Длабоко или плитко? Како влагата и височината го менуваат есенското садење овошки

Во Македонија истиот есенски период не создава исти услови за садење овошки. Котлинските и ниските терени почесто имаат подолга есен, но можат да задржат вода во тешки почви. Повисоките реони побрзо се ладат, а влажниот терен може да остане студен и непогоден за работа, иако календарот покажува дека е време за садење.

Главното правило е садницата да се постави на стабилна, добро исцедена почва, кога е во мирување и кога коренот може да има контакт со влажна земја без да стои во вода. Длабока јама сама по себе не го решава проблемот со суша, а плитко садење не е безбедно ако коренот остане изложен на мраз и сушење.

Одлуката треба да се донесе на самата парцела: со проверка на влагата, структурата на почвата, нејзината температура, изложеноста на ветер и надморската височина. Така се избегнува садење по фиксен датум и се намалува ризикот од гниење, измрзнување или лошо прифаќање на садниците.

Мирувањето е услов, а не календарски датум

Есенското садење овошки има најдобра смисла откако садниците ќе го завршат вегетативниот циклус и ќе влезат во мирување. Кај садници со гол корен тоа обично се препознава по опаѓањето на листовите, добро оформеното дрвенесто ткиво и отсуството на активен мек пораст. Кај садници во контејнер листопадното мирување е исто така корисен показател, но кореновиот бал и состојбата на почвата се дополнителни услови.

Ако садницата сè уште има зелени, меки врвови или активно расте, садењето може да предизвика стрес и оштетување од раното заладување. Од друга страна, не треба да се чека почвата да се замрзне или да стане премногу влажна за обработка.

Мирувањето не значи дека секој ден е погоден за работа. Садницата може да биде подготвена, но парцелата да биде премногу мокра, студена или изложена на силен ветер.

• Проверете дали листовите природно опаднале кај листопадните видови.
• Не садете садници со исушен, оштетен или долго изложен корен.
• Одберете ден кога почвата може да се обработи без лепење и набивање.

Како влагата го одредува моментот за садење

Најчеста грешка е копање и садење во премногу влажна почва. Кога земјата се лепи за алатот и се гмечи во компактни грутки, со работа се создава набиен слој околу коренот. Тој слој го ограничува воздухот и го отежнува истекувањето на вишокот вода.

Почвата треба да биде рамномерно влажна, но не каллива. Едноставна проверка е земјата од длабочината на идната коренова зона да се притисне во рака. Ако се распаѓа на притисок и не остава каллива маса, условите се поблиску до погодни. Ако водата се појавува во јамата или ѕидовите се лизгаат, садењето треба да се одложи.

На песокливи и пропустливи терени проблемот може да биде спротивен: почвата брзо ја губи влагата, па садењето треба да се изврши во период кога има доволно природна влажност. Полевањето по садењето треба да ја навлажни кореновата зона, но не да создаде трајно баричење.

• Избегнувајте работа веднаш по обилни врнежи.
• Проверете дали водата се задржува во јамата или се губи во подлабоките слоеви.
• На тешки почви подобрете ја дренажата и избегнувајте садење во најниската точка на парцелата.
• На лесни почви покријте ја површината со умерен слој органска материја, но оставете простор околу стеблото.

Надморската височина го менува ризикот, не правилото за кореновиот врат

Во ниските и котлинските реони есента може да трае подолго, па садењето често се изведува во поширок временски прозорец. Сепак, ваквите места може да имаат тешки почви, магли и акумулација на студен воздух. Ако парцелата е затворена и слабо исцедена, подоцнежното затоплување на почвата не е доволна причина за длабоко садење.

На повисоките и изложени терени почвата се лади побрзо, а ветерот ја суши површината и ги оптоварува младите садници. Таму треба да се избегне садење во период кога коренот нема доволно време да се намести во земјата пред трајно заладување. Ако условите се несигурни, подобро е садниците привремено да се заштитат и да се засадат кога почвата е обработлива, отколку да се брза во студена или премокра почва.

Без оглед на височината, калемениот спој треба да остане над нивото на почвата. Кореновиот врат не се затрупува со дополнителна земја за да се „заштити“ од студ, бидејќи таквата постапка може да предизвика слаб раст, пукање на кората или создавање корени над калемот.

• Ниските терени бараат посебна проверка на дренажата.
• Повисоките терени бараат заштита од ветер и внимателен избор на моментот.
• Калемениот спој секогаш останува над почвата.
• Височината не е причина автоматски да се сади подлабоко.

Длабока јама не значи длабоко поставена садница

Јамата може да биде поширока и доволно длабока за коренот да се распореди природно, но садницата се поставува на такво ниво што кореновиот врат останува приближно на нивото на околната почва. На набиени, тешки или слабо дренирани почви, премногу длабокото садење е особено ризично.

Пред затворањето, скратените и оштетени делови на коренот се отстрануваат чисто, а долгите корени не се виткаат нагоре во тесна јама. Земјата се враќа постепено и се притиска умерено, само колку да се отстранат воздушните празнини. Силно газење околу стеблото може да ја намали пропустливоста.

Ако почвата слегне по првото полевање, се додава само толку земја колку што е потребно коренот да остане покриен. Не треба целото стебло да се затрупува за да се исправи грешка во висината.

• Проширете ја јамата за корените да се распоредат без виткање.
• Поставете ја садницата на стабилна подлога, без свежо неслежано ѓубриво под коренот.
• Затворајте со ситна земја околу корените, без големи воздушни шуплини.
• Не го затрупувајте калемениот спој.

