Производство на млеко во Македонија во 2025 година изнесува 330,6 милиони литри, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Тоа е речиси четвртина помалку отколку во 2007 година. Најголемиот дел од падот се случи за само три години: кравјото млеко од рекордните 405 милиони литри во 2020 падна на 238 милиони во 2023.

Во 2024 и 2025 имаше делумно закрепнување, но производството е сè уште далеку под врвот. Козјото млеко е преполовено, а овчото стагнира. Ги анализиравме сите бројки и ги споредивме со бројот на грла.

Производство на млеко во Македонија: 2007 наспроти 2025

Споредбата ја почнуваме од 2007 година. Причината е едноставна: за козјо млеко нема податоци пред тоа, а меѓу 2006 и 2007 серијата има нагол скок што најверојатно е методолошки (повеќе во забелешките на крајот).

Извор: ДЗС. Споредбата е од 2007, бидејќи за козјо млеко нема податоци пред тоа, а серијата има прекин меѓу 2006 и 2007.

Кравјото млеко е 88% од вкупното производство, па тоа ја одредува целата слика. Овчото е околу 8%, а козјото околу 4%.

Кравјото млеко: рекорд, па пад

Кравјото млеко растеше речиси цела деценија. Над 400 милиони литри беа произведени во 2016, 2018 и 2020 година. Тогаш дојде пресвртот.

Во 2021 падот е 19,4%. По една година застој, 2023 донесе уште поголем удар: минус 26,5%, на 238 милиони литри. Тоа е најниско ниво откако серијата е споредлива. Во 2024 производството скокна за 18,5%, а во 2025 порасна уште 2,7%, на 289,9 милиони литри.

Помалку грла, но повеќе млеко по грло

Ако производството на млеко се подели со бројот на грла од истиот извор, се добива интересна слика. Литрите по говедо растат, иако вкупното производство паѓа.

Пресметка: производство на млеко поделено со вкупниот број грла од тој вид (ДЗС). Кај говедата се сметаат сите грла, не само кравите молзници, па бројката е показател, а не принос по крава.

Во 2007 на едно говедо доаѓале околу 1.470 литри млеко годишно, а во 2025 над 2.000. Ова не е принос по крава, бидејќи бројот ги вклучува и телињата, јунците и биковите. Сепак, растот укажува дека остануваат попродуктивните стада, а се гаснат помалите и послабите.

Кај козите е обратно: литрите по коза паѓаат од 229 во 2007 на 138 во 2025. Тоа може да значи дека новите стада се повеќе за месо отколку за млеко, или дека дел од млекото не се евидентира. Од самите бројки не може да се знае сигурно.

Овчото и козјото млеко

Овчото млеко е 26,7 милиони литри во 2025, 25% помалку отколку во 2007. Годините се многу нестабилни: падови од 20 и 16% во 2023 и 2024, па раст од 4% во 2025. Козјото млеко од врвот од 31,6 милиони литри во 2008 падна на 14 милиони и е преполовено.

За козјо млеко нема податоци пред 2007 година.

Последните пет години

За пет години вкупното производство е намалено за 26%. Речиси целиот пад е кај кравјото млеко, бидејќи овчото е на исто ниво како во 2020, а козјото е намалено за 10%.

Што покажуваат бројките за производство на млеко во Македонија?

1. Кризата е нова, а не стара

За разлика од месото и бројот на говеда, кои паѓаат долго, кравјото млеко растеше до 2020. Падот е концентриран во неколку години по тоа, што укажува на конкретни пазарни и економски причини, а не само на долгорочно гаснење на селото.

2. Остануваат поголемите и попродуктивните

Повеќе литри по грло значи дека секторот се концентрира. Тоа е добро за ефикасноста, но лошо за малите семејни фарми, кои и досега беа ’рбетот на сточарството.

3. Опоравокот е кревок

Растот во 2024 и 2025 е добредојден, но е на многу пониско ниво. Ако бројот на говеда продолжи да паѓа, нема доволно грла за враќање на нивото од 2020.

Методолошки забелешки

• 2006–2007: Кравјото млеко расте за 59%, а овчото паѓа за 37% за една година. Ист прекин има и во серијата за број на добиток, па најверојатно е промена во методологијата. Затоа главните споредби се од 2007.
• Козјо млеко: ДЗС нема податоци пред 2007 година.
• Литри по грло: Пресметка на Земјоделие.мк од две серии на ДЗС. Кај говедата е по вкупен број грла, не по крава молзница.
• Единица: Изворот е во илјади литри. Во текстот бројките се претворени во милиони литри.

Заклучок

Производство на млеко во Македонија имаше една добра деценија, со рекорд во 2020 година. Потоа за три години исчезна четвртина од производството, а опоравокот во 2024 и 2025 е само делумен. Литрите по грло растат, што значи дека остануваат попродуктивните фарми, но вкупниот број на грла продолжува да паѓа. Без исплатлива откупна цена и навремена поддршка, тешко е да се очекува враќање на нивото од пред пет години.