амбалажа или да преговараат со маркети, хотели, преработувачи и извозници. Земјоделската задруга го решава токму тој проблем: повеќе производители настапуваат како организирана понуда, со еден план за прием, сортирање, испорака и наплата.
Сепак, задругата не создава автоматски повисок приход. Ако секој член носи различен квалитет, ако количините не се пријавуваат навреме или ако не е јасно кој ја плаќа вратената стока, заедничката продажба може да донесе повеќе конфликти и трошоци наместо корист.
МЗШВ на 12 март 2026 година го објави јавниот повик бр. 02/2026 за поддршка на земјоделски задруги преку мерката 131.1. Рокот според објавените материјали беше 10 април 2026 година, па до 17 август 2026 година повикот не треба да се претставува како отворена можност, освен ако не биде објавено продолжување или нов повик.
Кога заедничкиот пласман има реална економска смисла
Задружниот модел најмногу им користи на производители кои поединечно имаат мали или средни количества, но заедно можат да понудат полна тура и редовни испораки. Купувачот не купува само килограми; тој бара сигурност дека производот ќе пристигнува во договорен период, со иста класа, амбалажа и документација.
Пред да се формира понуда, членовите треба да направат реална проценка на очекуваните количества, датумите на берба и можноста за повторување на испораката. За почеток е побезбедно задругата да организира еден производ или една група слични производи, наместо веднаш да преземе сложена логистика за повеќе култури.
Ако количината е мала, бербата е непредвидлива, а купувачот нема јасни услови за прием и плаќање, заедничкиот настап нема доволна основа. Во таков случај, подобар прв чекор може да биде договор за услуга со постоечка пакувалница или транспортер.
- доволна количина за полна тура или редовна неделна испорака
- сличен квалитет, калибар и зрелост кај членовите
- лице што ќе ја координира бербата, приемот и транспортот
- купувач со однапред договорени услови за прием и наплата
Правило за прием: основа на довербата меѓу членовите
Заедничкото пакување не може да го изедначи производот ако задругата нема јасен приемен стандард. Правилото треба да биде усвоено пред сезоната и да важи исто за сите членови, без отстапки за производителот што донел поголема количина.
При приемот треба да се запишат производителот, датумот и местото на берба, количината, сортата или типот, класата, бројот на гајби и забелешките за квалитет. Посебно треба да се евидентира колку е примено, колку е отфрлено и по која причина.
Минималните критериуми може да опфатат дозволена зрелост, големина или калибар, чистота, видливи оштетувања, присуство на гниење, вид на амбалажа и означување на производителот. Начинот на мерење мора да биде ист за сите: на пример, дали се пресметува нето или бруто тежина и како се третира амбалажата.
- датум и место на берба
- дозволена зрелост и калибар
- граница за оштетувања и нечистотии
- начин на мерење и евиденција на отпадот
- ознака на производителот и лотот
- постапка при рекламација
Пакување што му продава сигурност на купувачот
Заедничката амбалажа не е само визуелен детал. Таа му покажува на купувачот дека задругата има контрола врз количината, квалитетот и следливоста на стоката. Една пратка со договорен број гајби, јасни класи и исти ознаки полесно се прима од мешана пратка од повеќе производители.
Пакувањето треба да се избере според производот, должината на транспортот и условите кај купувачот. Претешка или несоодветна амбалажа го зголемува трошокот, додека преслаба амбалажа може да предизвика оштетување и загуба. Пред набавка, задругата треба да провери дали купувачот прифаќа одреден тип гајба, кутија, палета и ознака.
Секој лот треба да може да се поврзе со производителот и датумот на прием. Тоа не значи дека секој производител мора да има различна амбалажа; напротив, практично е амбалажата да биде иста, а податоците за потеклото да се водат во приемниот документ и на ознаката.
- изберете амбалажа според чувствителноста на производот и транспортот
- договорете однапред број на гајби по палета или тура
- користете исти класи и ознаки за целата задружна пратка
- евидентирајте го лотот и производителот без мешање на различни квалитети
Ладен ланец: инвестиција само со добро испланиран проток
Ладниот ланец има најголема корист кај брзо расипливи производи и испораки што траат подолго или се однапред закажани. Процесот треба да се поврзе од бербата, преку сенчење или предладење, пакување и складирање, до транспортот и приемот кај купувачот.
