Есенско садење лук: избор на чешниња, почва и правилен рок

Производителите што планираат лук за рана пролетна берба треба навреме да ја подготват парцелата и да го обезбедат посадочниот материјал. Кај есенскиот лук, добриот старт пред зимата е пресуден: чешнето треба да формира корен, но растението не треба прерано да развие бујна надземна маса.

Рокот за садење не може да се сведе на еден датум за цела Македонија. Разликите меѓу повисоките и пониските подрачја, изложеноста на парцелата, влажноста на почвата и есенските температури директно влијаат врз одлуката. Најсигурен показател е состојбата на почвата и периодот во кој температурите се намалуваат, но земјата сè уште може нормално да се обработува.

Лукот не треба да се враќа на парцела по кромид, праз, лук или друга луковичеста култура. Таквиот плодоред го зголемува ризикот од натрупување на болести и штетници, а претераното наводнување и слабата дренажа дополнително го отвораат патот кон гниење на чешнињата и главиците.

Парцела и плодоред пред садењето

Најдобра е парцела со растресита, структурна почва што брзо го прима вишокот вода. Тешките и збиени почви го отежнуваат продирањето на коренот, создаваат кора по дожд и го задржуваат студениот вишок вода околу чешнето. Ако нивата има природна депресија во која се собира вода, таа не е добар избор без претходно решавање на одводнувањето.

Плодоредот треба да го прекине повторувањето на луковичестите култури. Лукот може да следи култури што ја оставаат почвата чиста од плевели и не делат исти болести, но конкретниот распоред треба да се усогласи со историјата на парцелата. Остатоците од претходната култура треба да се отстранат, особено ако имало симптоми на гниење или други зарази.

Не е добро лукот да се сади веднаш по свежо наѓубрена парцела. Несогореното органско ѓубриво може да го наруши развојот на главицата и да придонесе за понерамномерна, помека берба.

• Изберете место со сончева изложеност и без долготрајно задржување вода.
• Не садете по кромид, праз, лук и други луковичести култури.
• Отстранете ги растителните остатоци од претходната култура пред основната обработка.
• Проверете дали механизацијата не ја набила почвата, особено на влажна нива.

Каков посадочен материјал да се избере

За садење се користат здрави, добро оформени и типични главици од сигурен извор. Декларативниот посадочен материјал овозможува подобра следливост на сортата и здравствената состојба, што е особено важно кога се планира поголема површина или производство за пазар.

Главиците треба да бидат цврсти, без мувла, воденести дамки, вдлабнатини, непријатен мирис и видливи оштетувања. При раздвојување, чешнињата се одвојуваат внимателно за да не се оштети базалната плочка, односно местото од кое се развива коренот.

Не треба да се мешаат различни сорти и различни големини на чешниња ако целта е рамномерно никнување и берба. Најчесто покрупниот и добро развиен посадочен материјал дава поизедначен насад, но само ако потекнува од здрава и соодветна сорта за есенско производство.

• Користете здрав и декларативен материјал од проверен производител.
• Исфрлете ги чешнињата со гниење, мувла, повреди или сушење на базата.
• Садете цели чешниња, со базалната плочка свртена надолу.
• Не користете случаен материјал од пазар ако не може да се проверат сортата и здравствената состојба.

Подготовка на почвата без создавање непропустлив слој

Основната обработка се изведува кога почвата има поволна влажност: доволно е влажна за да се обработи, но не се лепи за алатот и не се гмечи под тркалата. Обработка на премногу влажна нива создава грутки и набивање, а подоцна коренот тешко продира.

По основната обработка следи ситнење и рамнење на површинскиот слој. Целта не е почвата да стане како прашина, туку да има рамномерна, растресита структура со доволно ситни честички околу чешнето и без големи воздушни празнини.

Ако парцелата е склона кон задржување вода, насадот може да се постави на оформени леи или бразди, зависно од типот на почвата и начинот на наводнување. Таквата поставеност го подобрува истекувањето, но не го заменува правилниот избор на парцела.

