Ја работите нивата 40 години, а гласи на друг: дали може да стане ваша?
Нива на туѓо име е една од најчестите приказни по македонските села. Некој заминал во странство, нивата ја оставил на роднина или сосед, и така поминале децении. Хартиите останале на старото име, а земјата ја работи друг. Проблемот излегува кога сопственикот ќе почине. Токму тоа ни го прашал еден наш член.
„Се работи за нива која ја работам преку 40 години, но гласи на човек кој живеел во странство, а сега почина. Нема наследници. Дали може нивата да ја префрлам на мое име, некако по судски пат?”
- Законот дозволува да станете сопственик на туѓа недвижност ако ја држите доволно долго. Тоа се вика одржувачка (во народот „одржај”).
- Роковите се 10 години ако имате правен основ, или 20 години ако сте само совесен држател. Сè зависи од тоа како сте дошле до нивата.
- Ако сопственикот нема наследници, неговиот имот оди кај државата. Затоа не треба да се чека.
Што е одржувачка и кога важи за нива на туѓо име?
Законот за сопственост и други стварни права (член 124) предвидува дека оној што долго и мирно држи туѓа недвижност може да стекне право на сопственост. Не е важно што таа сè уште е запишана на друг во Катастарот. Законот разликува два случаи:
| Вид на држател | Што значи во пракса | Потребно време |
|---|---|---|
| Совесен и законит | Имате правен основ за нивата, на пример купопродажба, подарок или замена, но договорот никогаш не бил заверен или запишан во Катастар | 10 години |
| Само совесен | Немате правен основ на хартија, но искрено верувате дека нивата е ваша и немате причина да мислите поинаку | 20 години |
Според член 125, рокот почнува од денот кога сте ја презеле нивата. Во него се смета и времето на вашите претходници, на пример ако нивата прво ја работел татко ви, па потоа вие. Ако сте совесни држатели, 40 години се повеќе од доволни. Рокот веројатно бил исполнет уште додека сопственикот бил жив.
Клучното прашање: дали сте „совесен” држател?
Тука се решава целиот случај. Времето само по себе не е доволно. Судот гледа врз основа на што сте ја работеле нивата. Совесен е оној што не знае и не може да знае дека нивата не е негова.
Кога имате добри шанси
- ✓Нивата ја купивте, па макар и „на збор”, со пари дадени пред сведоци.
- ✓Сопственикот ви ја подари или ви ја остави пред да замине, со јасна намера да биде ваша.
- ✓Ја разменивте за друга нива или за друга работа.
- ✓Целото село знае дека нивата е „ваша”, а вие се однесувате како сопственик: ја обработувате, ја ограјувате, садите повеќегодишни насади.
Кога е многу потешко
- ✗Нивата ја работевте со негова дозвола, за да не стои пуста, со договор дека е негова.
- ✗Му плаќавте закуп или му дававте дел од родот.
- ✗Ја „чувавте” за него додека се врати.
Во овие случаи вие ја користите нивата, но не ја држите како сопственик. Тогаш судовите обично не прифаќаат одржувачка, без оглед колку години поминале. Кажете му на адвокатот искрено како било, бидејќи тоа го одредува правецот на целиот случај.
Што се случува кога сопственикот нема наследници
Кога некој ќе почине, се води оставинска постапка кај нотар. Ако нема познати наследници, се објавува оглас во „Службен весник”. Лицата што мислат дека имаат право на наследство имаат една година да се пријават. Ако никој не се јави, оставината се предава на државата.
Ако нивата е запишана како дел од оставината и заврши кај државата, нејзиното враќање е многу потешко. Затоа е важно што побрзо да се јавите кај адвокат и, по можност, да се вклучите во оставинската постапка уште на почетокот. Таму можете да укажете дека нивата не е дел од оставината, бидејќи вие веќе сте ја стекнале со одржувачка.
Чекор по чекор: од нива на туѓо име до нива на ваше име
- Извадете имотен лист од Агенцијата за катастар на недвижности, за да видите точно на кого, со која површина и под кој број е запишана нивата.