Сам ладилник не го решава проблемот. Ако производот стои со часови на сонце пред прием, ако се внесува топол и неорганизирано или ако се транспортира во несоодветно возило, дел од инвестицијата се губи. Потребни се распоред на собирање, одговорно лице и јасни рокови за внесување, подготовка и испорака.
Пред задругата да купи сопствен ладен склад или ладен транспорт, треба да пресмета колку денови годишно ќе се користат, колкава количина ќе мине низ нив и дали трошокот по килограм е понизок од наемна услуга. Во првата фаза може да биде поисплатливо да се изнајми ладен простор или возило.
- брзо собирање по бербата
- заштита од сонце и предладење каде што е потребно
- контролирано складирање до товарење
- соодветен транспорт и потврден термин за прием
Како да се избере најисплатлив транспорт
Заедничкиот транспорт најчесто се исплаќа кога возилото е добро наполнето и се движи по фиксна собирна рута. Полупразен камион, повеќе непланирани застанувања и враќање поради лошо сортирана стока го зголемуваат трошокот по килограм или гајба.
Задругата треба да ги спореди трите најчести модели: сопствено возило, наемен транспорт по тура и превоз организиран од купувачот. Кај сопственото возило треба да се пресметаат гориво, возач, одржување, амортизација и времето на организација, а не само горивото.
Рутата се планира според количината и времето на берба. Ако производителите се распоредени на различни места, задругата треба однапред да утврди собирни точки, редослед на товарање и краен рок за пристигнување. Секое дополнително застанување треба да има причина и да се внесе во пресметката.
- сопствено возило со пресметани целосни трошоци
- наемен транспорт по договорена тура
- превоз обезбеден од купувачот
- фиксна собирна рута со однапред утврдени точки
Трошоците се делат според користа, не автоматски еднакво
Еднаква поделба на сите трошоци изгледа едноставно, но може да биде неправедна ако членовите испорачуваат различни количества или користат различни услуги. Закупот на простор и платата на координаторот се фиксни трошоци, додека амбалажата, сортирањето и транспортот најчесто зависат од количината.
Практичен модел е фиксните трошоци да се покриваат според договорен процент, членски удел или просечна количина, а променливите да се пресметуваат по килограм, гајба, палета или километар. Правилото треба да биде усвоено пред сезоната и да се применува со иста формула.
На секој производител треба да му биде достапна пресметка со примена количина, отфрлен дел, амбалажа, сортирање, транспорт, евентуално ладење и административен трошок. Така членот гледа колку навистина му останува, наместо да ја споредува само бруто-откупната цена.
- фиксни трошоци: закуп, координатор и основна администрација
- променливи трошоци: амбалажа, сортирање, транспорт и ладење
- евиденција на примено и отфрлено количество по производител
- периодичен извештај за приходите, трошоците и исплатата
Преговарајте за целата зделка, не само за цената
Задругата има посилна позиција на преговори ако настапува со конкретна понуда: количина, период на испорака, квалитетна класа, амбалажа, место на прием и распоред на турата. Купувачот треба да знае што може да очекува, а членовите што точно презема задругата.
Во договорот или потврдената нарачка треба да се утврдат рокот на плаќање, начинот на мерење, условите за рекламација, рокот за пријавување на недостаток и одговорноста за транспортот. Треба да се запише и што се случува ако купувачот одбие дел од пратката или ако стоката се врати.
Повисока цена може да биде послаба зделка ако наплатата доцни, ако купувачот еднострано ја намалува количината или ако транспортот и повратот остануваат на товар на задругата. Затоа нето-приходот и ризикот од наплата треба да се разгледуваат заедно.
- количина и период на испорака
- класа, калибар и тип на амбалажа
- место на прием и одговорност за транспорт
- рок и начин на плаќање
- услови и рок за рекламација
- постапка при одбивање или враќање на стоката
Пресметката што покажува дали моделот се исплаќа
Одлуката за заеднички пласман треба да се темели на нето-приходот по килограм, а не на впечатокот дека договорената продажна цена е повисока. Во пресметката се внесуваат сите трошоци што се појавуваат од приемот до наплатата.
