Пченка за зрно пред складирање: мерење влага и спречување микотоксини

Жетвата не е последната операција во производството на пченка за зрно. Од начинот на кој зрното ќе се измери, исчисти, исуши и складира зависи дали ќе остане стабилно до продажбата или ќе почне да се загрева, слепува и мувлосува.

Пченката за зрно не треба да се меша со пченката за силажа. Кај силажата се внесува целото растение со висока влажност за да ферментира, додека зрното наменето за амбар или силос мора да се доведе до соодветна влажност и да се чува суво, чисто и проветрено.

Практичното правило пред внесување е едноставно: измери, исчисти, исуши, излади и проветри, оддели го оштетеното зрно и запиши ги резултатите. Потоа следува редовна контрола на температурата, мирисот и изгледот на складираната маса.

Зрно за амбар не е исто што и пченка за силажа

Пченката за силажа се жнее како цело растение и се внесува влажна во хоризонтален или вертикален силос, каде што конзервирањето се постигнува со ферментација. За таквата намена често се користат целни влажности од околу 65–70 проценти во хоризонтален силос и приближно 60–65 проценти во вертикален силос.

Тие вредности не важат за зрното што треба да се чува во амбар или силос како меркантилна пченка. Кај зрното влагата мора да се намали со сушење или со соодветно активно проветрување, зависно од почетната состојба, конструкцијата на складиштето и времетраењето на чувањето.

• Силажната пченка се внесува влажна за ферментација.
• Пченката за зрно се суши и се складира како стабилна сува маса.
• Влажноста за силажа не смее да се применува како критериум за складирање зрно.

Измерете ја влагата со репрезентативен примерок

Едно мерење од една шака зрно не ја претставува целата пратка. Влагата може да се разликува меѓу парцелите, приколките, слоевите и деловите од силосот. Затоа примероци треба да се земаат од повеќе места, најдобро додека зрното се истоварува.

Малите примероци се мешаат во збирен примерок, а потоа се мери влагата. Земено зрно само од површината на камионот или од едно место во силосот може да даде лажно сигурен резултат и да скрие повлажен дел.

Влагомерот треба да биде наменет за пченка и да се провери пред сезоната. Студеното зрно може да влијае врз отчитувањето, па треба да се следат упатствата за температура или корекција на конкретниот уред. Корисно е повремено резултатот да се спореди со мерење во откупен пункт или лабораторија.

1. Земете повеќе мали примероци од различни места.
2. Измешајте ги примероците пред мерењето.
3. Запишете ја парцелата, датумот, количината и измерената влажност.
4. Проверете го влагомерот и неговата поставка за пченка.

Која влажност да се цели за складирање

Во македонските правила за минимални услови, квалитет и класирање на житата, пченката е наведена со влага до 14 проценти како квалитативен стандард. Ова е трговски и квалитативен критериум, но не претставува доказ дека зрното нема микотоксини.

За подолго складирање практична цел е приближно 13–14 проценти, особено ако зрното е механички оштетено, има пониска хектолитарска маса или треба да остане во складиште до пролет и лето. Пченката со повисока влажност бара брзо сушење или краткорочно чување со активно проветрување.

Крајната цел не треба да се одредува само според бројката на влагомерот. Треба да се земат предвид и температурата на зрното, чистотата, оштетувањата, условите во складиштето и планираниот период на чување.

• До 14 проценти е наведено како квалитативен стандард за пченка.
• За подолго чување практично се цели на околу 13–14 проценти.
• Повлажното зрно не треба да се остава без сушење или активно проветрување.

Чистењето го намалува ризикот од загревање

Пред полнење, од зрното треба да се отстранат прашината, ситните фракции, остатоците од претходната реколта, скршените зрна и видливо мувлосаните делови. Казните и ситните честички полесно задржуваат влага и го попречуваат движењето на воздухот.

Таквите места често стануваат први жаришта на загревање. Ако нечистотијата остане во масата, аерацијата може да биде нерамномерна, па дел од зрното ќе се излади, додека повлажниот слој ќе продолжи да се влошува.

Амбарот или силосот исто така треба да се исчисти од старата реколта, инсекти и насобрана прашина. Пред полнење проверете ги подот, ѕидовите, покривот, каналите за воздух и местата каде што може да протекува вода.

• Отстранете прашина, казни и ситни фракции.
• Исчистете ги транспортните линии, бункерите и каналите за вентилација.
• Не оставајте стара пченка во аглите и под опремата.
• Поправете протекување пред внесување на новата реколта.

Сушење без дополнително оштетување на зрното

Брзото сушење по жетвата го ограничува понатамошниот развој на габите, но не ги отстранува микотоксините што можеби веќе се создадени. Затоа сомнителното зрно не станува безбедно само со дополнително намалување на влагата.

При сушење треба да се избегнува преголема температура и пребрзо сушење. Таквата постапка може да создаде пукнатини во зрното, а тоа го зголемува кршењето при транспорт и можноста габите да навлезат во оштетените делови.

Температурата и времетраењето на сушењето се приспособуваат според почетната влажност, типот на сушарницата и крајната намена на пченката. Упатството за конкретната опрема има предност пред општи совети.

• Сушете го повлажното зрно без непотребно одложување.
• Избегнувајте прегревање и нагло сушење.
• По сушењето оставете ја масата да се излади и изедначи.
• Оштетувањата и сомнителните зрна не ги прикривајте со сушење.

