Есенско земање примерок од почвата: пет грешки што ја прават анализата бескорисна

По жетвата, земјоделците имаат добра можност да ја проверат плодноста на почвата и навреме да го испланираат внесувањето ѓубрива. Но, анализата не може да биде подобра од примерокот што ќе стигне во лабораторијата.

Мала количина земја во лабораториска кеса треба да ја претставува целата производна единица. Затоа не се зема само од едно место, од најдобриот дел на нивата или од површината што изгледа најчисто.

Есенското земање најчесто се прави по жетвата, пред ново ѓубрење и кога почвата не е заситена со вода. Начинот на земање, длабочината и бројот на подпримероци зависат од културата и начинот на производство.

Зошто есента е практичен период за анализа

По жетвата полесно се согледува целата парцела, се бележат разликите во растот и се планираат мерките за следната сезона. Резултатот од анализата може да помогне при изборот на видот и количината на ѓубриво, но само ако примерокот е земен пред нов внес на хранливи материи.

Почвата треба да биде доволно сува за да се обработува и меша, но не пресушена до степен што земањето станува нерамномерно. Каллива, натопена или замрзната почва не е добар избор за стандардно земање примероци.

Лабораторијата или агрономот треба да ја потврдат соодветната длабочина. За ораница обично се испитува слојот што го обработува и го користи кореновиот систем, но кај овоштарници, пластеници и специјални производни системи се применуваат други правила.

• Земете примерок по жетвата, пред ново ѓубрење.
• Работете кога почвата е ронлива и незаситена со вода.
• Побарајте од лабораторијата упатство за длабочината и количината.

Грешка 1: примерок веднаш по внесување ѓубриво

Минералното, органското и течното ѓубриво можат локално да ги зголемат измерените вредности на хранливите материи. Тоа особено може да се одрази врз подвижните елементи, па резултатот да покаже поголема достапност отколку што реално ја има остатокот од парцелата.

Истото важи и за вар или други материјали внесени за поправка на реакцијата на почвата. Ако примерокот се земе веднаш по апликацијата, тој повеќе ќе ја опише свежата зона на внесување отколку просечната состојба на нивата.

Есенското земање треба да се усогласи со календарот на работите: по жетвата, пред следниот внес и според интервалот што го препорачува лабораторијата. Не постои еден универзален период што важи за секое ѓубриво, почва и култура.

• Не земајте примероци од редови или точки каде штотуку е расфрлано ѓубриво.
• Запишете кога и што е внесено на парцелата.
• Побарајте од лабораторијата точен интервал по апликацијата.

Грешка 2: една проба за нерамномерна парцела

Нивата не секогаш е една единствена агрономска целина. Различната боја и текстура на почвата, наклонот, дренажата, претходната култура и историјата на ѓубрење можат да создадат значајни разлики во плодноста.

Пред земањето, парцелата треба да се подели на единици со слични својства и ист начин на користење. Дел што бил различно ѓубрен, наводнуван или обработуван не треба автоматски да се меша со останатата површина.

Една просечна анализа за цела нерамномерна нива може да ги сокрие и сиромашните и пребогатите зони. Ако различниот дел е доволно голем и се третира посебно, за него се зема посебен примерок и се бара одделна препорака.

• Поделете ја парцелата според типот на почва, наклон и дренажа.
• Одделете ги деловите со различна претходна култура или ѓубрење.
• Нацртајте едноставна карта и означете го секој производен блок.

Грешка 3: земање од нетипични места

Некои точки на нивата не ја претставуваат просечната состојба и треба да се избегнат при стандардно земање. Такви се калливите и постојано влажните места, вдлабнатините, еродираните делови и трагите од тркала.

Не се зема ниту покрај меѓи, огради, патишта и купишта ѓубриво или вар. На тие места може да има локално наталожување или губење на хранливи материи, па примерокот ќе биде искривен.

Местата со невообичаено буен или слаб раст исто така не треба да се мешаат со просечниот примерок. Ако таквата зона е доволно голема и земјоделецот планира посебно да ја коригира, таа може да се испита со посебна проба.

• Избегнувајте вдлабнатини, еродирани точки и постојано влажни делови.
• Не земајте покрај пат, меѓа, ограда или трага од тркало.
• Одделете ги зоните со невообичаен раст наместо да ги мешате со просекот.

Грешка 4: премал број подпримероци

Една точка не може сигурно да ја претстави големата површина. Разликите во почвата се појавуваат и на навидум униформна нива, па затоа подпримероците се земаат рамномерно распоредени или во цик-цак шема.

За униформна површина, стручните упатства често препорачуваат најмалку 15 до 20 подпримероци за една мешана проба. Тоа не е непроменливо правило за сите култури: бројот и длабочината се приспособуваат според производниот систем, големината и условите на парцелата.

Сите подпримероци од една иста единица се собираат од приближно иста длабочина. Ако дел од земјата е земен плитко, а дел длабоко, добиената мешавина не одговара на ниту еден јасно определен почвен слој.

• Користете рамномерна или цик-цак патека низ единицата.
• Земете најмалку 15–20 подпримероци на униформна површина, освен ако лабораторијата не препорача поинаку.
• Одржувајте иста длабочина при секое земање.

