Закони и прописи

Ракија дома: колку литри се дозволени по закон и колку се плаќа акциза ако ја продавате

Акциза за ракија е прашање што секоја есен се враќа во секое село. Комината е подготвена, казанот се пали, а некој секогаш ќе праша: смее ли ова, колку смее и дали ќе дојде царина? Добрата вест е дека за ракијата што ја пиете дома, со семејството и гостите, законот е дарежлив. Правилата се менуваат во моментот кога ракијата треба да се продаде.

НАЈВАЖНОТО

За сопствена потрошувачка не се плаќа акциза до 200 литри чист алкохол годишно, што е околу 450–500 литри обична ракија.
Ако сакате да продавате, мора да се регистрирате во Царинската управа како земјоделец – мал производител и да лепите акцизни марки.
Земјоделците плаќаат 30 денари по литар ракија (до 2.500 литри годишно), наместо полната акциза.

Што вели Законот за акцизите за домашната ракија?

Ракијата е етил алкохол, а етил алкохолот е акцизно добро. Тоа значи дека во принцип секој литар е обврзан со акциза. Законот сепак прави јасен исклучок за домаќинствата.

Според Царинската управа, акциза не се плаќа за етил алкохол што физичко лице го произведува за сопствена потрошувачка, за членовите на домаќинството и за гостите, под услов да не е наменет за продажба и да не надминува 200 литри чист алкохол годишно.

Колку е тоа во „вистински“ литри ракија?

Законот брои литри чист алкохол, а не литри ракија. Затоа количината зависи од тоа колку е јака ракијата:

Јачина на ракијата	200 литри чист алкохол се приближно
40%	500 литри ракија
45%	444 литри ракија
50%	400 литри ракија

Совет: За повеќето семејства ова е повеќе од доволно. Ако печете за дома, за слава, свадба или за подарок на роднина, во рамки на оваа количина немате никаква обврска кон државата.

Што ако сакате да ја продавате ракијата?

Тука е моментот кога акциза за ракија станува реална обврска, и тука е најчестата заблуда. Исклучокот за 200 литри важи само за ракија што не е наменета за продажба. Штом ракијата оди на пазар, во ресторан или кај купувач, станува акцизно добро на кое мора да се плати акциза, без разлика колку е малку.

За таа цел законот воведе посебна категорија: земјоделци – мали производители на жестоки алкохолни пијалаци. Станува збор за лица што како суровина користат сопствено овошје и грозје. Не мора да отворате фирма, но мора да бидете запишани во електронскиот регистар на Царинската управа.

Кои се условите за земјоделец – мал производител?

Годишното производство не смее да надмине 2.500 литри ракија со просечна јачина од 45% (дозволено отстапување ±5%).
Ракијата се продава во садови од најмногу 5 литри, на крајни купувачи и угостителски објекти.
Секое шише или туба мора да има акцизна марка (зелени марки од Тип 3), залепена на затворачот така што при отворање трајно се оштетува.
Акцизата се плаќа пред подигање на марките, најдоцна 30 дена по поднесеното барање.

Колку изнесува акциза за ракија во пракса?

За земјоделците – мали производители акцизата е воведувана постепено од 2020 година: нула во првата година, па 10, 20 и 30 денари. Од четвртата година наваму износот е 30 денари по литар ракија. Тоа е многу помалку од полната стапка што ја плаќаат големите производители.

Кој произведува	Акциза	За литар ракија од 45%
Домаќинство за свои потреби (до 200 л чист алкохол)	Нема	0 денари
Земјоделец – мал производител (до 2.500 л)	30 денари по литар ракија	30 денари
Мала дестилерија (до 2.000 л чист алкохол)	50% од полната стапка	околу 76,5 денари
Големи производители	340 денари за литар чист алкохол	околу 153 денари

Пример: колку би платил еден лозар?

Лозар што годишно продава 1.000 литри ракија плаќа 30.000 денари акциза, односно околу 490 евра. Кај туба од 5 литри тоа се 150 денари. Ако произведе максимални 2.500 литри, акцизата е 75.000 денари.

