Сува постилка во штала: практичен систем за зимско одгледување на говеда

Во есен, пред почетокот на постудениот период, шталата треба да се организира така што постилката ќе ја задржува влагата, а нема да ја претвора подлогата во дебел, тежок и непријатен слој. Кај говедата влажното лежиште брзо се шири од местото за одмор кон премините, хранилките и влезот.

Најдобар резултат се постигнува кога земјоделецот однапред одредува каде се додава чист материјал, каде се собира загадената постилка и во кој момент се прави целосно празнење. Начинот треба да се приспособи на типот на подот, бројот и категоријата на говеда, достапниот материјал и локалната влажност.

Целта не е постилката да биде совршено сува насекаде, туку лежиштето да остане суво и удобно, а влагата и изметот да не се пренесуваат низ целата штала.

Прво утврдете од каде доаѓа влагата

Пред да ставите нов слој слама, проверете го целото лежиште. Подигнете ја постилката на неколку места и видете дали влагата доаѓа од урината, од истурена вода, од недоволно одведување или од подлога што повлекува влага од земјата. Ако причината остане, новиот материјал само ќе ја покрие влагата за кратко време.

Посебно проверете ги местата каде што животните често стојат, аглите до ѕидовите и преминот од лежиштето кон местото за хранење или молзење. Таму постилката обично се гази и се набива, па побрзо ја губи способноста да впива.

Ако подот е земјен, треба да се набљудува дали подземната или дождовната вода навлегува во шталата. Ако е бетонски, проверете дали површината има места каде што се задржува течност и дали каналите се проодни.

• Побарајте темни, слепени и ладни делови под горниот слој.
• Проверете дали водата од поилките се разлева во зоната за лежање.
• Следете дали животните избегнуваат одредено место или постојано лежат на една страна.

Изберете материјал што впива и останува растресит

Сламата е најчест избор за говедарски штали, но нејзиниот квалитет има големо значење. Добро исушена и чиста слама впива подобро и создава поудобна површина од влажна, мувлосана или силно прашлива слама. Долгите и цврсти стебленца полесно се задржуваат на лежиштето, додека премногу ситниот материјал може брзо да се набие.

Каде што има можност, може да се користат и други суви растителни материјали, но само ако се чисти, без мувла и без остатоци од хемикалии или масла. Материјалот не треба да има остар отпад што може да ја повреди кожата или вимето.

Постилката не треба да се избира само според цената или достапноста. Материјал што брзо се навлажнува и се слепува бара почесто чистење и на крај може да потроши повеќе работна сила.

• Користете сув материјал со природен мирис, без видлива мувла.
• Отстранете ја сламата со глина, пластика, жица или остри растителни делови.
• Чувајте ја залихата на суво и подигнато од земјата за да не впива влага од подлогата.

Организирајте го лежиштето по зони

Шталата полесно се одржува ако просторот е поделен на зона за лежање, зона за движење и место каде што се собира влажната постилка. Зоната за лежање треба да има најмногу чист и сув материјал, додека премините не треба да се преполнуваат со лабава слама што се разнесува под нозете.

Највлажните делови се појавуваат таму каде што животните стојат подолго, каде што се истура вода или каде што урината не се одведува. Тие места чистете ги одделно, наместо секојпат да го превртувате целиот слој.

Ако има повеќе групи говеда, приспособете ја количината и распоредот на постилката според нивната големина и однесување. Телињата, кравите во лактација и повозрасните животни не создаваат еднакво оптоварување на лежиштето.

• Оставете јасна патека за количка, лопата или мала механизација.
• Не дозволувајте влажната постилка од преминот да се внесува назад во лежиштето.
• Одржувајте го влезот чист за нечистотијата од двор или кал да не се внесува во шталата.

Правило за додавање: прво чисто, потоа нов слој

Новата постилка треба да се додава откако ќе се отстранат видливите влажни и силно загадени места. Самото покривање со свежа слама создава сув изглед одозгора, но влагата останува под слојот и постепено се шири.

Најдобро е чистиот материјал да се распредели таму каде што животните лежат, а не само покрај ѕидовите. Слојот треба да биде рамномерен и без големи купови во кои животното може да се лизне или тешко да стане.

Распоредот на додавање може да биде различен во зависност од условите. Во студени и суви денови материјалот може да се задржи подолго, додека при влажно време или поголемо внесување нечистотија потребни се почести интервенции.

• Секој ден отстранете ги највлажните грутки од зоната за лежање.
• Свежата слама распоредете ја со вила, без да создавате високи насипи.
• По додавањето набљудувајте дали животните повторно лежат удобно и без лизгање.

Кога влажната постилка мора да се отстрани

Влажната постилка не треба да се остава само затоа што над неа може да се стави нов материјал. Отстранете ја кога е слепена, остава влажна трага на раката или на обувките, има силен мирис на урина или се претвора во тешка маса што повеќе не впива.

