Правилниот момент за берба на маслинките не се одредува само според бојата на плодот, туку според намената, цврстината, лесното одвојување и условите во насадот. Внимателното берење, проветрената амбалажа и брзиот транспорт до маслинарата се клучни за да не се изгуби квалитетот пред преработката.
Есенската берба на маслинки во Македонија се одвива постепено и не изгледа исто во сите насади. Во потоплите подрачја плодот може порано да напредува кон промена на бојата и омекнување, додека во повисоките или постудени местоположби зреењето често е поспоро и нерамномерно. Затоа календарски датум не може да биде замена за преглед на самиот плод.
Одлуката треба да зависи од тоа дали маслинките се наменети за масло или за консумација како трпезни плодови. За масло, производителот обично бара соодветен баланс меѓу количината на масло, аромата и свежината, а кај трпезните маслинки се бараат поинаква големина, цврстина и изглед. Пред почетокот, проверете што прифаќа избраната маслинара и каков материјал може да прими.
Најмногу загуби не настануваат само на дрвото. Презреани, нагмечени или долго оставени маслинки во затворени вреќи брзо го губат квалитетот, особено ако се загреат на сонце. Бербата треба да се организира така што плодот од насадот ќе стигне чист, проветрен и без непотребно чекање.
Прво одредете за што ќе се користи плодот
Истата маслинка не мора да се бере во ист степен на зрелост за сите намени. За масло, дел од производителите избираат плод со мешана зелена, виолетова и потемна боја, бидејќи така се добива однос меѓу свежа арома, стабилност и количина на масло што одговара на нивната технологија. Тој момент не е ист кај сите сорти, микролокации и години.
За трпезни маслинки, изгледот и цврстината имаат уште поголема улога. Плодот треба да биде здрав, без убоди, гниење и силни нагмечувања, а барањата за големина и боја треба однапред да се усогласат со откупувачот или преработувачот.
Пред бербата, земете примероци од повеќе делови на насадот, а не само од најсончевиот раб. Ако плодовите значително се разликуваат, можеби ќе биде потребно берење по парцели или по сорти.
- За масло: следете ја зрелоста, аромата, цврстината и барањата на маслинарата.
- За трпеза: проверете ја големината, целината на кожичката и отпорноста на плодот.
- Не мешајте здрави плодови со паднати, мувлосани или оштетени маслинки.
Како да ја процените зрелоста на маслинките во насадот
Бојата е корисен знак, но не и единствен критериум. На едно дрво може да има зелени плодови, плодови со виолетова нијанса и целосно потемнети маслинки. Разликата може да биде нормална поради изложеноста на сонце, оптовареноста на гранките, сортата и положбата на насадот.
Проверете дали плодот има карактеристична арома, дали е претерано тврд или почнал да омекнува и колку лесно се одвојува од гранчето. Пробајте плодови од различни висини и страни на крошната. Ако дел од нив се веќе нагмечени или паѓаат, не чекајте целата парцела да стигне до ист изглед.
Кај плодови за масло, пресечете неколку примероци и забележете ја состојбата на месото и присуството на оштетувања. Самата темна боја не гарантира дека плодот е најсоодветен за преработка, ниту дека ќе даде најдобар резултат.
- Прегледајте најмалку неколку точки во секоја парцела.
- Следете ја цврстината и мирисот заедно со бојата.
- Проверете дали паднатите плодови се здрави или веќе започнале да се расипуваат.
- Одделете ги сортите и местоположбите ако зреат со различна брзина.
Разликите меѓу потоплите и повисоките насади
Во потоплите и заштитени подрачја маслинките може побрзо да преминат од зелена во виолетова и темна фаза, особено на јужни и добро изложени падини. Таквите насади често бараат почесто следење, бидејќи бербата што се одложува предолго може да донесе повеќе омекнати и паднати плодови.
Во повисоките насади и на места со постудени ноќи, зреењето може да биде нерамномерно. Северната страна на крошната и плодовите во сенка може да заостануваат зад сончевата страна. Бербата по делови може да биде попрактична од обидот сите плодови да се соберат во еден ден.
Локалната состојба на почвата, изложеноста, сортата, наводнувањето и оптовареноста со род влијаат врз зрелоста. Производителот треба да го обиколи насадот непосредно пред бербата, а не да се потпира само на искуството од претходната година.
- Потоплите насади следете ги почесто поради побрзо омекнување.
- Во повисоките насади проверете ги сончевата и засенетата страна одделно.
- Не пренесувајте ист датум на берба од една парцела на друга без проверка.
Берба без непотребни повреди на плодот и дрвото
Начинот на берење влијае врз идниот квалитет на маслото и врз здравјето на дрвото. Паднатите маслинки што лежат на земја се изложени на нечистотии, влага и нагмечување, па не треба автоматски да се мешаат со плодот што се симнува директно од крошната.
Користете чисти мрежи под крошните и собирајте го плодот без грубо влечење и кршење на родните гранчиња. Ако се употребуваат рачни чешли или механички помагала, тие треба да се приспособени за да не ја оштетуваат кората и да не предизвикуваат непотребни рани.
Не фрлајте го плодот од висина во тврди садови. Секој удар може да создаде скриено оштетување што подоцна се претвора во забрзано расипување. Работниците треба редовно да ги отстрануваат лисјата, гранчињата и видливо оштетените плодови.
- Поставете чисти мрежи пред почетокот на берењето.
- Не газете врз маслинките собрани на мрежата.
- Користете плитки и цврсти гајби наместо садови што го притискаат долниот слој.
- Отстранете ги мувлосаните, црвливите и силно нагмечените плодови.
