Пред есенското парење: проверка на телесната кондиција кај овци и кози

Есенското парење во Македонија најчесто се усогласува со природниот производен ритам, но точниот термин зависи од расата, надморската височина, достапната храна и начинот на одгледување. Подготовките треба да започнат најмалку четири до шест недели пред внесувањето на приплодниците.

Првата проверка се однесува на телесната кондиција. Таа не се проценува само преку живата тежина, бидејќи две животни со слична тежина можат значително да се разликуваат по мускулатурата, масните наслаги и здравствената состојба. Со гледање и палпација се проверуваат слабината, ’рбетот и ребрата.

Целта не е сите овци и кози да изгледаат исто, туку женските грла за приплод да ја започнат сезоната во добра и стабилна кондиција. Премногу слабите може потешко да се оплодат, додека прекумерно дебелите се соочуваат со поголем ризик од метаболички и репродуктивни тешкотии.

Проверете ја кондицијата со око и со рака

Најчесто се применува скала од 1 до 5, при што оценка 1 означува многу слабо, а 5 прекумерно дебело животно. Одгледувачот треба да застане зад или покрај грлото, да ја процени линијата на грбот, слабината и ребрата, а потоа со прстите да ја провери дебелината на мускулното и масното ткиво.

Кај добро кондиционираното грло ’рбетот и ребрата се напипуваат, но не се остри и силно истакнати. Не треба да има ниту дебел масен слој што ја отежнува палпацијата. Волната или долгото влакно може да го прикрие слабеењето, па прегледот со палпација е неопходен.

Практичната цел за женските грла при парење е кондиција од околу 3 до 3,5. Грлата со оценка под 2,5 треба да се одвојат и да добијат посебна исхрана, додека животните со оценка над 4 не треба дополнително да се прихрануваат за да станат уште потешки.

• Проверете го ’рбетот, слабината и ребрата на секое грло.
• Запишете ја оценката по животно, а не само просекот за стадото.
• Повторете ја проверката по две до три недели.
• Не ја заменувајте проценката со мерење на жива тежина.

Одделете ги слабите, соодветните и предебелите грла

Стадото не треба да се храни без разлика на кондицијата. Ако слабите, добро кондиционираните и предебелите животни останат во иста група, послабите често нема да ја достигнат потребната кондиција, а предебелите непотребно ќе продолжат да се здебелуваат.

Направете три основни групи и за секое животно запишете ја оценката, возраста, претходното производство и забелешките за здравјето. Кај овците и козите наменети за приплод, моменталниот изглед е само еден дел од проценката. Подеднакво важни се мајчинските способности, преживувањето и напредувањето на јагнињата или јарињата, како и резултатите од претходните сезони.

Од приплод треба да се исклучат грла со повторувани проблеми со оплодувањето, пролапс, хроничен маститис, слаби производни резултати или постојано губење кондиција и покрај соодветната исхрана.

• Слаби грла: посебна група со дополнителна енергија и протеин.
• Соодветно кондиционирани грла: одржување без непотребно гоење.
• Предебели грла: контролирана дажба и повеќе движење.
• Хронично проблематични грла: проценка дали воопшто да останат за приплод.

Подобрувајте ја исхраната постепено

Слабите женки треба да добијат квалитетно сено или пристап до добро пасиште, а по потреба и постепено зголемување на концентрираната храна. Промената мора да биде постепена, бидејќи наглото зголемување на зрнестата храна може да предизвика дигестивни и метаболички нарушувања.

Пред парењето може да се примени подобрена исхрана, позната како „flushing“. Најчесто се почнува две до четири недели пред парењето и се продолжува во почетниот дел од сезоната. Најголема корист имаат послабите грла. Кај оние што веќе се во добра кондиција или се предебели, ефектот е ограничен, а постои ризик од дополнително дебелеење.

Секоја промена следете ја преку кондицијата, апетитот, изметот и однесувањето на животните. Водата мора постојано да биде чиста и достапна, а минералната смеса треба да биде наменета за овци или за кози, според видот што се одгледува.

• Задржете квалитетна основна храна: сено, пасиште или соодветна мешавина.
• Концентратот воведувајте го постепено, со следење на реакцијата на стадото.
• Подобрената исхрана пред парење насочете ја првенствено кон слабите грла.
• Обезбедете чиста вода и соодветна минерална смеса.

Копитата мора да бидат подготвени за сезоната

Парењето носи повеќе движење, бркање и оптоварување на нозете. Затоа, пред внесувањето на приплодниците, проверете дали сите животни одат нормално и дали имаат оток, топлина, рана, непријатен мирис или воспаление меѓу папците.

Вишокот роговина треба внимателно да се отстрани, без длабоко сечење и повредување на живото ткиво. Животните со хронично куцање, лоша конформација на нозете или чести проблеми со копитата не се добар избор за приплод, особено ако проблемот се повторува од сезона во сезона.

При сомнеж за заразно гниење на папците или друго воспаление, одвојте го грлото и побарајте проценка од ветеринар. Животните со активен проблем не смеат да се мешаат со здравиот дел од стадото.