- Проверете кај нотарите во местото каде што живеел сопственикот, или во основниот суд, дали е отворена оставинска постапка.
- Соберете докази (листата е подолу). Колку повеќе, толку подобро.
- Одете кај адвокат што работи имотни спорови. Тој ќе процени дали сте совесен држател и колку се силни доказите.
- Поднесете тужба за утврдување право на сопственост врз основа на одржувачка. Ако имотот преминал или преминува на државата, тужената страна е државата, која ја застапува Државното правобранителство.
- По правосилна пресуда, со пресудата барате промена во Катастарот, и нивата се запишува на ваше име.
Кои докази најмногу помагаат
- ✓Сведоци: соседи и постари луѓе од селото што знаат од кога и како ја работите нивата.
- ✓Стари документи: договор, признаница, писмо од сопственикот, дури и необврзувачка белешка.
- ✓Пријави за субвенции, ако со години ја пријавувате нивата како ваша површина.
- ✓Сметки за ѓубриво, наводнување, орање, насади, ограда.
- ✓Фотографии од нивата низ годините, особено ако на неа има повеќегодишни насади што вие сте ги засадиле.
Најчесто поставувани прашања
Дали е доволно само тоа што ја работам нивата 40 години?+−
Не секогаш. Времето е исполнето, но судот ќе провери дали сте ја држеле нивата како сопственик или со дозвола од сопственикот. Ако ја работевте со негова дозвола или плаќавте закуп, одржувачката најчесто не се признава.
Нивата ја купив на збор, без договор. Дали тоа се смета?+−
Да, тоа е силен аргумент. Купувањето, дури и без заверен договор, покажува дека сте ја презеле нивата како своја. Важно е да имате сведоци што знаат за купувањето или за исплатата.
Може ли да се смета и времето кога нивата ја работел татко ми?+−
Да. Законот дозволува во рокот да се засмета и времето на претходниците, ако и тие ја држеле нивата како совесни држатели.
Сопственикот почина. Дали е доцна за одржувачка?+−
Не нужно. Ако рокот од 10 или 20 години поминал додека сопственикот бил жив, правото на сопственост веќе може да е ваше. Пресудата само го утврдува тоа. Сепак, реагирајте брзо, пред нивата да се распореди во оставинската постапка.
Кого го тужам ако нема наследници?+−
Ако нема наследници, имотот преминува на државата, па тужбата најчесто се води против државата, која ја застапува Државното правобранителство. Точната тужена страна ја одредува адвокатот според состојбата во оставинската постапка.
Што ако по тужбата се појави наследник од странство?+−
Тогаш тој станува спротивна страна во спорот. Ако одржувачката била исполнета пред смртта на сопственикот, наследникот не може да наследи нешто што веќе не било на оставителот. Ова е причината зошто доказите за времето и начинот на државина се толку важни.
Колку трае постапката?+−
Зависи од судот, од бројот на сведоци и од тоа дали спротивната страна се спротивставува. Сметајте на постапка што може да трае и повеќе од една година, со можна жалба.
Дали може ова да се реши без суд, кај нотар?+−
Кога сопственикот е починат и нема наследници со кои би се склучил договор, вообичаено патот е преку суд. Пресудата е документот со кој Катастарот ја запишува нивата на ваше име.
Дали може да продолжам да ја работам нивата додека трае постапката?+−
Да, и тоа е важно. Продолжете да ја обработувате како досега, бидејќи прекин во државината може да ви наштети. Не ја напуштајте и не ја давајте во закуп на трети лица без совет од адвокат.
Заклучок
Нива на туѓо име што ја работите со децении не е изгубена кауза. Законот ја познава одржувачката, а 40 години мирна и совесна државина се многу повеќе од законските 20 години. Но, судот нема да одлучува според тоа колку долго сте ја работеле, туку според тоа како сте дошле до неа и што можете да докажете. Затоа најважни се три работи: извадете имотен лист, соберете сведоци и документи, и јавете се кај адвокат пред нивата да заврши во оставинска постапка кај државата.
Имате слично прашање? Пишете ни во групата на Земјоделие.мк, а одговорите ќе ги објавуваме на порталот.
