Сончоглед по жетвата: како да се намалат загубите при чистење и сушење

По жетвата, секој час до правилно сушење и складирање може да влијае врз квалитетот на сончогледот. Преголемата влага, растителните остатоци и механички оштетените зрна создаваат услови за загревање и расипување, особено ако материјалот се затвори во силос или магацин без доволно воздух.

Приемот затоа треба да почне со мерење, а не со истовар. За секоја пратка треба да се утврдат количината, влагата и примесите, со исправна и метрoлошки верифицирана вага, влагомер и опрема за проверка на нечистотиите.

Крајната целна влага не е иста за секој сончоглед. Таа зависи од сортата, типот на семето, намената, планираниот период на чување и условите што ги бара откупувачот, па спецификациите треба да се побараат пред испораката или сушењето.

Приемот почнува со репрезентативен примерок

Едно мерење од површината на приколката не дава сигурна слика за целата пратка. Влагата и примесите може да се разликуваат меѓу горниот слој, средината и долниот дел, особено ако жетвата била нерамномерна или товарот содржи зелени делови од растението.

Земете примероци од повеќе делови од товарот, измешајте ги и измерете среден примерок. Кај сопственото складирање, запишете ги датумот, сортата, парцелата, измерената влага, количината и намената на семето. Така полесно ќе се споредат резултатите по чистењето и сушењето.

• Количина на пристигнатиот сончоглед.
• Влага измерена со уред наменет за сончоглед.
• Процент и вид на примесите.
• Видливи оштетувања, скршени семки или зелени делови.
• Одделување на сомнителни или многу влажни товари.

Влагомерот мора да биде проверен за сончоглед

Уредот за мерење треба да биде исправен, калибриран и наменет за сончоглед. Различни видови и сорти може да дадат различно отчитување, па мерењето со уред што е поставен само за друга култура може да доведе до погрешна одлука за сушење или складирање.

Веднаш по сушењето, отчитувањето понекогаш може да биде пониско од реалната влага. Лушпата се суши побрзо од јадрото, па примерокот може да изгледа доволно сув иако влагата внатре сè уште не е изедначена.

За проверка, земете примерок, ставете го во затворен сад и оставете го да отстои приближно 12 часа. Потоа измерете го повторно со истиот уред. Доколку резултатите значително се разликуваат, не носете одлука само врз основа на првото мерење, туку проверете ја поставката, калибрацијата и состојбата на примерокот.

• Користете влагомер со скала или поставка за сончоглед.
• Мерете повеќе подпримероци, а не само едно зрно или една шака.
• Запишувајте ги резултатите пред и по сушењето.
• Повторете го мерењето по кратко изедначување на влагата во затворен сад.

Чистењето го намалува ризикот од загревање

Чистењето не е само естетско подобрување на пратката. Лушпите, деловите од главите, стеблото, листовите, плевелот и ситните примеси често имаат поголема влага од семето. Тие го зголемуваат дишењето на масата и создаваат места каде што температурата може да почне да расте.

Ситниот материјал може да се насобере во средината на силосот и да го попречи струењето на воздухот. Ако сончогледот се суши со нечистотии внатре, воздухот не поминува рамномерно, а делови од масата остануваат повлажни од просечното мерење.

По чистењето, повторно земете примерок и проверете ја влагата. Кај пратки со многу растителни остатоци, зелени делови или оштетени семки, подобро е материјалот да се оддели и посебно да се следи.

• Отстранете лушпи, листови, стебленца и делови од цветната глава.
• Одделете ситна прашина, плевел и други семиња.
• Исчистете ги каналите и решетките пред да започне сушењето.
• Проверете дали чистачот не создава дополнително кршење на семето.
• Повторно измерете ја влагата по чистењето.

Сушењето треба да биде постепено и рамномерно

Наглото или прекумерно загревање може да ја исуши надворешната површина, додека јадрото сè уште задржува влага. Таквиот сончоглед може привремено да даде добро отчитување, но подоцна да ослободува влага и да создава локални топли точки.

Каде што опремата и временските услови дозволуваат, користете проветрување со природен или благо загреан воздух. Целта е постепено отстранување на влагата и што порамномерно сушење на целата маса, а не само брзо намалување на бројката на влагомерот.

Следете ги упатствата на производителот на сушарата и условите за конкретната намена. Сончоглед за масло, сончоглед за исхрана и семенски материјал немаат нужно ист режим на сушење. Кај семето за сеидба, високата температура може да го намали никнењето иако зрното визуелно изгледа исправно.

• Проверете ја влагата пред вклучување на сушарата.
• Работете со постепен режим наместо со прекумерно загревање.
• Следете го движењето на материјалот низ сушарата.
• Мерете примероци од различни делови по сушењето.
• За семенски материјал користете режим според сортата и препораката за сушарата.

Оставете го семето да се излади пред складирање

По сушењето, сончогледот треба прво да се излади приближно до температурата на надворешниот воздух, па дури потоа да се внесе во магацин или силос. Топлото семе затворено во ладен простор може да предизвика движење на влагата, кондензација и локално загревање.