Формулата е: нето-приход по килограм = договорена цена – пакување – сортирање – транспорт – ладен ланец – провизија – загуби – административен трошок. Потоа резултатот се споредува со она што производителот реално го добива при самостојна продажба, со вклучени негови сопствени трошоци и времето за организација.
Пилот-пласманот треба да ги измери и загубите, времето до наплата, бројот на рекламации и количината работа потребна за секоја тура. Така задругата ќе знае дали треба да го промени купувачот, амбалажата, рутата или начинот на прием.
- внесете ја реално договорената цена, а не само почетната понуда
- одделете ги фиксните од променливите трошоци
- пресметајте ја вредноста на отфрлениот и оштетениот производ
- споредете ја нето-сумата со индивидуалниот пласман
Што значи мерката 131.1 за задругите во 2026 година
Мерката 131.1 е насочена кон основање и функционирање на земјоделската задруга, а не претставува автоматски грант за пакувалница, ладилник или ладен камион. Во Програмата за 2026 година се наведени трошоци поврзани со едно вработено лице, сметководствени и ревизорски услуги, како и изработка или одржување интернет-страница.
За мерката бил предвиден максимален износ до 15 милиони денари по корисник во рамките на мерката 131, со различни проценти според видот на трошокот. Одредени трошоци за воспоставување можеле да бидат поддржани до 100 проценти, бруто-платата до 60 проценти, а сметководството, ревизијата и веб-услугите до 100 проценти, но само ако се прифатливи и документирани според повикот.
Право на аплицирање имаат задруги регистрирани за земјоделска дејност согласно Законот за задругите и евидентирани во МЗШВ. Неформална група може да започне со заедничка продажба, но за користење на мерката потребна е формално регистрирана и евидентирана задруга.
Повикот бр. 02/2026 беше објавен на 12 март, со рок до 10 април 2026 година. До 17 август 2026 година нема основ да се третира како тековен повик, освен ако надлежната институција не објави продолжување или нова можност.
- проверете го статусот на секој нов повик пред подготовка на апликација
- не претпоставувајте дека опремата за пакување или ладење е прифатлив трошок по 131.1
- планирајте ги трошоците според точните правила и потребната документација
- формализирајте ја задругата ако целта е користење на мерката
План за првата сезона без голема инвестиција
Задругата може да ја провери идејата без веднаш да купува опрема. Првата сезона треба да покаже дали членовите можат да произведат усогласен квалитет, да го почитуваат распоредот и да ги поделат трошоците без недоразбирања.
Практичниот редослед е следен:
На крајот од пилотот се споредуваат нето-приходот по килограм, загубите, трошокот за работна сила, времето до наплата и бројот на рекламации со индивидуалниот начин на продажба. Само ако резултатите покажат стабилна корист, има основа за сопствен простор, пакувалница или ладилен транспорт.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Македонското земјоделство се повлекува тивко — стопанство по стопанство. Но дел од фармите растат и заработуваат. Разликата ретко е во трудот: анализираме зошто едните пропаѓаат и
Прочитај →
Од избор на сорта и производство на расад, преку наводнување, исхрана и заштита, до берба, складирање и пресметка на исплатливоста — сè што му треба на еден производител на пиперка
Прочитај →
Заклучок
Заедничкиот пласман преку земјоделска задруга е исплатлив кога повеќе производители можат да понудат полна тура, усогласен квалитет и навремена испорака. Најголемата корист не доаѓа само од повисоката продажна цена, туку од намалениот трошок по единица, подобрата преговарачка позиција и пристапот до купувачи што бараат континуирана понуда.
Пред секоја инвестиција потребни се приемен правилник, јасна поделба на трошоците, писмени услови со купувачот и пилот-пласман. Ако тие четири елементи функционираат, задругата може постепено да гради сопствена логистика; ако не функционираат, опремата само ќе го зголеми ризикот.
Најчесто поставувани прашања