Гајби, вреќи и услови по берењето
Маслинките не треба да се оставаат во дебели, затворени вреќи ако нема непосреден транспорт. Во нив плодот се набива, се загрева и потешко ја ослободува влагата. Таквата состојба може да го забрза губењето на свежината и да влијае врз мирисот и квалитетот на маслото.
Подобри се чисти, плитки и проветрени гајби во кои плодот не се притиска под сопствената тежина. Садовите треба да бидат без остри рабови, остатоци од хемикалии, мувла или земја. Не користете амбалажа што претходно служела за гориво, масла или други материјали што можат да го загадат плодот.
До транспортот, гајбите треба да бидат поставени во сенка, на суво и проветрено место. Не ги покривајте со непропустлива фолија ако тоа создава кондензација и задржување топлина.
- Изберете чиста и проветрена амбалажа.
- Поставете ги гајбите во тенок слој, без високо натрупување.
- Чувајте ги под сенка и заштитени од дожд.
- Означете ја парцелата, сортата и датумот на берење за да нема мешање.
Транспортот до маслинарата треба да биде организиран однапред
Пред да започнете берба, потврдете кога маслинарата прима плод, во каква амбалажа го бара и дали има посебни услови за одделни сорти или различни намени. Така се избегнува ситуација во која собраниот род стои со денови додека се бара слободен прием.
Товарот треба да биде заштитен од директно сонце, дожд и силно тресење. Не ги преполнувајте гајбите и не ставајте тешки предмети врз нив. Ако патот е долг, планирајте го превозот така што маслинките нема да останат во загреано возило.
Одделувањето на здравите од оштетените плодови пред транспортот го олеснува приемот и ја намалува опасноста проблемот да се прошири во целата количина. Запишете колку гајби доаѓаат од секоја парцела, особено ако бербата се врши во повеќе денови.
- Закажете прием пред да ја наполните бербената амбалажа.
- Не оставајте гајби на сонце или во затворено загреано возило.
- Одделете ги различните сорти и парцели.
- Побарајте јасни упатства од маслинарата за приемот и квалитетот.
Што да избегнувате во деновите пред преработката
Не мешајте плод од земја со чист плод од крошната само за да ја зголемите количината. Таквата мешавина може да донесе нечистотии и плодови со различен степен на оштетување. Одделувањето можеби бара повеќе работа, но овозможува подобра контрола на квалитетот.
Избегнувајте долго складирање во високи купови. Маслинките не се култура што треба да се остава без проверка до моментот кога ќе се ослободи транспорт. Секојдневно прегледајте ги гајбите и отстранете ги плодовите што омекнале, пуштиле сок или покажуваат знаци на гниење.
Не додавајте вода, средства за чистење или непроверени препарати за да го „освежите“ плодот. За миење и прием следете ги условите на маслинарата, а садовите одржувајте ги со соодветно чистење и целосно сушење пред употреба.
- Не оставајте плод во дебели слоеви.
- Не мешајте различен квалитет без јасно одделување.
- Не користете амбалажа со хемиски остатоци.
- Не обидувајте се да прикриете гниење со вода или други средства.
Едноставен план за бербениот ден
Добрата организација го намалува времето меѓу симнувањето од дрвото и приемот во маслинарата. Пред излегување подгответе чисти мрежи, гајби, ракавици, алати, ознаки за парцелите и превоз. Работата поделете ја така што едни лица берат, други сортираат, а трети го пренесуваат плодот во сенка.
На крајот од денот направете кратка проверка на секоја количина: од која парцела е, каква е зрелоста, дали има паднат плод и кога е планиран транспортот. Ова е особено корисно кога насадите се на различна надморска височина или кога се берат повеќе сорти.
Ако маслинарата бара примерок пред прием, не го земајте само од врвот на една гајба. Измешајте мали количества од различни гајби од истата парцела, без да мешате различни сорти или очигледно различен квалитет.
- Проверете ја амбалажата и транспортот пред почетокот.
- Работете со одделни ознаки за парцела и сорта.
- Сместете го собраниот плод во сенка веднаш по сортирањето.
- Планирајте го приемот пред да заврши бербениот ден.
Проверка со маслинарата пред да го предадете родот
Секоја маслинара може да има свои правила за прием, сортирање и преработка. Прашајте дали примаат зелени, шарени или потемни плодови, дали сакаат одделно доставување по сорта и колку долго може да се чека до мелењето. Овие услови може да влијаат врз изборот на денот за берба.
При предавањето наведете од која парцела е плодот и дали има делови собрани од земја. Ако барате масло за сопствена употреба, однапред договорете како се води евиденцијата за количината и како се одделува маслото од различни производители, доколку маслинарата нуди таква можност.
Чувајте ги белешките за датумот на берење, сортата и начинот на транспорт. Тие податоци се корисни за споредба со следната сезона и за полесно откривање каде настанала загубата на квалитет.
- Побарајте ги условите за прием пред бербата.
- Прашајте дали сортите и парцелите треба да се достават одделно.
- Пријавете ако дел од плодот е собран од земја.
- Запишете го времето од берење до предавање.
Заклучок
За маслинките во есен, најсигурната одлука се носи со преглед на плодот, познавање на локалната микролокација и јасна намена на родот. Потоплите и повисоките насади не треба да се третираат исто, ниту сите сорти да се берат според еден датум.
Берете внимателно, користете чисти проветрени гајби, држете го плодот под сенка и организирајте го приемот пред да започне работата. Со кратко време до маслинарата и добро одделување на квалитетот, се зачувуваат повеќе од аромата и свежината што се создадени во насадот.
Најчесто поставувани прашања