Ладењето не значи само кратко чекање на површината. Потребно е воздухот да помине низ целата маса, особено ако сончогледот се складира во поголема количина. По ладењето направете ново мерење и забележете ја температурата, влагата и датумот на внесување.

• Не затворајте топол сончоглед во непрегледан или влажен простор.
• Овозможете рамномерно ладење низ целата маса.
• Проверете дали има кондензација под покривот или на ѕидовите.
• Одделете го материјалот што останал топол или нерамномерно исушен.

Привременото складирање бара активно проветрување

Проветрувањето има две задачи: да ја изедначи температурата и влагата во масата и да спречи создавање локални услови за расипување. Ако складиштето има систем за аерација, користете го според техничките упатства и следете дали воздухот навистина поминува низ целата количина.

Без систем за аерација, складирањето треба да биде пократко и со почести проверки. Самото покривање со церада или затворањето во влажна просторија не го решава проблемот со влагата и топлината. Просторот треба да биде сув, чист, заштитен од врнежи и со можност за проверка на семето.

Не постои една универзална безбедна влага што може да се примени на секоја пратка. Пред одлуката за подолго или пократко чување, земете ги предвид сортата, намената, условите во магацинот и писмените барања на откупувачот.

• Проверете ја работата на вентилаторите и каналите за воздух.
• Не блокирајте ги влезовите со ситни примеси.
• Складирајте чисто и изладено семе.
• Планирајте пократко чување ако нема активна аерација.
• Водете евиденција за секоја одделна партија.

Температурата и мирисот откриваат проблем навреме

Првите недели по жетвата се период за поинтензивно следење. Проверувајте ја температурата на различни места, а не само на едно. Ако масата се загрева, ако се појави мувлосан или кисел мирис, или ако зрната почнат да се слепуваат, потребна е брза реакција.

Кондензација под покривот, стврднат слој на површината, промена на бојата и појава на инсекти исто така може да укажуваат на локално загревање или расипување. Погодениот дел не треба да се прикрива со додавање сув материјал одозгора.

Во зависност од условите, реакцијата може да биде дополнително ладење, проветрување или празнење на погодениот дел. Ако се сомневате во пошироко расипување, не ја мешајте пратката со друга стока пред нова контрола.

• Зголемена температура во една зона.
• Мувлосан, кисел или невообичаен мирис.
• Кондензација на покривот или ѕидовите.
• Слепување на зрната или стврднат слој.
• Инсекти, промена на бојата или видлива мувла.

Сомнителните пратки одделете ги од добриот материјал

Топли, влажни и нечисти товари со оштетени семки носат поголем ризик. Таквиот материјал не треба автоматски да се меша со добро исушена и чиста стока, бидејќи со тоа проблемот може да се прошири и потешко да се утврди неговиот извор.

Одделете ја пратката, направете мерење пред и по чистењето и побарајте јасна одлука од откупувачот. Во зависност од договорените услови, може да следи дополнително сушење, промена на откупната вредност или одбивање на пратката.

На приемното место побарајте запис со измерената количина, влагата, видот и процентот на примесите, евентуалните оштетувања и условите за исплата. Тоа е практична заштита и за производителот и за купувачот, особено ако се појави спор околу квалитетот.

• Означете ја сомнителната пратка и не ја мешајте со друга.
• Направете ново мерење по чистењето.
• Побарајте писмено објаснување за прифатениот квалитет.
• Чувајте ги податоците за количината, влагата и примесите.
• Проверете ги условите за дополнително сушење или одбивање.

Кратка постжетвена рутина за секоја пратка

Добрата организација го намалува ризикот од грешки во периодот кога повеќе приколки пристигнуваат една по друга. Пред истоварот подгответе чист приемен простор, проверен влагомер, место за одделување на сомнителен материјал и образец за запишување на резултатите.

По сушењето не се потпирајте само на изгледот на семето. Изладете го, измерете го повторно и продолжете со контрола на температурата, мирисот и физичката состојба во складиштето. Ако условите кај откупувачот се разликуваат од вашите планови, побарајте ги неговите барања пред да ја испорачате пратката.

• Прием: измерете количина, влага и примеси.
• Чистење: отстранете растителни и ситни нечистотии.
• Сушење: работете постепено и без прегревање.
• Ладење: изедначете ја температурата пред складирање.
• Складирање: обезбедете аерација или пократок период на чување.
• Контрола: следете температура, мирис, кондензација и инсекти.
• Испорака: побарајте запис за утврдениот квалитет.

Заклучок

Најмалку загуби има таму каде што сончогледот се следи како одделна партија: со репрезентативен примерок, проверен влагомер, чистење пред складирање и постепено сушење. По сушењето следуваат ладење и активна контрола, а не веднаш затворање во силос.

Пред испорака или подолго чување проверете ги условите за конкретната сорта и намена. Така одлуката за сушење, аерација и прием ќе се темели на измерен квалитет, а не на изгледот на семето.

Најчесто поставувани прашања