Зелено ѓубрење по жетвата ја покрива почвата во периодот кога дождот, ветерот и плевелите можат најмногу да ја оштетат. Со правилен избор на житни, мешункасти, фацелија, маслодајна ротквица или мешавина, производителот може да ја заштити структурата на почвата и да задржи дел од хранливите материи до следната сеидба.
По жетвата нивата не мора да остане гола. Непокриената почва е директно изложена на силни дождови и ветрови, а на наклонети парцели ризикот од површинска ерозија е уште поголем. Покривната култура го ублажува ударот на дождот, го забавува површинското истекување и го намалува разнесувањето на ситните честички.
Изборот, сепак, не се сведува само на тоа кое семе е достапно. Треба да се земат предвид претходната и следната култура, влагата во почвата, времето на сеидба, можноста за прекин и главната цел: заштита од ерозија, потиснување на плевелите, додавање органска материја или обезбедување азот преку мешунки.
Добро поставената покривна култура не е посебна жетва, туку дел од плодоредот. Таа треба да ја заштити нивата без да ја исуши почвата и без да создаде проблеми со болести, штетници или никнување на самосеви во следната култура.
Што добива производителот со покривна култура
Растителната покривка ја намалува директната изложеност на почвата на дожд и ветер. Корените ги поврзуваат почвените честички, а надземната маса го забавува движењето на водата и може да помогне во намалување на ерозијата. Ова е особено корисно на лесни, песокливи или наклонети почви.
Кореновиот систем придонесува за подобра структура и создава канали низ кои полесно се движат воздухот и водата. Остатоците по прекинот постепено се разложуваат и можат да ја зголемат биолошката активност, но брзината и ефектот зависат од видот на растението, влагата и условите во почвата.
Густата покривка може да го ограничи никнувањето на дел од плевелите со засенување и зафаќање простор. Тоа не значи дека целосно го решава проблемот, особено ако посевот е редок или ако се остави да формира зрело семе.
- Намалување на површинска ерозија од дожд и ветер.
- Подобра заштита на структурата на почвата.
- Поголема растителна и микробиолошка активност по внесувањето на органската маса.
- Конкуренција со дел од плевелите во периодот меѓу две производни култури.
Како да се избере културата според целта
Житните покривни култури најчесто се избираат за брзо покривање и создавање значителна растителна маса. Тие можат добро да ја штитат почвата преку есенскиот и зимскиот период, но треба да се планира нивниот прекин за да не продолжат непотребно да ја трошат влагата пред следната сеидба.
Мешунките, како граор и сточен грашок, имаат дополнителна вредност затоа што со помош на симбиозата со почвените микроорганизми можат да фиксираат атмосферски азот. Количината на азот што ќе биде достапна за следната култура не е автоматски иста во секоја нива; зависи од развиеноста на посевот, условите и начинот на управување со растителната маса.
Фацелијата е опција за диверзификација на плодоредот и за создавање покривка, додека маслодајната ротквица развива корен што може да помогне во биолошко продлабочување и раздвижување на почвата. Кај секоја култура резултатот зависи од тоа дали ќе никне навреме и дали ќе има доволно влага за развој.
- За брзо покривање и повеќе растителна маса: житни култури.
- За вклучување мешункаста компонента и потенцијална фиксација на азот: граор или сточен грашок.
- За диверзификација на плодоредот: фацелија.
- За коренова маса и биолошко продлабочување на почвата: маслодајна ротквица.
- За комбинирани цели: соодветно избрана мешавина.
Житни култури: сигурна покривка, но со план за влагата
Житните култури се практична опција за производителот кој сака брзо да добие зелена покривка и повеќе суви растителни остатоци. Нивната надземна маса го штити површинскиот слој, а корените ја држат почвата и придонесуваат за нејзина стабилност.
Недостатокот е што добро развиената житна покривка може да продолжи да користи вода и во периодот пред основањето на следната култура. На парцели со ограничена влага, прекинот треба да се планира навреме, наместо да се чека растението да достигне целосна зрелост.
Ако житната култура се остави да формира зрело семе, може да се појави самосев и дополнителна конкуренција со следниот посев. Затоа производителот треба однапред да избере начин на прекин што одговара на неговата механизација и на состојбата на нивата.