• Набљудувајте го одењето на секое животно.
• Проверете ги сите копита пред почетокот на парењето.
• Средете го вишокот роговина внимателно и навреме.
• Одвојте ги животните со воспаление, рани или сомнеж за заразен проблем.

Паразити, анемија и вакцинација се планираат со ветеринар

Слабеењето пред парењето може да биде последица на недоволна храна, но и на паразити. Следете ги бледите слузници, грубото влакно, проливот, слабеењето, безволноста и намалената продуктивност. Кај животните со сомнителна состојба може да биде корисно испитување на измет, доколку е достапно.

Третманот против паразити не треба автоматски да се спроведува со ист препарат за целото стадо. Ветеринарот треба да процени дали третманот е потребен, кој препарат е соодветен и како да се земат предвид историјата на стадото и претходната ефикасност на препаратите. Не внесувајте сопствени дози или шеми без стручна препорака.

Вакцинацијата и другите превентивни мерки се усогласуваат со ветеринарниот план, вакциналниот статус и болестите што се појавувале во стадото. При купување, мешање или преместување животни проверете ги актуелните мерки и ограничувања на Агенцијата за храна и ветеринарство, особено мерките поврзани со сипаници кај овци и кози.

• Набљудувајте ги слузниците, изметот, влакното и телесната тежина.
• Побарајте ветеринарска проценка пред третман против паразити.
• Не користете ист препарат по автоматизам за сите животни.
• Проверете го вакциналниот статус и здравствената историја на стадото.

Прегледајте ги забите, вимето и репродуктивната историја

Забите директно влијаат врз внесот на храна. Животно што тешко пасе, испушта храна, бавно џвака или брзо слабее можеби нема да ја одржи потребната кондиција во бременоста и лактацијата. Таквите грла треба внимателно да се проценат пред да бидат задржани за приплод.

Вимето прегледајте го визуелно и со палпација. Асиметрија, стврднувања, оштетувања, повторуван маститис или нефункционален дел од вимето се сериозни предупредувања. Кај козите и овците за производство на млеко, податоците од претходната лактација овозможуваат попрецизен избор.

Запишете кои женки претходно останувале неоплодени, имале тешкотии при јарење или јагнење, пролапс, чести заболувања или слабо преживување на потомството. Добрата селекција се темели на повеќе сезони, а не само на моменталната телесна состојба.

• Проверете дали животното може нормално да јаде и да пасе.
• Прегледајте ја формата и ткивото на вимето.
• Одбележете историја на маститис, неплодност, пролапс или тешко породување.
• Задржете ги грлата со стабилни производни и мајчински резултати.

Не ги прескокнувајте овните и прчовите

И најдобро подготвените женки нема да дадат резултат ако приплодникот има здравствен проблем или намалена приплодна способност. Овните и прчовите треба да бидат витки и активни, но не предебели. Прекумерната тежина може да го отежне движењето и успешното покривање.

Проверете го одењето, забите, телесната кондиција, скротумот и тестисите. Внимание посветете и на пенисот и препуциумот, бидејќи повреда или друга пречка може да го спречи нормалното парење. Кај сомнителни животни потребен е ветеринарен преглед на приплодната способност.

Приплодник со хронично куцање, лоша кондиција или видлив проблем со репродуктивните органи не треба да се пушта во стадо без претходна стручна проценка.

• Оценете ја кондицијата и активноста на овенот или прчот.
• Проверете ги скротумот и тестисите.
• Прегледајте ги пенисот и препуциумот.
• Следете дали животното оди нормално и може слободно да се движи.

Направете записник и завршна проверка пред спојувањето

Едноставната тетратка може да спречи многу пропусти. За секое грло запишете број или име, оценка на кондицијата, забелешки за копитата, забите и вимето, историјата на јагнење или јарење и потребните ветеринарски активности.

По две до три недели повторно проверете ги одвоените групи. Кај слабите следете дали навистина ја подобруваат кондицијата, а кај предебелите дали контролираниот оброк дава резултат без нагло слабеење. Пред пуштањето на овните и прчовите, потврдете дека нема животни со активна болест или нерешен проблем.

Административниот услов за минимален број овци или кози при одредени мерки за директни плаќања не е исто што и критериум за квалитетно приплодно грло. За селекцијата одлучуваат здравјето, конформацијата, производството и репродуктивната историја.

• Телесна кондиција оценета и запишана по грло.
• Слаби, соодветни и предебели животни одвоени.
• Исхраната променета постепено.
• Копитата, забите и вимето прегледани.
• Паразитите и вакцинацијата проценети со ветеринар.
• Приплодниците проверени пред внесување во стадото.
• Актуелните здравствени мерки проверени пред купување или мешање животни.

Заклучок

Добрата подготовка за есенско парење почнува со реална проценка, а не со претпоставка дека целото стадо е во иста состојба. Одделете ги слабите и предебелите грла, подобрете ја исхраната без нагли промени, средете ги копитата и отстранете ги животните со повторувани здравствени и репродуктивни проблеми.

Со навремен преглед на женките и приплодниците, како и со ветеринарски план за паразити и вакцинација, одгледувачот создава подобра основа за успешна сезона и полесно управување со стадото.

Најчесто поставувани прашања