Бројот на добиток во Македонија во 2025 година е најнизок за повеќето видови откако постојат споредливи податоци. Според Државниот завод за статистика, земјата денес има околу 143.000 говеда, наспроти 265.000 во 2000 година. Овците паднаа од 1,25 милиони на 469.000. Живината е намалена за 62%.

Но сликата не е иста за сите. Свињите и козите се единствените што растат, а бројот на пчелни семејства е повеќекратно поголем отколку пред две децении. Ги поминавме сите официјални бројки од 2000 до 2025 и ги средивме во табели.

Бројот на добиток во Македонија: 2000 наспроти 2025

Ако ги ставиме двете крајни години една до друга, падот е видлив кај пет од седумте категории. Најдраматичен е кај коњите, кои речиси исчезнаа од селата со механизацијата, но економски најважни се говедата и овците, кои ги носат млекото и месото.

Извор: ДЗС. За пчелните семејства види ја методолошката забелешка.

Говедата: стабилни речиси две децении, па пад од 44%

Долго време бројот на говеда беше изненадувачки стабилен. Од 2000 до 2018 година се движеше меѓу 238.000 и 265.000 грла, со највисока вредност во 2011 година. Потоа следуваше пресврт.

Само во 2019 година бројот паднал за 15%, а во 2021 за дополнителни 20%, односно за над 44.500 грла за една година. Падот продолжи и во 2022, 2023 и 2024, а во 2025 се забави на помалку од 1%. Тоа може да значи стабилизирање, но на многу пониско ниво: денешните 142.715 грла се најмалку во целата серија.

Овците паѓаат, козите растат

Овцата е симбол на македонското сточарство, но бројките се неумолливи. Од врвот од 1,43 милиони во 2004 година, денес се 469.320. Последните три години се особено тешки: пад од 9,2% во 2023, 11,9% во 2024 и уште 9,2% во 2025.

* Нагла промена меѓу 2006 и 2007 кај овците, козите и свињите (види методолошка забелешка).

Козите одат во спротивна насока. Во 2025 ги има 101.007, или 28% повеќе од 2000 година, и растат четврта година по ред. Последната колона во табелата го покажува тоа најјасно: во 2000 имало речиси 16 овци на една коза, а денес помалку од 5. Козата бара помалку простор и работа, а млекото и сирењето од коза имаат свој пазар, што може да објасни зошто дел од стопанствата се префрлаат.

Свињите се враќаат, живината паѓа

Свињарството е единствениот поголем сектор со раст во последните години. По најниското ниво од 135.770 во 2019 година, бројот се врати на 212.842 во 2025, што е повеќе и од 2000 година. Само во 2025 растот е 18,5%, или над 33.000 грла.

Живината, пак, е на најниско ниво во серијата: 1,41 милиони, наспроти 3,71 милиони во 2000 година. Во 2025 падот е 10,6% во однос на претходната година.

Пчелите: раст, но со ѕвездичка

На прв поглед, пчеларството е најголемата приказна за успех: од 75.481 семејство во 2000 до 303.743 во 2025. Но тука мора да се внимава.

* Од 2022 податокот за пчелните семејства е од Агенцијата за храна и ветеринарство, па не е директно споредлив со претходните години.

Последните пет години: каде е најголемиот пад?

Ако гледаме само периодот од 2020 до 2025 година, кој е најблизок до денешните услови, сликата е уште појасна.

Пчелните семејства се изоставени поради промената на изворот во 2022.

Говедата изгубиле повеќе од третина за само пет години, овците четвртина. Свињите и козите растат. Тоа покажува дека секторот не пропаѓа рамномерно: најтешко им е на говедарите и овчарите, кои најмногу зависат од откупот на млеко и од пасиштата.

Што покажуваат бројките?

1. Падот не е нов, но се забрза по 2018

Кај говедата и овците најголемите годишни падови се по 2018 година. Причините бројките не ги кажуваат директно, но тоа е периодот кога сточарите најгласно се жалат на ниски откупни цени, поскапи инпути и доцнење на поддршката.

2. Стопанствата се преструктурираат

Растот на козите и свињите покажува дека дел од производителите не се откажуваат, туку менуваат вид. Тоа е сигнал дека пазарот и трошоците одредуваат што се одгледува.

3. Помалку грла значи помалку за целото земјоделство

Помалку грла значи и помалку ѓубре за нивите, помалку пасени ливади и помал пазар за фураж. Падот на бројот на добиток во Македонија не е само проблем на сточарите, туку на целото земјоделство.

Методолошки забелешки

• 2006–2007: Во една година овците паѓаат за 34,5%, а козите и свињите растат за 99% и 53%. Ваков нагол скок најверојатно е резултат на промена во начинот на собирање на податоците, а не на реална промена на теренот. Затоа споредбите од 2007 наваму се посигурни.
• Пчелни семејства од 2022: Податокот е од Агенцијата за храна и ветеринарство, па не е директно споредлив со претходните години.
• Коњи 2017–2018: Пад од 44% за една година, што исто така може да биде последица на промена во евиденцијата.

Заклучок

Бројот на добиток во Македонија паѓа веќе 25 години, но вистинскиот удар дојде по 2018 година. Говедата и овците, столбот на домашното млеко и месо, денес се на историски најниско ниво. Растот на свињите и козите покажува дека сточарите сè уште се борат и се прилагодуваат. Дали падот ќе запре зависи од тоа дали производството повторно ќе стане исплатливо: со фер откупна цена, навремена поддршка и сигурен пласман.