- Погодни се за создавање густа покривка и растителни остатоци.
- Корисни се на почви изложени на ветер и површинско истекување.
- Побарајте рамномерно никнување, а не само брз почетен пораст.
- Следете ја влагата пред следната сеидба и не дозволувајте непотребно продолжување на растот.
Мешунки: граор и сточен грашок
Граорот и сточниот грашок се користат како покривни мешункасти култури, самостојно или во мешавини. Нивното присуство во плодоредот може да придонесе за внесување азот преку фиксација на атмосферски азот, но ефектот не треба да се третира како однапред гарантирана количина ѓубриво.
За да има корист, потребен е доволно развиен посев со активен коренов систем и соодветни услови за раст. Дел од азотот се наоѓа во растителната маса, па неговото ослободување за следната култура зависи од тоа кога и како ќе се прекине и внесе покривката.
Мешунките можат да бидат корисни кога следната култура има потреба од добро снабдување со хранливи материи, но не треба автоматски да се изберат без проверка на плодоредот. Болестите и штетниците што се задржуваат кај сродни растенија можат да го намалат ефектот од покривната култура.
- Планирајте ги мешунките според следната култура, а не изолирано.
- Не сметајте ја фиксацијата на азот како замена за анализа и целосен план на прихрана.
- Следете ја здравствената состојба на посевот до прекинот.
- Внимавајте на сродноста со културите што следуваат во плодоредот.
Фацелија и маслодајна ротквица во плодоредот
Фацелијата може да внесе разновидност во плодоредот и да создаде покривка со која почвата ќе биде помалку изложена во периодот меѓу две главни култури. Таа е интересна за производители кои сакаат да избегнат постојано повторување на исти растителни семејства.
Маслодајната ротквица развива коренова маса што може да помогне во раздвижување на површинскиот слој и создавање природни канали во почвата. Нејзината вредност зависи од условите и од тоа дали коренот ќе се развие доволно, а не само од изборот на семето.
Кај ротквицата и другите сродни култури мора да се провери плодоредот. Ако следната или претходната култура е од исто растително семејство, можно е да се зголеми ризикот од заеднички болести и штетници. Во таков случај, подобар избор може да биде несродна култура или мешавина без проблематичната компонента.
- Фацелијата може да се користи за поголема разновидност во плодоредот.
- Маслодајната ротквица се избира кога целта е развој на посилен коренов систем.
- Сродноста со главните култури е клучна при изборот.
- Избегнувајте култура што може да го зголеми притисокот од заеднички болести.
Мешавини: повеќе функции на една нива
Мешавината од житна и мешункаста компонента може да спои брзо покривање, повеќе растителна маса и потенцијална фиксација на азот. Додавањето несродна компонента, како фацелија, може дополнително да го диверзифицира посевот. Сепак, мешавината не е автоматски подобра од чистата култура.
Видовите во мешавината мора да имаат слични услови за никнување и да се вклопат во времето што му стои на располагање на производителот. Ако еден вид брзо го надвладее другиот, посевот може да не ја постигне планираната комбинација на функции.
При изборот треба да се размисли и за прекинот. Различните видови може да имаат различна отпорност и различен момент на созревање, па е потребно следење на целата покривка, а не само на најбрзорастечкиот вид.
- Комбинирајте видови со различни, но усогласени функции.
- Проверете дали компонентите се соодветни за плодоредот.
- Не очекувајте рамноправен развој на сите видови во секоја нива.
- Планирајте го прекинот според најризичната компонента, особено ако таа може да формира семе.
Подготовка и сеидба по жетвата
Почетната состојба на нивата е пресудна. По жетвата треба да се процени дали има доволно влага за никнување, колку се задржани растителните остатоци и дали површината е загрозена од ерозија. На сува почва, покривната култура може да никне нерамномерно и да не ја исполни заштитната функција.
Семето треба да биде распоредено рамномерно и поставено на начин што одговара на условите и на користената механизација. Преголемата длабочина може да го отежне никнувањето, а плиткото или нерамномерно поставување може да остави празнини во покривката.
Неопходно е да се земе предвид следната култура. Ако таа бара чиста и добро исушена површина во пролет, начинот на прекин и обработка треба да се испланира уште при изборот на покривниот посев. Остатоците не треба да се внесуваат без проценка на влагата и состојбата на почвата.
