Светскиот пазар на специјализирани култури и семиња влезе во втората половина на 2026 година под силен притисок. Климатските ризици, геополитичката несигурност и проблемите во меѓународната логистика ги туркаат нагоре цените на сончогледот — особено оној за директна потрошувачка — и на пченката за пуканки. За производителите и откупувачите тоа е сигнал што вреди да се следи внимателно.

Каде е најголем притисокот врз цените

Најсилен раст на цените се очекува кај сончогледот за директна потрошувачка, кај пругастиот (шарен) и црниот сончоглед, кај пченката за пуканки, како и кај сусамот и семето од чиа. Од друга страна, пазарите на сув зелен грашок, просо и наут засега остануваат релативно избалансирани — иако лошото време брзо може да ја смени сликата.

Според пазарната анализа за јули 2026, ограничениот транспортен капацитет и високите навла по трасите преку Блискиот Исток продолжуваат да ги отежнуваат испораките. Дополнителен ризик носат високите температури во повеќе европски региони, кои можат да ги намалат приносите од сончоглед и грашок.

Помалку површини под сончоглед за директна потрошувачка

Сончогледот за директна потрошувачка — оној наменет за печење, лупење и прехранбената индустрија — има растечка перспектива на цената. Причината е едноставна: производителите и на северната и на јужната хемисфера префрлаат дел од површините кон сончоглед за масло (маслодаен).

Зад тоа стојат две работи — посилната побарувачка од преработувачката индустрија и економската исплатливост на производството на биогорива. Резултатот е помалку крупносемени сорти за директна потрошувачка, а топлотните бранови во Европа ја зголемуваат несигурноста токму во критичните фази од развојот на растенијата. Затоа се очекува цените постепено да растат во следните месеци.

Пругастиот (шарен) сончоглед — најдефицитен на пазарот

Уште поизразена е ситуацијата кај пругастиот сончоглед. Залихите на премиум хибриди се силно ограничени, а недостигот веќе се пренесува и на пазарот на лупени сончоглед-јатки.

Кога не може да се обезбедат традиционално бараните хибриди, купувачите веројатно ќе мора да покажат поголема флексибилност во однос на големината, бојата и другите спецификации. Како замена сè повеќе се користи црн или поситен сончоглед за директна потрошувачка, кога тоа го дозволуваат барањата на крајниот купувач.

Црниот сончоглед поскапува поради заменската побарувачка

Црниот сончоглед профитира токму од ограничената понуда на пругасти сорти. Сè повеќе купувачи го гледаат како замена во производството на одредени храни, добиточна храна и мешавини за птици. Неговите цени веќе реагираат посилно од оние на сончогледот за директна потрошувачка — и ако недостигот на пругасти хибриди продолжи, побарувачката за црн сончоглед најверојатно ќе остане висока.

Пченката за пуканки продолжува да поскапува

И пазарот на пченка за пуканки следи постепен растечки тренд. Пониското производство, задоцнетата берба и заздравувањето на меѓународната побарувачка водат кон умерено, но постојано качување на извозните цени.

Побарувачката е особено активна во Северна Африка, Блискиот Исток и Латинска Америка, додека слободните количини за извоз постепено се намалуваат. Со тоа пазарот се оддалечува од презалихите од претходните две години и се движи кон поизбалансиран однос меѓу понудата и потрошувачката.

Кои култури остануваат стабилни

Не поскапува сè. Кај неколку култури пазарот е избалансиран, што остава простор за поспокоен пристап при купувањето:

Сусам и чиа — силна побарувачка во Европа

Меѓународната побарувачка за сусам и чиа се засилува, а европските купувачи активно бараат партии што ги исполнуваат барањата на ЕУ за квалитет и безбедност. Залихите погодни за европскиот пазар од Парагвај и Бразил остануваат ограничени, а Аргентина се јавува како конкурентна алтернатива за краткорочни испораки.

Гравот доцни, наутот е избалансиран

Кај црниот и шарениот грав бербата на јужната хемисфера доцни поради неповолно време. Првите количини стигнуваат, но извозната достапност е ограничена. Наутот, пак, останува стабилен — големите канадски залихи ги неутрализираат очекувањата за помали површини во Аргентина.

Што ги движи цените до крајот на 2026

Во втората половина од годината одлуките на трговците и преработувачите нема да зависат само од големината на родот. Сè поголемо значење добиваат транспортните трошоци, цените на енергијата, расположливиот бродски капацитет и геополитичката состојба.

Најсилен потенцијал за поскапување имаат сончогледот за директна потрошувачка, пругастиот и црниот сончоглед и пченката за пуканки. Кај сувиот зелен грашок, просото, наутот и канаринското семе пазарот останува поизбалансиран.

Што значи ова за македонските производители

Иако анализата е глобална, трендовите директно нè засегаат. Сончогледот е традиционална култура кај нас, а растот на светските цени значи подобра преговарачка позиција за домашните производители — особено за оние што нудат квалитетни, крупносемени сорти за директна потрошувачка.

Од друга страна, откупувачите, преработувачите и производителите на добиточна храна и смеси за птици треба да сметаат на повисоки трошоци за суровина во наредните месеци. За оние што размислуваат за нова сезона, пченката за пуканки и специјализираните сончогледи се ниша со растечка побарувачка — но само со договорен пласман однапред и стабилен квалитет.

Често поставувани прашања (ЧПП)