Грешка 5: испраќање само на „најдобрата“ земја

Честа грешка е земјоделецот да избере една рака земја што изгледа чисто, темно или растресито и да ја испрати како примерок. Таквата земја можеби е квалитетна, но не ја претставува целата единица.

Подпримероците од истиот блок се ставаат во чиста пластична кофа и темелно се мешаат. Потоа се отстрануваат камењата и поголемите растителни остатоци, а се издвојува количината што ја бара лабораторијата.

Кофата и алатот треба да бидат чисти, без остатоци од ѓубриво, вар или друга почва. На кесата и формуларот се запишуваат ознаката на парцелата, датумот, длабочината, претходната и планираната култура, начинот на одгледување, наводнувањето и неодамнешните внесувања.

• Користете чиста пластична кофа и чист алат.
• Мешајте ги подпримероците само од една производна единица.
• Отстранете камења и растителни остатоци пред издвојување на просечниот примерок.
• Јасно означете ја кесата и пополнете ги податоците за парцелата.

Длабочината се одредува според културата

Длабочината не треба да се избира според тоа колку лесно се забива лопатата. Примерок земен подлабоко може да има поинакви, често пониски вредности и да не одговара на калибрацијата што лабораторијата ја користи за препорака на ѓубрење.

Кај ораници, основното планирање најчесто се темели на слојот што го обработува земјоделецот и во кој се развива најголемиот дел од кореновиот систем. Сепак, конкретната длабочина треба да се провери со лабораторијата или агрономот.

Кај овоштарници може да се бараат одделни слоеви за подлабоко испитување, особено пред подигање нов насад. Кај постоечки насади блоковите се издвојуваат според вид или сорта, старост, подлога, наклон, раст и систем на наводнување.

• Не мешајте различни длабочини во ист примерок.
• Кај овоштарници одделете блокови со различна сорта, старост или подлога.
• Резултатот од почвата кај постоечки насад толкувајте го заедно со листовна анализа кога е потребно.

Пластеникот има свои правила

Пластеник или оранжерија не треба да се третира како отворено поле. Секој објект или производен блок со различна култура, супстрат или режим на прихрана треба да има посебен примерок.

Подпримероците се земаат низ леата и од активната коренова зона, а не само од површината. Во горниот слој можат да се наталожат соли и хранливи материи, особено при честа прихрана, па површинскиот примерок може да даде преувеличена слика.

Различните леи или делови со различен режим на наводнување не треба да се мешаат. На формуларот се наведуваат културата, супстратот, начинот на прихрана и наводнување, бидејќи тие информации се неопходни за правилно толкување.

• Земете одделен примерок за секој различно управуван пластеник или блок.
• Опфатете ја активната коренова зона со повеќе подпримероци.
• Наведете дали се користи почва, супстрат, фертигација или друг режим на прихрана.

Методот на лабораторијата ја менува интерпретацијата

Резултатот не треба да се чита само како „ниско“, „средно“ или „високо“. Земјоделецот треба да побара да биде наведено со кој метод е анализирана секоја хранлива материја и според која култура и приносна цел е изработена препораката.

Во лабораториската практика се користат различни методи. Меѓу нив се ISO-метод за pH и амониум-лактатен метод за леснодостапен фосфор и калиум. Резултати добиени со различни методи не треба механички да се споредуваат како да се иста мерна скала.

При изборот на лабораторија проверете дали има соодветен опсег на акредитација, кои методи ги применува и каков формулар бара. Во Македонија анализи на почва и ѓубрива нудат повеќе специјализирани лаборатории при земјоделски образовни и истражувачки установи.

• Побарајте го методот за pH, фосфор, калиум и другите анализирани параметри.
• Наведете ја планираната култура и очекуваната приносна цел.
• Не споредувајте стари и нови резултати без да проверите дали е користен ист метод.

Есенска чек-листа пред испраќање

Добро организираното земање примерок не бара сложена опрема, туку доследна постапка. Најпрво се прави карта на парцелата и се издвојуваат униформните единици, а потоа се избира ден кога почвата не е каллива и не е заситена со вода.

Од секоја единица се земаат повеќе подпримероци на иста длабочина, се мешаат одделно и се издвојува просечен примерок. На лабораторијата ѝ се доставуваат сите податоци што можат да влијаат врз толкувањето.

Овој редослед спречува лабораторискиот наод да стане само формалност. Кога примерокот е репрезентативен, резултатот може да се претвори во конкретна одлука за основно ѓубрење, варување или дополнителна проверка.

1. Направете карта и поделете ја нивата на слични единици.
2. Проверете дали почвата е ронлива, а не каллива или натопена.
3. Земете 15–20 или повеќе рамномерни подпримероци, според упатството.
4. Измешајте ги одделно по единица и издвојте просечен примерок.
5. Запишете култура, длабочина, датум, наводнување и историја на ѓубрење.
6. Побарајте метод на анализа и препорака за конкретната култура.

Заклучок

Точната анализа започнува на нивата, со правилен избор на производната единица и репрезентативно земање, а не во лабораторијата. Избегнувањето на свежо ѓубрени, влажни и нетипични места, земањето доволен број подпримероци и нивното темелно мешање се основата за употреблив резултат.

Пред предавање, доставете ги податоците за културата, длабочината и историјата на парцелата и побарајте јасно наведени метод и препорака. Така есенската проверка станува практична основа за планирање на новата сезона, а не само уште еден документ.

Најчесто поставувани прашања