Одделете ги оштетените и сомнителните зрна

Зрната оштетени од инсекти, град, суша, комбајнирање или влага имаат поголем ризик од развој на габи. Видливо мувлосаните, потемнетите, смалените и силно скршените зрна треба да се одвојат пред складирањето.

Сомнителната пченка не треба да се меша со добра пратка со цел проблемот само да се „разреди“. Одделете ја, означете ја и чувајте ја посебно додека не се утврди дали и за која намена може да се употреби.

Изгледот и мирисот се корисни предупредувања, но не можат сигурно да го покажат нивото на микотоксини. Нивната распределба во пратката може да биде нерамномерна, па кај пченка за храна или добиточна храна е потребно правилно земање примерок и лабораториска анализа.

• Одвојте зрна со мувла, инсектни оштетувања и силни механички повреди.
• Означете ја сомнителната партија со датум и потекло.
• Не мешајте сомнително зрно со здраво.
• Побарајте процена од откупувач или акредитирана лабораторија.

Кондензацијата создава скриени влажни зони

И сувото зрно може локално да се навлажни ако температурата во масата не е изедначена. Разликите меѓу зрното, воздухот, металниот покрив и ѕидовите создаваат услови за кондензација, особено при есенско заладување и зимско затоплување на сончевата страна.

Влажните зони често се појавуваат под покривот, покрај ѕидовите или во делови со слаб проток на воздух. На површината може да се забележат кора, слепување или промена на бојата, но проблемот понекогаш започнува подлабоко во масата.

Аерацијата помага температурата да се изедначи и да се отстрани вишокот влага. Таа треба да се користи според условите на складиштето и температурата на надворешниот воздух, без внесување влажен воздух во несоодветен момент.

• Проверете го покривот, ѕидовите и површината на зрното.
• Барајте кора, слепување и локално зголемена влажност.
• Користете аерација за изедначување на температурата.
• Не дозволувајте вода да навлегува од покривот или страничните ѕидови.

Температурата се следи и по полнењето

Контролата на складирањето не завршува со мерењето на влагата. Во студениот период температурата практично се проверува најмалку еднаш месечно, а во потоплиот период најмалку на секои две недели. Повлажно, оштетено или сомнително зрно бара почести проверки.

Раст на температурата, слепување, кора на површината, кисел или мувлосан мирис и локално загревање се сигнали дека треба веднаш да се провери проблематичната зона. Во зависност од состојбата, може да биде потребна аерација, дополнително чистење, сушење или празнење на дел од складиштето.

Запишувајте го датумот на контролата, измерената температура, забележаниот мирис и секоја преземена мерка. Така полесно ќе се забележи постепено влошување, наместо да се реагира откако ќе се прошири мувлата.

• Во студен период проверувајте најмалку еднаш месечно.
• Во потопол период проверувајте најмалку на секои две недели.
• Кај повлажно или оштетено зрно зголемете ја зачестеноста.
• Запишувајте ги сите мерења и интервенции.

Микотоксините се проверуваат според намената

Не постои една универзална дозволена граница за секое зрно. Максималните нивоа зависат од тоа дали пченката е непреработена, наменета за мелење, директна човечка исхрана или добиточна храна. Пред промет или употреба треба да се провери конкретната категорија според важечките правила во Македонија.

Како ориентација од европската регулаторна рамка со која македонските правила се усогласуваат, за непреработена пченка се наведуваат максимални нивоа од 15 микрограми на килограм за афлатоксин B1, 1.750 микрограми на килограм за DON, 350 микрограми на килограм за зеараленон и 4.000 микрограми на килограм за фумонизини B1 и B2. Овие вредности не треба автоматски да се применат на секоја намена.

За официјален или спорен резултат потребни се правилно земен примерок и акредитирана лабораторија. Државната фитосанитарна лабораторија врши анализи на микотоксини во житарки, брашно и добиточна храна според систем за компетентност на лабораториите.

• Проверете ја намената на пченката пред да толкувате резултат.
• Користете репрезентативен примерок од целата шаржа.
• За спорни или официјални случаи побарајте акредитирана лабораторија.
• На примерокот наведете потекло, датум, количина и начин на земање.

Сезонска чек-листа пред внесување во амбар или силос

Најбезбедно е подготовката да се направи како кратка процедура за секоја пратка. Така нема да се потпрете на изгледот на зрното или на мерење направено само при жетвата.

При сомнеж за мувла, загревање или нерамномерна влажност, пратката нека остане одделена додека не се провери. Влажен примерок за лабораторија треба брзо да се достави и да не се остава во затворена амбалажа каде може дополнително да се загрее.

1. Исчистете го и проверете го складиштето.
2. Земете репрезентативен збирен примерок.
3. Измерете ја влагата со проверен влагомер.
4. Исушете го зрното ако е над целната влажност.
5. Оставете го зрното да се излади и изедначи.
6. Отстранете прашина, казни, скршени и мувлосани зрна.
7. Одделете и означете ја сомнителната пратка.
8. Запишете ги влагата, датумот, количината и местото на складирање.
9. Проверувајте температура, мирис и површина во текот на сезоната.

Заклучок

Добро складираната пченка започнува со точен примерок и реално мерење на влагата, а не со проценка по изглед. Чистото, исушено и изладено зрно има многу подобри услови за стабилно чување.

Секое загревање, слепување, необичен мирис или појава на мувла бара навремена реакција и одделување на проблематичната зона. Ако пченката е наменета за храна или добиточна храна, сомнежот за микотоксини се решава со правилно земање примерок и лабораториска анализа според важечките правила во Македонија.

Најчесто поставувани прашања