Избор според теренот: рамно, наклонето или мразиште

На рамна парцела прво се проверува каде се собира водата. Местото што изгледа најлесно за обработка може да биде најнеповолно ако по врнежи останува влажно подолго од остатокот на насадот. На наклонет терен, пак, треба да се внимава водата да не го измива горниот слој околу младото стебло.

Природните вдлабнатини и затворените котлини можат да собираат студен воздух. Овошките што рано започнуваат со пораст може да бидат почувствителни на вакви локални разлики, па изборот на место е исто толку важен колку и самиот датум на садење.

На ветровити повисоки места, потпорен колец и привремена заштита од ветер помагаат садницата да остане исправена. Врзувањето треба да биде лабаво, со материјал што не ја засекува кората.

• Одбегнувајте најниски точки со трајно задржување вода.
• На наклон поставете ја садницата така што водата да не го открива коренот.
• На изложени места предвидете потпора и заштита од ветер.
• Не ја набивајте почвата кога е заситена со вода.

Садници со гол корен и садници во контејнер не се однесуваат исто

Садниците со гол корен се садат во мирување и бараат највнимателно ракување. Коренот не смее да се остава на сонце, ветер или сув воздух. Пред садење се проверува дали има исушени делови, механички повреди и траги од гниење.

Кај садниците во контејнер кореновиот бал треба да остане компактен при вадењето. Ако корените кружат по рабовите, внимателно се ослободуваат само колку да продолжат нанадвор. Не треба насилно да се распаѓа целиот бал.

И во двата случаи, оштетувањата на коренот и стеблото се отстрануваат со чист алат. Садницата се поставува исправено, а местото на калемење се проверува пред целосно затворање на јамата.

• Голиот корен заштитете го од сушење до моментот на садење.
• Кај контејнерските садници не го распаѓајте непотребно кореновиот бал.
• Проверете ја исправеноста пред финалното затворање на јамата.
• Отстранете скршени и изгниени делови со чист рез.

Полевање, потпора и заштита по садењето

По садењето, умереното полевање помага земјата да се прилепи околу коренот. Количината и потребата зависат од почвата и од природната влажност. На тешка почва, дополнителна вода може да создаде проблем, додека на лесен и сув терен коренот може да остане без доволен контакт со земјата.

Слој органска материја на површината може да го намали испарувањето и наглите температурни промени. Материјалот не треба да се потпира директно на стеблото, бидејќи така се задржуваат влага и штетници околу кората.

Кај младите садници, заштитата од глодари и механички оштетувања се поставува пред да започне зимскиот период. Потпората се проверува по слегнувањето на почвата и по посилни ветрови.

• Полевајте според влажноста на почвата, а не автоматски по ист образец.
• Оставете чист простор околу стеблото при поставување органска покривка.
• Проверете дали врзувањето не ја стега кората.
• Заштитете го стеблото од глодари и оштетување од алат или добиток.

Кога е подобро да се одложи есенското садење

Одложувањето е разумна одлука ако почвата е замрзната, премногу мокра или физички тешка за обработка. Истото важи и кога садниците пристигнале со исушен корен, скршено стебло или сомнителен калемен спој. Садењето слаб материјал само затоа што е купен создава дополнителен ризик за насадот.

Ако условите нагло се влошат, садниците со гол корен може привремено да се затрупаат во влажна, незамрзната и заштитена почва, со корените целосно покриени. Тоа не е замена за правилно садење, туку мерка за кратко чување до подобар момент.

На повисоки и студени места, особено на изложени падини, проценката треба да биде построга. Подобро е да се одбере стабилен прозорец со обработлива почва отколку да се работи во последен момент и да се остават корените недоволно покриени.

• Одложете ја работата при замрзната или каллива почва.
• Не садете оштетени и исушени садници без претходна проценка.
• Привременото затрупување нека биде кратко и со целосно покриен корен.
• Пред садење повторно проверете ја влагата и состојбата на парцелата.

Практична проверка пред да ја затворите јамата

Пред последниот слој земја, проверете дали корените се распоредени надолу и нанадвор, без остри превиткувања. Садницата треба да стои исправено, а калемениот спој да остане над нивото на околниот терен.

Потоа земјата се враќа постепено, со лесно притискање околу корените. По полевањето повторно се гледа висината, бидејќи почвата може да слегне. На крајот се поставуваат потпора, заштита од глодари и умерена површинска покривка, ако тоа го дозволуваат условите.

Овој редослед е поважен од обидот да се следи истата длабочина на секоја парцела. Почвата, влагата и теренот ја одредуваат подготовката на јамата, но кореновиот врат и калемениот спој имаат јасна граница што не треба да се прекрши.

1. Корените се распоредени без виткање.
2. Садницата е исправена и стабилна.
3. Калемениот спој е над почвата.
4. Нема свежо неразложено ѓубриво во директен контакт со коренот.
5. Почвата е затворена без големи воздушни празнини.

Заклучок

За есенското садење овошки нема една длабочина и еден датум што важат за сите реони. Во ниските предели најмногу се проверуваат дренажата и задржувањето вода, а на повисоките места температурата на почвата, ветерот и времето до трајно заладување.

Садете кога овошката е во мирување, почвата е влажна и обработлива, а коренот може природно да се распореди. Јамата може да биде добро подготвена, но садницата не смее да биде закопана подлабоко од правилното ниво на кореновиот врат и калемениот спој.

Најчесто поставувани прашања