Добрата есенска сеидба почнува со реална слика за нивата, а не со иста количина ѓубриво и семе за секоја парцела. Анализата на почвата, правилната подготовка и пресметката според целниот број растенија помагаат да се намалат непотребните трошоци и ризикот од нерамномерно никнување.
Пред тракторот да влезе во нивата, земјоделецот треба да знае со каква почва располага, што останало од предусевот и колку влага има во профилот. Пченицата и јачменот можат да дадат стабилен принос само ако основното ѓубрење, прихраната и густината на сеидба се приспособени на конкретната парцела.
Една нива не мора да биде еднаква по целата површина. Различниот нагиб, бојата и текстурата на почвата, местата каде што се задржува вода, засолените делови или различниот предусев се причини парцелата да се подели на изедначени зони и да се испита одделно.
Целта не е да се направи најситна можна почва, ниту да се употреби најголема доза ѓубриво. Целта е да се создаде рамно и умерено уситнето семено легло, со доволно влага и добар контакт меѓу семето и почвата.
Прво поделете ја нивата на изедначени зони
Пред земањето примероци, направете обиколка на парцелата и забележете каде се разликуваат почвата и условите за производство. Посебна зона може да биде дел со поизразен нагиб, потешка или полесна текстура, различна боја, задржување вода, слаб раст во претходната култура или видливи знаци на засоленост.
Ако во една кеса се измеша почва од добар и проблематичен дел, просечниот резултат може да го сокрие вистинскиот проблем. Затоа секоја изедначена зона треба да има свој композитен примерок и своја препорака за ѓубрење, а по потреба и различна густина на сеидба.
- Одделете ги деловите со различен нагиб, текстура или боја на почвата.
- Не мешајте места со задржување вода или засоленост со нормалниот дел од нивата.
- Различните предусеви третирајте ги како различни производни зони.
Како да се земе репрезентативен почвен примерок
За основна анализа на ораничниот слој, практично се зема почва од длабочина од 0 до 30 сантиметри. Во секоја изедначена зона земете повеќе подпримероци распоредени цик-цак или во мрежа, па измешајте ги во една чиста и добро хомогенизирана маса. Од неа се издвојува композитниот примерок за лабораторија.
Отстранете ги камењата, корените, сламата и другите растителни остатоци. Не земајте примерок веднаш по редовно или органско ѓубрење, варење или расфрлање голема количина материјал, бидејќи резултатот може локално да биде нереален.
На етикетата запишете ја парцелата, зоната, длабочината, предусевот и културата што планирате да ја сеете. За нитрати, засоленост или друг специфичен проблем лабораторијата може да побара примерок од дополнителна длабочина.
- Користете чист алат и чиста амбалажа погодна за почвен примерок.
- Движете се по целата зона, а не само по местото што е најлесно достапно.
- Исклучете ги купиштата ѓубриво, рабовите на нивата, патеките и местата со неодамнешно истурање материјал.
Кои анализи се потребни за пченица и јачмен
Основниот пакет треба да опфати pH, достапен фосфор, достапен калиум и органска материја. Овие показатели даваат почетна слика за реакцијата на почвата, резервите на главните хранливи елементи и способноста на почвата да задржува вода и да одржува добра структура.
Кај парцели со сомнеж за засоленост корисно е да се побара електрична спроводливост. Минералниот азот може да биде корисен ако лабораторијата го нуди, особено при планирање на сезонската азотна прихрана. Механичкиот состав и карбонатите се дополнителни параметри за тешки, варовнички или проблематични почви.
Агрохемиските лаборатории, меѓу нив и лабораторијата УНИЛАБ при Земјоделскиот факултет во Штип, нудат анализи на повеќе од овие показатели. При предавање на примерокот треба да се праша кои методи ги користи лабораторијата и како се толкуваат добиените вредности.
- Основно: pH, достапен фосфор, достапен калиум и органска материја.
- По потреба: електрична спроводливост, минерален азот, механички состав и карбонати.
- За специфични проблеми: анализа од дополнителна длабочина според упатството на лабораторијата.
Резултатот се чита според методот и условите на нивата
Ознаките „ниско“, „средно“ или „високо“ не се доволни сами по себе. Треба да се провери со кој метод е анализирана почвата, во кои единици се изразени фосфорот и калиумот и дали лабораторијата дала препорака за конкретната култура.
Граничните вредности не се исти за сите лаборатории, почвени типови и производни услови. Затоа резултатот не треба да се споредува со анализа од соседна нива ако не се познати методот, единиците и карактеристиките на почвата.
pH е сигнал што не смее да се занемари. Прениска или превисока реакција може да ја намали достапноста на дел од хранливите материи и да го ослаби ефектот од ѓубрењето. Варење или друга корекција се планира само врз основа на анализа, типот на почвата и стручна препорака.
- Проверете ги единиците и методот на лабораториско испитување.
- Побарајте препораката да биде поврзана со пченица или јачмен и со целниот принос.
- Не применувајте вар само затоа што соседна нива имала потреба од него.
Основното ѓубрење се планира според целта, не по навика
Дозата треба да се пресмета според анализата на почвата, целниот принос, предусевот и очекуваната достапна влага. Парцела по легуминоза, окопна култура или житен предусев нема иста потреба од азот, а наводнувана нива има различен приносен потенцијал од сува парцела во Овче Поле, Пелагонија, Скопскиот или друг реон.
Фосфорот и калиумот најчесто се планираат во основното ѓубрење, но количината мора да произлезе од анализата и производната цел. При ниско ниво на фосфор, навременото внесување е особено значајно за развојот на коренот и почетниот раст.