- Проверете ја влагата пред сеидбата.
- Обезбедете рамномерна распределба на семето.
- Усогласете го изборот со достапната механизација.
- Оставете план за прекин и подготовка за следната култура.
- Следете дали има празни места, плевели или прегуст раст.
Кога и како да се прекине покривната култура
Прекинот треба да се изврши пред покривната култура да потроши премногу почвена влага и пред да формира зрело семе. Ова е една од најважните одлуки во системот: предоцното прекинување може да ја намали достапната вода за следниот посев, а зрелиот семенски материјал може да создаде самосев.
Начинот на прекин зависи од видот, фазата на развој, количината на растителна маса и опремата со која располага производителот. Може да се користи механичко прекинување или обработка, но секоја интервенција треба да се усогласи со влагата и со планираниот датум на сеидба на следната култура.
По прекинот, растителната маса може да остане на површината како покривка или да се внесе во почвата, зависно од целта и условите. Ако се внесе премногу свежа маса, разложувањето може привремено да влијае врз достапноста на дел од хранливите материи; затоа времето и начинот на внесување треба да се приспособат на следниот посев.
- Прекинете пред прекумерно сушење на почвата.
- Не дозволувајте формирање зрело семе.
- Изберете метод што одговара на културата и механизацијата.
- Следете ја количината на свежа маса пред внесување.
- Оставете доволно време за подготовка на следната култура.
Плодоредот го одредува конечниот избор
Покривната култура мора да се гледа заедно со главните култури што се одгледуваат на парцелата. Сродните видови можат да споделуваат болести и штетници, па изборот на маслодајна ротквица или друга сродна култура не треба да се прави без проверка на претходниот и следниот посев.
Кај мешунките, исто така, треба да се размисли кои мешункасти култури се веќе присутни во плодоредот. Повторувањето на сродни растенија не носи само потенцијална корист од азотот, туку може да го зголеми и ризикот од проблеми што се задржуваат во почвата или во растителните остатоци.
Практична одлука е да се запишат трите последни и следната планирана култура на парцелата, па дури потоа да се избере покривниот посев. Така полесно се избегнуваат несакани врски меѓу покривката и главното производство.
- Проверете ги растителните семејства во плодоредот.
- Не избирајте сродна покривна култура само поради брз раст.
- Размислете за болести и штетници што се повторуваат на парцелата.
- Поврзете го изборот со потребите на следната култура.
Практична проверка пред одлуката
Пред набавка на семе, производителот треба да одговори на неколку едноставни прашања: колкава е влагата, колку време има до следната култура, дали нивата е наклонета, која е главната цел и со каква опрема ќе се изврши прекинот.
Корисно е посевот да се следи по никнувањето, а не одлуката да се смета за завршена со сеидбата. Ретка покривка, појава на плевели или брзо сушење на почвата бараат навремено приспособување на планот.
Доколку производителот има резултати од анализа на почвата, тие можат да помогнат при поширокото планирање на прихраната и плодоредот. Покривната култура е дополнителна агротехничка мерка, а не замена за проценка на конкретната нива.
- Која е главната цел: ерозија, плевели, органска маса или азот?
- Има ли доволно влага за рамномерно никнување?
- Која култура следува и дали постои ризик од сродни болести?
- Со која механизација ќе се изврши прекинот?
- Дали посевот може да се прекине пред да формира зрело семе?
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Илјадници земјоделци ѓубрат „како лани“ и фрлаат пари на елементи што почвата веќе ги има. Еве како да ја прочитате анализата и да направите план што работи.
Прочитај →
Заклучок
Зелено ѓубрење по жетвата има најголема вредност кога е усогласено со условите на конкретната нива. Житните култури обезбедуваат покривка и растителна маса, мешунките можат да придонесат со фиксација на атмосферски азот, а фацелијата, маслодајната ротквица и мешавините нудат дополнителни можности за диверзификација и развој на коренот.
Пред сеидбата треба да се проверат влагата, плодоредот и опремата за прекин. Покривната култура треба да ја чува почвата до пролет, но да се прекине навреме — пред прекумерно трошење на водата и пред создавање зрело семе.
Најчесто поставувани прашања
