Топлотниот стрес кај добитокот не го намалува само внесот на храна, туку може да предизвика пад на млеконадбата, прирастот и репродуктивните резултати. Постојано достапна вода, доволно сенка, добро проветрување и хранење во поладните часови се првите мерки што треба да ги спроведе секоја фарма во Македонија.
Жешкото време го оптоварува организмот на кравите, овците, козите и свињите, особено ако високата температура е проследена со влажност, директно сонце и слаб проток на воздух. Ризикот е поголем во густо населени објекти, каде што топлината и влагата се задржуваат и во текот на ноќта.
Топлотниот стрес може да се забележи преку намален апетит, забрзано дишење, поголема жед, промени во однесувањето и пад на производството. Најчувствителни се високопродуктивните крави, маториците, бремените и дојните животни, младите грла и животните со послаба кондиција.
Добрата подготовка не бара секогаш голема инвестиција. Чисти поилки, отстранети пречки од отворите за воздух, сенка за целата група и правилно распоредени оброци често прават значителна разлика.
Како се создава топлотен стрес
Животното постојано создава топлина преку варењето, движењето и производството на млеко или месо. Во нормални услови таа топлина се ослободува преку дишење, испарување и размена со околината. При висока температура и влажност, организмот потешко се лади.
Опасноста не ја одредува само температурата на воздухот. Директното сонце, влажен воздух, слаба вентилација, пренатрупаност и недоволно ноќно разладување можат да создадат ризични услови и при умерено топол ден. Температури над 30 °C во комбинација со висока влажност и лошо проветрување можат да имаат сериозни последици.
- Следете ја температурата и влажноста во објектот, а не само временската прогноза.
- Проверете дали животните имаат можност да се повлечат од директно сонце.
- Обрнете внимание на тоа дали објектот се разладува во текот на ноќта.
Препознајте ги првите знаци кај кравите
Кај млечните крави топлотниот стрес најчесто започнува со намален внес на храна и пад на млеконадбата. Животните пијат повеќе вода, стојат наместо да лежат и се групираат околу поилките или на места каде што има поголемо струење на воздухот.
Забрзано или плитко дишење, испружен врат, отворена уста и видлив напор при дишењето се знаци дека ладењето не е доволно. Повисокопродуктивните крави се посебно ранливи бидејќи создаваат повеќе метаболичка топлина. Следете ги и промените во преживањето, однесувањето и производството по групи.
- Проверете дали кравите јадат вообичаено и дали храната останува несобрана.
- Набљудувајте дали стојат подолго време и дали се собираат на едно место.
- Бележете го падот на млекото, особено ако се појавува кај повеќе животни истовремено.
- Најмалку двапати дневно проверувајте ги високопродуктивните, бремените и дојните крави.
Овци и кози: отпорноста не значи имунитет
Овците и козите често се сметаат за поотпорни на жештина, но бремените, дојните и брзорастечките животни можат брзо да се преоптоварат. Густата волна, слабата кондиција, недостатокот на сенка и долгото стоење на директно сонце дополнително го зголемуваат ризикот.
Забрзано дишење, барање сенка, намалено движење и пад на консумацијата се сигнали за внимателно следење. Кај групи со различна возраст и продуктивност, послабите и дојните животни треба да имаат лесен пристап до вода и најладниот дел од просторот.
- Обезбедете сенка што покрива цела група, а не само мал број животни.
- Проверете ги бремените и дојните грла одделно од останатите.
- Не оставајте животни со густа волна без можност за засолниште и струење на воздух.
- Организирајте стрижење и ракување во поладен период, без непотребно изложување на сонце.
Свињите се особено чувствителни на жештина
Свињите не се ладат со потење како човекот, па многу зависат од сенка, вода, струење на воздухот и навлажнување на телото. При топлотен стрес бараат поладно место, лежат испружени, се одвојуваат од групата и дишат забрзано.
Кај маториците топлината може да го намали внесот на храна и да ги влоши репродуктивните резултати. Прскалки или чисто калиште можат да помогнат, но системите мора да се одржуваат за да не се претворат во извор на нечистотија и инфекции. Младите прасиња не треба да се разладуваат исто како возрасните свињи, бидејќи имаат поинакви потреби за температура.
- Оставете суво и чисто место за одмор покрај разладениот дел.
- Проверувајте ги прскалките, одводите и калиштето секојдневно.
- Следете ги маториците по хранење и во најтоплиот дел од денот.
- Не ги ладете младите прасиња со ист интензитет како возрасните свињи.
Вода, поилки и сенка се првата линија на одбрана
Чистата вода мора да биде достапна во секое време, не само во одредени термини. Во жешки денови поилките треба да се проверуваат повеќепати: дали има доволен проток, дали се затнати, дали водата е загреана и дали во нив има кал или алги.