Внимавајте: Ако земјоделецот произведе повеќе од дозволените 2.500 литри, Царинската управа со решение ја пресметува акцизата на разликата по полната стапка од 340 денари за литар чист алкохол. Вишокот затоа чини петпати повеќе.

Зошто вреди да се регистрирате?

Многумина гледаат на акциза за ракија само како трошок. Има и друга страна. Регистрираниот производител продава легално, со марка и сопствена етикета, и може да соработува со ресторани и продавници што не смеат да примаат ракија без акцизна марка. Ракијата со потекло и етикета се продава по повисока цена од онаа во туба без ознаки.

Регистрацијата во минатото отвораше пат и до мерки за поддршка. Министерството за земјоделство имаше програма за мали дестилерии наменета токму за производители запишани во царинскиот регистар. Дали таква мерка постои годинава, проверете во актуелната програма на Министерството.

Корисно е да знаете: Слични ослободувања важат и за виното и пивото. Домаќинството може без акциза да произведе до 500 литри вино и до 500 литри пиво годишно, ако не се наменети за продажба.

Најчесто поставувани прашања

Дали морам да пријавам кога печам ракија за дома? +−

Ако ракијата е за сопствена потрошувачка и не надминувате 200 литри чист алкохол годишно, законот не предвидува акциза. Обврските за пријава и марки се однесуваат на ракијата што се продава.

Колку литри ракија смее едно домаќинство годишно? +−

Границата е 200 литри чист алкохол. Тоа е приближно 500 литри ракија од 40%, 444 литри од 45% или 400 литри од 50%.

Смеам ли да продадам „малку“ ракија на сосед или познаник? +−

Ослободувањето важи само за ракија што не е наменета за продажба. Секоја продажба, без оглед на количината, бара регистрација и акцизни марки.

Колку е акцизата за ракија за земјоделците? +−

За земјоделците – мали производители акцизата е 30 денари по литар ракија, за производство до 2.500 литри годишно со просечна јачина од 45%.

Морам ли да отворам фирма за да продавам ракија? +−

Не. Земјоделецот се запишува во електронскиот регистар на Царинската управа како мал производител на жестоки алкохолни пијалаци, без да регистрира фирма.

Во какви садови смее да се продава ракијата? +−

Во садови од најмногу 5 литри, со залепена акцизна марка на затворачот.

Кога се плаќа акцизата? +−

Пред подигање на акцизните марки, а најдоцна во рок од 30 дена од поднесеното барање.

Што се случува ако произведам повеќе од 2.500 литри? +−

Царинската управа ја пресметува акцизата за вишокот по полната стапка од 340 денари за литар чист алкохол и издава дополнителни марки.

Каква е разликата меѓу земјоделец – мал производител и мала дестилерија? +−

Земјоделецот пече од сопствено овошје и грозје, до 2.500 литри ракија годишно, и плаќа 30 денари по литар. Малата дестилерија е регистрирана дејност со производство до 2.000 литри чист алкохол и плаќа половина од полната акциза.

Каде да се обратам за регистрација? +−

Во Царинската управа, која е единствениот надлежен орган за акцизите. Пред да почнете, побарајте ги актуелните услови и документи директно од нив.

Заклучок

За огромното мнозинство семејства домашната ракија е и понатаму слободна: до 200 литри чист алкохол годишно, за дома и за гости, без никаква акциза. Ако планирате да продавате, регистрацијата како земјоделец – мал производител е патот. Акцизата од 30 денари по литар е мала цена за легална продажба, сопствена етикета и пристап до ресторани и продавници.

Пред да ја испечете првата продажна партија, поднесете барање во Царинската управа и проверете ги актуелните услови. Така ракијата ќе биде и ваш производ и ваш легален приход.

Информациите во текстот се засноваат на податоците на Царинската управа за Законот за акцизите. Тие треба да се проверат со надлежните институции, бидејќи прописите и износите може да се менуваат. За конкретни правни прашања консултирајте се со правен стручњак.