Целосното празнење е потребно кога загадениот слој се проширил низ поголем дел од лежиштето, кога подлогата повеќе не се суши или кога мирисот останува и по додавање сув материјал. По празнењето, подот треба механички да се исчисти и да се остави да се просуши колку што дозволуваат условите.

При чистење избегнувајте нагло мешање на огромна количина прашина. Работете со соодветна заштита за рацете и обувките, а опремата што дошла во контакт со ѓубриво исчистете ја пред да се користи на друго место.

• Отстранувајте ги влажните делови до здрава, посува подлога.
• Не мешајте свежа слама со големи количества стара, натопена постилка.
• Собирајте го материјалот на место каде што не може да се врати со дождовница во шталата.

Намалување на мирисот без прикривање на проблемот

Мирисот најчесто е сигнал дека влагата и органскиот отпад се задржуваат предолго на едно место. Наместо само да се додаваат средства за прикривање на мирисот, прво треба да се отстранат натопените делови и да се прекине мешањето на изметот со чистата постилка.

Каналите и местата за собирање течност треба редовно да се проверуваат за затнување. Остатоците во нив го забавуваат одведувањето и можат повторно да ја навлажнат подлогата.

Додатоци за постилка не треба да се користат напамет. Различните производи имаат различни упатства, а мешањето со средства за чистење може да создаде несакани реакции. Најсигурната мерка останува брзо отстранување на изворот на влагата и правилно складирање на ѓубривото.

• Мерете го мирисот како знак за проверка на влагата, а не како единствен критериум.
• Не расфрлајте непознати прашоци или пепел во близина на животните.
• Исчистете ги местата каде што се задржуваат течности пред да додадете нов слој.

Дневна и неделна рутина што може да ја следи секој работник

За да не зависи од проценка само на еден човек, работата треба да се претвори во кратка проверка. На почетокот на денот се гледаат лежиштата, премините и местата околу поилките, а при секое чистење се одделува сувиот од влажниот материјал.

Еднаш неделно направете подетален преглед на аглите, подвижните прегради, рабовите на каналите и местото за складирање на постилката. Во периоди со многу влага проверката може да биде потребна почесто.

• Дневно: отстранете ги влажните грутки и измешаните делови со измет.
• Дневно: проверете дали чистото лежиште е рамно и без остри предмети.
• Дневно: исчистете ја нечистотијата што се пренела во премините.
• Неделно: проверете ја состојбата на подлогата и проодноста на одводите.
• По потреба: испразнете ја целата зона и оставете ја подлогата да се просуши.

Складирање на извадената постилка и заштита на дворот

Извадената постилка треба да се собира на уредено место, подалеку од бунари, канали и површински води. Купот не треба да биде поставен таму каде што дождот може да ја разнесе течната фракција назад кон шталата или кон соседните парцели.

Материјалот од лежиштето содржи слама, измет и урина, па неговото ракување треба да се одвои од складирањето на чиста слама. Количката, вилата и друга опрема исчистете ги пред да се вратат во зоната за животни.

Каде што условите дозволуваат, организирајте пристап за лесно отстранување без повторно внесување кал во шталата. Добриот распоред на патеките ја намалува и работата со рачна количка.

• Чистата слама и употребената постилка чувајте ги на одделни места.
• Не поставувајте куп на природен пад што води кон бунар, канал или поток.
• Оставете доволно простор за безбедно полнење и празнење на количката или приклучната машина.

Знаци дека системот не функционира

Потребна е промена во распоредот ако животните лежат на влажни места, ако постилката се лепи за нозете, ако премините постојано се калливи или ако мирисот се засилува и покрај додавање чист материјал. Тоа може да значи дека лежиштето е преоптоварено, дека се додава предоцна или дека влагата доаѓа од друго место.

Следете ги и повредите од лизгање, нечистите делови на телото и необичното избегнување на лежиштето. Овие знаци не треба да се припишуваат автоматски на времето или на однесувањето на говедата.

Условите се различни во повисоките и пониските предели на Македонија, како и меѓу затворени и отворени штали. Затоа количината на постилка и зачестеноста на чистење се одредуваат според реалната состојба на подот и животните, а не според фиксен календар.

• Влажно лежиште по додавање свеж материјал.
• Силен мирис што се враќа за кратко време.
• Постојано лизгави или загадени премини.
• Сламата се набива во тврда маса наместо да остане растресита.

Заклучок

Шталата за зимскиот период се подготвува со систем, а не со еднократно расфрлање голема количина слама. Секојдневно отстранување на влажните делови, сув и чист материјал, јасно одделени зони и уредно место за употребената постилка се основата за удобно лежиште.

При секоја промена на условите повторно проверете ја подлогата, одводите и местата каде што се собира нечистотија. Така навреме ќе се спречи влагата да се прошири низ целата штала и ќе се намалат мирисот, лизгањето и непотребната потрошувачка на постилка.

Најчесто поставувани прашања