• Не влегувајте со тешка механизација на премногу влажна почва.
• Рамнете ја површината за да нема места во кои се собира вода.
• На тешки почви размислете за подигнати леи или повисоки садилни редови.
• Пред садењето отстранете ги поголемите грутки и корените од плевелите.

Основно ѓубрење според потребите на парцелата

Ѓубрењето треба да се темели на анализа на почвата, претходното ѓубрење и очекуваниот принос. Лукот има потреба од хранливи материи за развој на коренот и главицата, но прекумерното внесување не гарантира поголем принос. Напротив, неурамнотежената исхрана може да доведе до бујна, мека вегетација и понежни растенија.

Фосфорот и калиумот, кога анализата покажува потреба, најчесто се внесуваат како дел од основното ѓубрење пред подготовката на почвата. Азотот треба да се користи внимателно и најчесто да се распредели така што главниот дел да не биде концентриран пред зимата. Свежото органско ѓубриво не треба да се внесува непосредно пред садењето.

При избор на минерално или органско ѓубриво треба да се следи декларацијата на производот и препораката заснована на анализа. Без податоци за почвата не е одговорно да се применува иста количина на секоја парцела.

• Направете анализа на почвата ако е достапна, особено при интензивно производство.
• Основното ѓубрење внесете го пред финалната подготовка и измешајте го со почвата.
• Избегнувајте свежо стајско ѓубриво непосредно пред садењето.
• Не претерувајте со азот пред зимата и не комбинирајте повеќе производи без пресметка.

Кога е правилниот рок за есенско садење

Есенското садење се темпира според локалните температури и состојбата на почвата, а не според календарски датум што важи за сите производители. Почвата треба да биде доволно разладена за лукот да не тргне во силен надземен раст, но да има услови чешнето да пушти корен пред постојаното заладување.

Во повисоките и постудени подрачја рокот обично доаѓа порано отколку во топлите низински и заштитени места. На јужни експозиции и во области со подолга есен, садењето може да се помести подоцна. Влажна, премногу ладна или замрзната почва не е погодна за квалитетна подготовка на лежиштето.

Практична проверка е да се следи прогнозираното заладување и да се процени дали парцелата може да се обработи без лепење и набивање. Ако чешнињата никнат премногу рано и развијат нежни листови, тие може да бидат почувствителни на зимскиот студ; ако се засадат предоцна, коренот може да остане слаб.

• Одредете го рокот според микроклимата на парцелата, а не само според датумот.
• Садете кога почвата е разладена, но обработлива и без прекумерна влажност.
• Оставете доволно време за развој на корен пред трајно замрзнување на почвата.
• Не брзајте со садење по топол период ако постои ризик од силно предвремено никнување.

Длабочина и растојание за рамномерен насад

Чешнињата се поставуваат исправено, со базалната плочка надолу и зашилениот врв нагоре. За повеќето производни услови, длабочината на покривање е приближно 4 до 6 сантиметри, мерено од врвот на чешнето до површината. На полесни почви и во подрачја со посилно зимско разладување може да се користи малку подлабоко садење, додека на тешки и влажни почви не треба да се оди предлабоко.

Растојанието зависи од сортата, големината на чешнињата, обработката и целната големина на главицата. Како практична рамка, меѓу чешнињата во ред може да се остават околу 10 до 15 сантиметри, а меѓу редовите приближно 25 до 35 сантиметри. Погуст насад не значи автоматски поголем принос, бидејќи растенијата се натпреваруваат за вода, храна и светлина.

По поставувањето, земјата се затвора без силно газење. Преголеми воздушни празнини го сушат чешнето, но силното набивање го ограничува коренот и ја влошува дренажата.

• Поставете ја базалната плочка надолу.
• Прилагодете ја длабочината според типот на почвата и зимските услови.
• Оставете доволно простор за развој на главицата и меѓуредна обработка.
• Обезбедете рамномерна длабочина за никнувањето да биде изедначено.

