Пламењача и пепелница во лозје: како навреме да се следат првите симптоми

Во лозјето првите симптоми често се појавуваат во внатрешноста на густата лисна маса, на младите листови и на деловите што подолго остануваат влажни. Ако се прегледува само надворешниот изглед на лозата, заразата може да се забележи дури откако ќе се прошири кон гроздовите.

Пламењачата, позната и како пламеница, најчесто се поврзува со продолжена влага, врнежи и топло време. Пепелницата може да се развива и без слободна вода на листот, особено при топли денови, умерена влажност и густа вегетација.

Заштитата не треба да се темели на однапред одреден календар. Одлуката се носи според состојбата во конкретниот насад, локалните временски услови, фазата на развој и актуелните официјални препораки.

Масленеста дамка или белузлава навлака – првата разлика што треба да се забележи

Пламењачата најчесто започнува со жолтеникави, кружни дамки на лицето на младите листови. Дамките изгледаат како да се натопени со масло, па затоа се нарекуваат масленести дамки. Со развојот на болеста тие можат да станат црвенкасто-кафеави, а листот да се исуши и да отпадне.

Пепелницата се препознава по белузлаво-сива, прашлива навлака на листовите, ластарите или гроздовите. На почетокот навлаката може да биде слаба и лесно да се пропушти, особено ако се гледа само оддалеку.

Кај сомнителен лист не треба да се проверува само лицето. Листот треба внимателно да се преврти, бидејќи кај пламењачата при влажни услови на опачината под дамките може да се појави бела, памучеста превлака.

• Пламењача: жолтеникави масленести дамки, а при влага бела превлака на опачината.
• Пепелница: белузлава или сивкаста прашлива навлака на површината.
• Кај двете болести симптомите прво може да бидат слабо изразени.

Кои временски услови го зголемуваат ризикот од пламењача

Пламењачата се активира полесно кога листовите подолго остануваат влажни. Врнежи, влажна почва, висока релативна влажност и топли ноќи создаваат услови за инфекција и ширење. Ризикот дополнително расте во лозја каде што листовите се збиени и воздухот тешко циркулира.

Ниските делови од насадот, местата блиску до влажна почва и внатрешноста на густата лисна маса заслужуваат посебно внимание. Младите листови се почувствителни, па токму таму треба да се бараат првите дамки.

По врнежи или по период со топли и влажни ноќи, прегледот треба да биде темелен, а не ограничен на неколку листови на крајот од редот. Лозите со први симптоми треба да се означат за повторна проверка.

• Проверете ги младите листови и долните делови од лозата.
• Раздвојте ја лисната маса за да ја видите внатрешноста.
• Следете ги местата каде што росата или дождовницата се задржуваат подолго.
• Означете ги редовите или лозите со сомнителни симптоми.

Пепелницата се развива и без дождлива површина на листот

Пепелницата нема иста потреба од слободна вода како пламењачата. Топлите денови, умерената влажност, облачното време, дифузната светлина и густата вегетација можат да овозможат брзо ширење и во период што визуелно изгледа премногу сув за развој на болест.

Првите знаци може да се појават на таканаречени „бели ластари“, односно млади ластари што потекнуваат од заразени пупки. На младите листови најпрво може да се забележат едвај видливи хлоротични промени, а потоа се појавува прашливата белузлава навлака.

Густата лисна маса ја отежнува контролата и создава засенчени места каде што симптомите остануваат скриени. Затоа прегледот треба да ги опфати и листовите во внатрешноста, а не само оние изложени на сонце.

• Побарајте бели или сивкасти наслаги на младите ластари.
• Прегледајте ги младите листови уште од почетокот на вегетацијата.
• Не ја исклучувајте пепелницата само затоа што немало дожд.
• Обрнете внимание на засенчените и слабо проветрени делови.

Гроздовите се критична точка за рано откривање

Прегледот не завршува кај листовите. Кај пламењачата треба да се проверуваат цветовите, дршките и младите гроздови. Заразените соцветија и гроздови може да потемнат, да некротираат, да се исушат и да отпаднат. Младите зрна може да престанат да растат, да се смежурат и да паднат.

Пепелницата на гроздовите се забележува како бела или сивкаста навлака на зрната. Нападнатите зрна може да пукаат, да се смежурат и да се исушат. Оштетената површина полесно се изложува на секундарни инфекции, што може да влијае врз квалитетот на грозјето и виното.

Дршките и гроздинките исто така треба да се прегледуваат, бидејќи заразата на овие делови може да го наруши развојот на зрната и да предизвика пропаѓање на цел грозд.

• Проверете ги цветовите и младите гроздови по периоди со поволен ризик.
• Барајте потемнување, сушење, смежурување или отпаднати зрна.
• Раздвојте ги гроздовите што се скриени во лисната маса.
• Следете дали белузлавата навлака се појавува на повеќе делови од истата лоза.

Како да изгледа практичниот преглед на лозјето

Следењето започнува од потерувањето и станува почесто во критичните фази, особено околу цветањето и заврзувањето на зрната. Кај пепелницата контролите треба да бидат редовни уште од почетокот на вегетацијата, а кај пламењачата посебно внимание се посветува по врнежи и при топли, влажни ноќи.

Како практичен репрезентативен примерок може да се користат приближно 200 лози по хектар. Тоа не е замена за стручна процена, туку начин прегледот да не се сведе само на неколку случајно избрани лози. На секоја избрана лоза треба брзо да се проверат надворешните и внатрешните листови, младите ластари и гроздовите.