Азотот треба да се гледа како вкупна сезонска количина, распоредена според потребите на културата. Преголема доза пред или при сеидбата може да донесе загуби, пребуен пораст и поголем ризик од полегање, особено кај јачменот.
- Поврзете ја препораката со предусевот, очекуваниот принос и водниот режим.
- Планирајте ги фосфорот и калиумот според резултатите од анализата.
- Азотот распоредете го низ сезоната наместо целата количина да ја внесете однапред.
- Разгледајте ја органската материја како показател за структурата и управувањето со водата.
Подготовката на парцелата треба да ја зачува влагата
По жетвата проверете дали жетвените остатоци се рамномерно распоредени. Големи купови слама или нерамномерно распоредени остатоци можат да предизвикаат различна длабочина на сеидба и нееднакво никнување. При висока количина остатоци со широк јаглероден однос, почетниот развој може да биде послаб ако материјалот не е правилно распоредeн и внесен.
Обработката треба да се изврши кога почвата е доволно просушена. Влез со тешка механизација во влажна нива може да создаде набивање, плужен ѓон и грутки што подоцна тешко се поправаат. Проверете ја влагата на длабочината на која ќе се постави семето, а не само изгледот на површината.
Добро семено легло е рамно и умерено уситнето, со цврста, но не збиена подлога. Прекумерното поминување со механизација ја губи влагата, ја ситни почвата премногу и може да придонесе за создавање кора по дожд.
- Рамномерно распоредете ја сламата и другите жетвени остатоци.
- Не обработувајте влажна почва само за да го фатите календарскиот рок.
- Избегнувајте непотребни поминувања со трактор и приклучна механизација.
- Проверете дали површината е рамна и дали семето ќе има добар контакт со почвата.
Густината на сеидба се пресметува со целни растенија
Килограмите семе по хектар не се доволни за правилна одлука. Нормата зависи од целниот број зрна на квадратен метар, масата на 1.000 зрна, лабораториската ’ртливост, очекуваното полско никнување, рокот на сеидба, влагата и квалитетот на семеното легло.
Практичната пресметка е: семе kg/ha = целни зрна/m² × маса на 1.000 зрна во g ÷ 100, а добиениот резултат се коригира според ’ртливоста и очекуваното полско никнување. Така две парцели со иста култура можат оправдано да имаат различна количина семе.
При послаба влага или доцнење не треба автоматски да се зголеми нормата. Поголем број растенија може да ја зголеми конкуренцијата, да создаде послаби единки и да го подигне ризикот од болести и полегање. Одлуката треба да се усогласи со сортата, квалитетот на семето и реалната состојба на нивата.
- Побарајте податок за масата на 1.000 зрна и ’ртливоста на семето.
- Проценете го полското никнување според влагата и подготовката на парцелата.
- Планирајте ја густината по целни зрна, а не само по килограми.
- Разликувајте ја нормата според сортата и условите на конкретната нива.
Рокот за сеидба се избира според реонот и временските услови
Не постои еден календарски датум што подеднакво одговара за сите ниви во Македонија. Оптималниот термин зависи од реонот, надморската височина, сортата, влагата во почвата и временската прогноза.
Практичната цел е пченицата или јачменот да никнат рамномерно и да влезат во зимата добро вкоренети, без прерано и пребујно развивање. Сеењето во сува почва само за да се почитува датумот може да донесе нерамномерно никнување, додека премногу раното сеење во поволни услови може да поттикне буен пораст.
Пред одлуката проверете ја влагата на длабочината на сеидба, состојбата на семеното легло и прогнозата за наредниот период. Рокот треба да биде дел од проценката на целата парцела, а не изолиран календарски настан.
- Земете ги предвид реонот, надморската височина и сортата.
- Проверете ја влагата во слојот каде што ќе биде поставено семето.
- Не брзајте во сува почва и не одложувајте без причина во подготвена и влажна нива.
- Целете кон рамномерно никнување и добро вкоренување пред зимата.
Кратка проверка пред да се изберат ѓубривото и нормата
Последната проверка треба да ги спои податоците од лабораторијата со она што се гледа на терен. Запишете го предусевот, количината и распоредот на остатоците, присуството на плевели, знаците на набивање, влагата на длабочината на сеидба, како и резултатите за pH, фосфор, калиум, органска материја и евентуална засоленост.
Со таква евиденција полесно се носи одлука за основното ѓубрење, планот за прихрана, изборот на семе и густината на сеидба. Доколку зоните значително се разликуваат, и работните налози треба да се одделат наместо целата површина да се третира исто.
Практичниот резултат е порамномерна култура и подобра контрола на трошоците. Одлуката не се темели на тоа што било применето минатата година, туку на тоа што реално го покажуваат почвата, влагата и производната цел.
- Предусев и состојба на жетвените остатоци.
- Плевели, набивање и можни проблеми со одводнувањето.
- Влага на длабочината на сеидба.
- pH, фосфор, калиум, органска материја и евентуална засоленост.
- Целен принос, сорта и очекувани услови за производство.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Практична теренска листа за проверка и чистење на каналите, пропустите и ниските точки на нивата пред есенските дождови.
Прочитај →
Заклучок
Пред есенската сеидба, секоја парцела треба да се третира како посебна производна задача. Репрезентативниот примерок, правилно прочитаниот лабораториски резултат и подготовката во соодветна влажност се основата за рационално ѓубрење и рамномерно никнување.
Пченицата и јачменот не бараат универзална доза семе или ѓубриво. Најдобрата одлука е онаа што ги поврзува анализата, предусевот, сортата, целниот принос и реалните услови на нивата.
Најчесто поставувани прашања