Вода, дренажа и зимска заштита

По садењето не треба автоматски да се наводнува целата парцела. Ако почвата има доволно влага, дополнителната вода не носи корист, а во тешки почви може да го зголеми ризикот од гниење. Наводнување има смисла само кога условите се навистина суви и кога водата може брзо да се повлече од зоната на коренот.

Капка по капка овозможува попрецизна контрола, но и тој систем може да предизвика проблем ако се користи предолго или без проверка на влажноста. Водата не треба да тече по површината, да ги разлева браздите или да се задржува околу главиците.

Во области со ерозивни дождови, лесен покривен материјал може да помогне во зачувување на структурата и влагата, но не смее да создаде непропустлив слој. Изборот и дебелината зависат од локалните услови, типот на почвата и ризикот од презадржување влага.

• Проверете ја влагата во почвата пред секое есенско наводнување.
• Одржувајте чисти одводни канали и не дозволувајте вода да стои во браздите.
• Следете дали по дожд се создава површинска кора или каллив слој.
• Не покривајте ја парцелата со материјал што ја задржува водата околу чешнињата.

Проверка по садењето и подготовка за пролетта

По садењето парцелата треба да се обиколи по првите посилни дождови. Проверете дали има измиени редови, создадена кора, голи чешниња или места со собрана вода. Навременото поправање на малите оштетувања е полесно отколку подоцнежното обновување на насадот.

Во текот на зимата не треба непотребно да се гази по влажните леи. Пролетната контрола треба да опфати густина на никнување, состојба на листовите, присуство на плевели и знаци на гниење. Плевењето е особено важно бидејќи лукот послабо се натпреварува со агресивните плевели.

Пролетното прихранување се планира според развојот на растенијата и анализата на почвата. Не се додава азот само затоа што листовите изгледаат посветли без претходно да се проверат и други можни причини, како прекумерна влага, студ или оштетен корен.

• Прегледајте ја парцелата по обилни врнежи.
• Поправете ги еродираните бразди и местата со откриени чешниња.
• Не обработувајте или газете по почва што се лепи и се набива.
• Планирајте пролетна прихрана и плевење според реалната состојба на насадот.

Најчести грешки што го намалуваат приносот

Најчесто проблемите започнуваат пред самото садење: се избира материјал со непознато потекло, се прескокнува плодоредот или се обработува влажна почва. Подоцна, производителот се обидува да го поправи насадот со повеќе вода и ѓубриво, иако причината е во лошата структура или заразениот материјал.

Друг ризик е нерамномерното садење. Премногу плитко поставените чешниња полесно се изложуваат на сушење и измрзнување, додека предлабокото садење во тешка почва го забавува никнувањето и го зголемува ризикот од гниење.

Раното или доцното садење, исто така, не се оценува само според календарот. Следењето на локалната микроклима, влажноста и обработливоста на земјата дава попрактична основа за одлука.

• Садење лук по лук, кромид или праз.
• Употреба на меки, повредени или мувлосани чешниња.
• Обработка и садење во премногу влажна почва.
• Прекумерно есенско наводнување.
• Претерано азотно ѓубрење пред зимата.
• Нерамномерна длабочина и згуснат распоред на растенијата.

Заклучок

За рана пролетна берба, есенското садење лук треба да се планира како цел процес: правилен плодоред, здрава и декларативна сорта, растресита почва, умерено основно ѓубрење и сигурно одводнување. Рокот се избира според локалните температури и влажноста на парцелата, со доволно време за вкоренување пред зимата, но без непотребно рано никнување.

Производителот што ќе ја провери нивата по дожд, ќе ја одржи рамномерната длабочина и ќе избегне претерано наводнување уште од почеток ги намалува најголемите ризици за презимувањето и квалитетот на главиците.

Најчесто поставувани прашања