Сомнителните дамки може да се разгледаат со рачна лупа, а лозите или редовите со симптоми треба да се обележат. Повторниот преглед по промена на времето или по спроведена заштита покажува дали заразата останала локализирана или се шири кон новиот прираст.

• Изберете репрезентативни лози од различни делови на насадот.
• Проверете ја и надворешната и внатрешната страна на лисната маса.
• Прегледајте млади ластари, листови, цветови и гроздови.
• Запишете каде се појавиле првите симптоми.
• Повторете ја контролата по значајна промена на временските услови.

Отворањето на лисната маса го намалува ризикот

Правилното врзување и насочување на ластарите овозможува подобро струење на воздухот и побрзо сушење на листовите и гроздовите. Умереното отстранување на листовите околу гроздовите, како и отстранувањето на вишокот странични ластари, може да помогне да се намали задржувањето на влага.

Интервенциите треба да бидат умерени и усогласени со состојбата на насадот. Прекумерното оголување на гроздовите може да создаде други проблеми, па отворањето на зоната околу гроздовите треба да се планира внимателно.

Прекумерниот азотен пораст создава густа вегетација и потешки услови за проветрување. Оросувањето треба да се избегнува, а наводнувањето да се планира така што листовите и површината на почвата побрзо да се исушат.

• Врзувајте ги и насочувајте ги ластарите за да не се преклопуваат.
• Отстранувајте го вишокот странични ластари кога тоа е оправдано.
• Овозможете умерено проветрување околу гроздовите.
• Избегнувајте оросување и непотребно навлажнување на листовите.
• Внимавајте со прихраната што поттикнува премногу бујна вегетација.

Отстранување на заразените делови и хигиена во насадот

Силно заразените листови, ластари и оштетени гроздови треба да се отстранат и изнесат од лозјето. Така се намалува количината на заразен растителен материјал и се олеснува следењето на новиот прираст.

Заразените остатоци не треба да се оставаат во насадот ниту да се компостираат без соодветен процес. Кај пламењачата, собирањето на опаднатите листови може да го намали презимувачкиот извор на зараза. Кај пепелницата треба да се внимава и на заразените пупки, ластари и остатоци.

Отстранувањето на заразените делови е помошна мерка. Ако условите останат поволни, болеста може да се појави и на новиот прираст, па хигиената мора да се комбинира со следење и соодветно планирана заштита.

• Отстранете ги силно нападнатите листови, ластари и гроздови.
• Изнесете го заразениот материјал од лозјето.
• Соберете ги опаднатите листови каде што тоа е практично изводливо.
• Не користете заразени остатоци за обично компостирање.
• Означете ги местата каде што се отстранети делови за повторна контрола.

Планирање на третирањето според ризикот и етикетата

Заштитата треба да се планира според тоа која болест е присутна, какви услови се очекуваат и во која фаза се наоѓа лозата. Фиксни календарски рокови не се сигурна основа, бидејќи времето, фазата на развој и состојбата на насадот се менуваат од место до место.

При изборот смее да се користи само препарат што е регистриран за винова лоза и за конкретната болест во Македонија. Етикетата има предност пред стари или општи препораки и мора да се почитуваат пропишаната доза, бројот на третирања, начинот на примена и каренцата.

Контактните препарати ја штитат само површината што е добро покриена. Затоа се важни рамномерното нанесување, лицето и опачината на листовите, како и покриеноста на гроздовите. Новиот прираст што се појавил по третирањето може да остане незаштитен.

Не треба постојано да се повторува иста активна материја или иста група препарати. Ротацијата се прави според регистрираната етикета и стручната препорака, без самостојно мешање или комбинирање препарати.

• Проверете дали препаратот е регистриран за лозата и за конкретната болест.
• Следете ја етикетата за доза, број на третирања, начин на примена и каренца.
• Обезбедете рамномерна покриеност на лицето и опачината на листовите.
• Внимавајте и на гроздовите и на новиот прираст.
• Ротирајте активни материи само според стручна и регистрирана препорака.
• Не мешајте препарати на своја рака.

Едноставен редослед за секоја контрола

Практичниот преглед е најефикасен кога секогаш се спроведува по ист редослед. Така се намалува можноста да се пропуштат симптоми скриени во внатрешноста на лозата и полесно се споредува состојбата од една до друга контрола.

По прегледот, наодите треба кратко да се запишат: каде се појавиле симптомите, на кој дел од лозата, колку се распространети и дали има промена по временски настан или по заштита. Таквата евиденција помага следната одлука да се темели на состојбата во конкретниот насад.

• Проверете ги временските услови и последните врнежи.
• Влезете во внатрешноста на лисната маса, а не само по рабовите на редовите.
• Прегледајте млади листови од лицето и од опачината.
• Проверете ги младите ластари, цветовите, дршките и гроздовите.
• Фотографирајте или обележете ги сомнителните места за споредба.
• Одлуката за заштита усогласете ја со етикетата и актуелната препорака.

Заклучок

Најдобрата одбрана од пламењача и пепелница започнува со навремено забележување на првите промени: масленести дамки и бела превлака не се ист симптом и не упатуваат на исти услови за развој.

Лозарот треба редовно да ги проверува младите листови, опачината на листовите, ластарите и гроздовите, особено по периоди со поволна влага или топло време. Отворањето на лисната маса, отстранувањето на заразените делови и водењето белешки го олеснуваат следењето.

Третирањето се планира според локалниот ризик и актуелната етикета на регистриран препарат, со почитување на дозата, бројот на примени, начинот на употреба и каренцата.

Најчесто поставувани прашања