Колку чини да се произведе еден килограм ориз во 2026 — и која откупна цена му е потребна на земјоделецот за да заработи?
Додека трае жетвата, оризарите од Кочанско повторно се спротивставени на откупувачите: на терен се нудат 16 до 20 денари за килограм арпа, а производителите велат дека тоа е под нивните трошоци. Но колкава е всушност производната цена на ориз — и од што зависи?
Направивме калкулација за еден декар, ставка по ставка. Не е совршена и секое стопанство има свои бројки, но покажува каде одат парите и — уште поважно — зошто приносот одлучува речиси сè.
- Според нашата калкулација, декар ориз со закупена земја чини од околу 10.200 до 15.300 денари, во просек околу 12.800 денари.
- При принос од 600 кг по декар цената на чинење е околу 21 денар за килограм, а при 400 кг — околу 32 денари.
- За заработка од 3.000 денари по декар, со субвенција, на оризарот му треба откупна цена од околу 23 денари при добар принос, а 35 денари при слаб.
Што влегува во производната цена на ориз?
Оризот е една од најскапите полски култури за одржување. Бара целосно рамнење на парцелата, постојано наводнување, интензивна заштита од плевели и жетва во краток рок. Главните ставки се:
- Семе — 20 до 25 килограми по декар.
- Минерални ѓубрива — основно ѓубрење и прихранување со азот. Производителите напролет наведуваа цена од 1.050 до 1.100 денари за вреќа.
- Заштита — најмногу хербициди против кокошино просо и широколисни плевели, а по потреба и фунгициди.
- Гориво и механизација — орање, тањирање, рамнење, сеидба, превоз. Цената на дизелот од април е околу 98 денари за литар.
- Жетва — најчесто како услуга со комбајн.
- Вода — надоместок за наводнување и одржување на каналите.
- Работна рака — регулирање на водата, обиколки на нивата, помошни работи.
- Закуп — ако земјата не е сопствена.
Калкулација: колку чини декар ориз во 2026
| Ставка | Пресметка | Трошок по декар (ден.) |
|---|---|---|
| Семе | 20–25 кг × околу 45 ден. | 900 – 1.125 |
| Минерални ѓубрива | 1,5–2 вреќи × 1.050–1.100 ден. | 1.600 – 2.200 |
| Заштита од плевели и болести | хербициди, по потреба фунгициди | 1.200 – 2.000 |
| Гориво и механизација | 15–20 л дизел × 98 ден. + одржување | 2.000 – 2.500 |
| Жетва со комбајн | услуга | 1.200 – 1.500 |
| Вода и канали | надоместок и одржување | 500 – 1.000 |
| Транспорт и ситни трошоци | вреќи, превоз до откуп | 300 – 500 |
| Работна рака | наводнување, надзор, помош | 1.000 – 1.500 |
| Вкупно на сопствена земја | 8.700 – 12.325 | |
| Закуп на земја | ако се обработува туѓа земја | 1.500 – 3.000 |
| Вкупно со закуп | 10.200 – 15.325 |
Цената на дизелот (април 2026) и цената на вреќа ѓубриво (според производителите, мај 2026) се реални податоци. Количествата и останатите ставки се проценка на редакцијата за просечно стопанство и треба да се заменат со вашите бројки.
Приносот одлучува: цена на чинење по килограм
Трошоците по декар се речиси исти без разлика дали ќе извадите 400 или 700 килограми. Затоа цената на чинење по килограм најмногу зависи од приносот. Ја пресметавме за средниот трошок од околу 12.760 денари по декар, со закуп.
| Принос по декар | Цена на чинење без субвенција | Цена на чинење со субвенција | Цена за заработка од 3.000 ден./дк |
|---|---|---|---|
| 400 кг (заплевелена нива) | 31,9 ден./кг | 27,4 ден./кг | 34,9 ден./кг |
| 500 кг | 25,5 ден./кг | 21,9 ден./кг | 27,9 ден./кг |
| 600 кг | 21,3 ден./кг | 18,3 ден./кг | 23,3 ден./кг |
| 700 кг | 18,2 ден./кг | 15,7 ден./кг | 19,9 ден./кг |
Субвенцијата е директното плаќање за ориз од 18.000 денари по хектар во 2026, односно 1.800 денари по декар. Заработката од 3.000 денари по декар е околу 49 евра.
Од табелата се гледа дека при сегашната откупна цена од 16 до 20 денари производителот може да излезе на нула или со мала добивка само ако има висок принос и ако субвенцијата навреме стигне. На заплевелена нива со 400 килограми, на која годинава се жалат голем дел од оризарите, загубата е сигурна.
Која откупна цена му треба на земјоделецот?
Ако ги споредиме пресметките со барањата на терен:
- 18–20 денари — минимум за да не се работи во загуба при добар принос и навремена субвенција.
- 23–28 денари — цена при која просечно стопанство со 500–600 кг по декар остварува скромна заработка.
- 30–35 денари и повеќе — цена потребна при слаб принос или ако се пресметаат сите трошоци, вклучително и сопствената механизација и трудот.
- Околу 40 денари — цена што ја бараат производителите за да имаат сигурност и пари за следната сеидба.
Како оризарот може да ја намали производната цена на ориз
- Навремена сеидба и заштита од плевели — разликата меѓу 400 и 600 килограми по декар значи 10 денари помала цена на чинење.
- Ѓубрење според анализа на почва — честопати се троши повеќе ѓубриво отколку што е потребно.
- Сертифицирано семе — поскапо, но со подобро никнување и помалку плевелно семе.
- Здружување — заедничка набавка на ѓубриво и препарати, заедничка жетва и преговори со откупувачите.
- Сопствена евиденција — запишувајте секој трошок по парцела. Без бројки е тешко да се преговара за цена.
Најчесто поставувани прашања
Колку е просечниот принос на ориз во Македонија?+−
Колкава е субвенцијата за ориз во 2026?+−
Зошто производителите велат дека килограм чини 30–35 денари, а вашата пресметка покажува помалку?+−
Колку е најголем трошок кај оризот?+−
Дали се исплаќа ориз на закупена земја?+−
Како да ја пресметам мојата производна цена?+−
Заклучок: без поголем принос или повисока цена нема заработка
Производната цена на ориз во 2026 не е една бројка — таа се движи од околу 16 до над 30 денари за килограм, зависно од приносот, закупот и тоа што се пресметува. Јасно е едно: со откупна цена од 16 до 20 денари само најдобрите парцели со навремена субвенција можат да излезат без загуба, а на заплевелените ниви оризарите годинава ќе работат во минус.
За оризот да остане исплатлив, потребни се две работи истовремено: откупна цена од најмалку 23 до 28 денари за просечен принос и повисоки приноси преку навремена вода, сеидба и заштита. Додека не се решат и двете, секоја година ќе завршува со истите протести.
