Нивата купена во 1975, а државата ја зеде поради „право на користење“ – може ли да се врати?
Еден збор во имотниот лист може да ве чини нива. Читател ни пиша: семејството купило нива во 1975 година со купопродажен договор заверен во суд, а пред две години државата ја зела, бидејќи во имотниот лист пишувало право на користење. Како е тоа можно и што може да се направи?
Ваквите приказни не се ретки во македонските села. Затоа објаснуваме што значи записот, зошто стариот договор сам не е доволен и кој е реалниот пат за враќање на земјата.
- Записот „право на користење“ најчесто значи дека во катастарот сопственик на нивата е државата, а вашето семејство е водено само како корисник.
- Според сегашниот закон, државна земјоделска земја не смее да се користи без договор за закуп – затоа државата може да ја земе.
- Земјата може да се врати само ако докажете дека е ваша, а за тоа најчесто е потребна тужба пред суд против државата.
Што значи „право на користење“ во имотниот лист?
Имотниот лист има две важни полиња: кој е сопственик и какво право има лицето што е запишано. „Право на сопственост“ значи дека земјата е ваша. „Право на користење“ значи дека земјата е туѓа – најчесто државна (порано општествена) – а вие сте ја користеле.
Ова е наследство од поранешниот систем, кога голем дел од земјата беше општествена сопственост, а луѓето и задругите имаа само право да ја користат. При подоцнежните премери и при преминот во новиот катастар, многу парцели останаа запишани токму така.
Зошто тоа сега стана проблем?
Законот за земјоделското земјиште денес е јасен: државно земјоделско земјиште не смее да се користи без важечки договор за закуп (член 10). Државата со својата земја располага преку закуп или плодоуживање. Ако во катастарот пишува дека нивата е државна, а вие немате договор, за државата тоа е непрописно користење – и затоа може да ја земе и да ја даде под закуп на друг.
Зошто договорот од 1975 сам не ја спасува нивата?
Договорот заверен во суд е многу силен доказ, но кај недвижностите важи едно старо правило: не е доволно да купите – правото треба и да се запише во јавните книги. Ако купувањето од 1975 никогаш не било спроведено како сопственост во земјишните книги или катастарот, во евиденцијата останал друг запис.
Затоа клучното прашање е кој бил сопственик во 1975. Ако продавачот бил приватен сопственик, имате основа да тврдите дека земјата е ваша. Ако земјата веќе тогаш била општествена, продавачот не можел да пренесе сопственост, па договорот не помага.
| Ситуација | Шанси за враќање |
|---|---|
| Продавачот бил запишан сопственик во 1975, а грешката настанала подоцна во катастарот | Добри – се докажува со стари записи и договорот |
| Нема стари записи за сопственоста на продавачот | Неизвесни – зависи од другите докази и од оцената на судот |
| Земјата и во 1975 била општествена, а продавачот само ја користел | Слаби – договорот не пренел сопственост |
Како да ја вратите нивата: постапка чекор по чекор
- Соберете ги сите документи. Оригиналниот договор од 1975, доказот за заверка во суд, стари поседовни листови, даночни решенија за данок на имот, сметки, сведоштва од соседи.
- Побарајте историски извод од катастарот. Во Агенцијата за катастар на недвижности побарајте уверение за историјатот на парцелата. Од него ќе видите кога и врз основа на што земјата е запишана како државна.
- Проверете во стари земјишни книги. Во основниот суд или во архивата може да се најде запис кој бил сопственик во 1975.
- Дознајте кој ја зел нивата и со каков акт. Дали има решение, записник од инспекција или договор за закуп со трето лице? Ако има решение, проверете ги роковите за жалба – тие се кратки.
- Поднесете тужба за утврдување право на сопственост. Тужбата е против државата, која ја застапува Државното правобранителство. Ако судот пресуди во ваша корист, со пресудата катастарот ве запишува како сопственик.
- Побарајте бесплатна правна помош ако немате средства за адвокат – таа се бара преку Министерството за правда.
А одржувачката – „ја користиме 50 години“?
Многумина се надеваат на таканаречената одржувачка: ако долго и совесно ја користите туѓа земја, станувате сопственик. Законот за сопственост и други стварни права предвидува одржувачка по 10 односно 20 години. Но кога сопственик е државата, ова прашање е правно спорно и судовите тешко ја прифаќаат. Затоа одржувачката е дополнителен аргумент, а не главна надеж – тоа треба да го процени адвокат.
Најчесто поставувани прашања
Што е разликата меѓу право на користење и право на сопственост?+−
Дали договорот заверен во суд не е доказ дека земјата е моја?+−
Може ли катастарот сам да ја исправи грешката?+−
Против кого се поднесува тужбата?+−
Дали е задоцнето ако нивата ја зедоа пред две години?+−
Какви докази се најважни?+−
Може ли да ја земам нивата под закуп додека трае спорот?+−
Колку чини постапката?+−
Заклучок
Записот „право на користење“ не е мала формалност – тој значи дека за државата нивата не е ваша. Договорот од 1975 е вреден доказ, но сам не е доволен: треба да докажете дека продавачот тогаш бил сопственик и да ја изборите сопственоста пред суд. Почнете со историскиот извод од катастарот и старите земјишни книги, а потоа со адвокат проценете дали има основа за тужба.