Кај говедата обезбедете доволно простор за повеќе животни да пијат истовремено, особено по молзење и во најтоплиот дел од денот. Сенката треба да ја покрива целата група. Натстрешници, мрежи, отворени објекти и природна сенка се корисни, но не смеат да го блокираат струењето на воздухот или да создаваат влажна, задушлива зона.
- Исчистете ги поилките и проверете го протокот повеќепати дневно.
- Обезбедете резервен извор на вода за случај на прекин или дефект.
- Поставете ја сенката така што животните не се туркаат во мал простор.
- Отстранете кал и органски остатоци околу поилките.
- Проверете дали сенката е достапна и во попладневните часови, кога сонцето се поместува.
Вентилација и умерено разладување
Отворите, решетките и вентилаторите треба да бидат чисти пред почетокот на топлиот период. Воздухот треба да се движи над животните и да ја отстранува влагата. Самото прскање со вода не е доволно ако влагата останува во објектот.
Кај кравите умерено прскање со вода во комбинација со силен проток на воздух е поефикасно од еднократно полевање. Кај свињите прскалките можат да помогнат, но млазниците и одводите мора редовно да се чистат. Избегнувајте нагло шокирање на тешко преоптоварено животно со многу студена вода.
- Исчистете ги лопатките на вентилаторите и сите влезни и излезни отвори.
- Проверете дали воздухот навистина стигнува до животните, а не само се движи високо под покривот.
- Комбинирајте вода и вентилација наместо да се потпирате само на едната мерка.
- Одржувајте ги системите за прскање и одводите чисти.
Хранење во поладните делови од денот
Главниот оброк понудете го рано наутро и навечер, кога животните природно јадат повеќе. Во најтоплите часови внесот обично опаѓа, па храната може подолго да стои и да се загрева или расипува.
Оброкот треба да остане балансиран и приспособен на продукцијата. Влакнестата храна создава повеќе топлина при варењето, но сеното не треба нагло да се исфрла. Не менувајте го оброкот одеднаш и не зголемувајте концентрат без совет од нутриционист или ветеринар, бидејќи тоа може да предизвика дигестивни нарушувања.
Редовно отстранувајте ја загреаната или навлажнета храна и следете дали животните ја избираат само полесната фракција. Кај дојните овци и кози, како и кај млечните крави, постепените промени се особено важни.
- Распоредете го најголемиот дел од оброкот наутро и навечер.
- Оставете свежа и чиста храна, без долго стоење на сонце.
- Не го намалувајте квалитетот на оброкот за да се намалат трошоците.
- Секоја промена во составот воведувајте ја постепено.
- Обезбедете доволно минерали и вода според советот на стручно лице.
Организирајте ја фармата пред топлотен бран
Најголем дел од проблемите се спречуваат со кратка проверка пред да стигнат најжешките денови. Прегледајте ги поилките, резервите на вода, вентилаторите, сенката и густината на животните. Ако има можност, намалете ја пренатрупаноста во боксовите и обезбедете дополнителен простор.
Молзење, прегледи, преместување, товарење и транспорт организирајте рано наутро или навечер. Непотребното вознемирување и движење во најтоплиот дел од денот може нагло да ја влоши состојбата на веќе оптоварените животни.
Подгответе контакт со ветеринар и јасен план за постапување ако се појават тешки знаци. Евиденцијата на внесот на храна, водата, млеконадбата и прирастот помага навреме да се забележи проблемот.
- Проверете ги сите поилки и резервниот извор на вода.
- Исчистете ги вентилаторите, решетките и отворите.
- Обезбедете сенка за целата група.
- Намалете ја густината во пренатрупаните објекти.
- Направете распоред за хранење и ракување во поладните часови.
- Договорете контакт со ветеринар за итни случаи.
Што да направите при тешки знаци
Тетеравење, изразено забрзано дишење, висока телесна температура, слабост, грчеви, колапс или неможност за станување се знаци за итна реакција. Животното преместете го во сенка или во разладен, добро проветрен простор и веднаш повикајте ветеринар.
До пристигнувањето на ветеринарот може да се понуди свежа вода и умерено ладење со вода, без грубо ракување и без нагло полевање со многу студена вода. Не користете лекови, препарати или раствори на своја рака. Причината за слабоста може да биде различна, а погрешната интервенција може дополнително да го оптовари животното.
- Прекинете го движењето, транспортот или ракувањето.
- Преместете го животното во сенка со добар проток на воздух.
- Понудете свежа вода ако може безбедно да пие.
- Користете умерено навлажнување, без температурен шок.
- Повикајте ветеринар без одложување.
Заклучок
Топлотниот стрес се контролира најуспешно со навремена организација, а не со една изолирана мерка. Чиста вода, сенка за целата група, движење на воздухот и оброци во поладните часови треба да бидат секојдневна рутина во жешкиот период.
Следете ги најризичните животни најмалку двапати дневно и реагирајте уште при првите промени во апетитот, дишењето или производството. При тешки знаци не експериментирајте со лекови или нагло ладење, туку побарајте ветеринарна помош.
Најчесто поставувани прашања
