Калинката по бербата: чекори против пукање, гниење и оштетувања

По бербата, најголемиот ризик за калинката не е само гниењето. Пукнатините, гребнатините, притисокот од преполни гајби и кондензацијата создаваат влез за микроорганизми и го забрзуваат пропаѓањето на плодот. Затоа работата мора да продолжи со исто внимание како и бербата.

Условите не се исти во сите производни подрачја во Македонија. Во топлите долини плодот може побрзо да созрее и побрзо да се загрева по берењето, додека во повисоките и постудени места бербата може да се одвива под поспори услови, со поголем ризик од росење и ненадејно заладување. Одлуката за чување треба да се приспособи на конкретниот насад, сортата и можноста за брз пласман.

Бербата започнува со правилна проценка на зрелоста

Калинката не треба да се бере само според календарот или според бојата на еден плод. Зрелоста се проценува според карактеристичната боја за сортата, развиеноста на плодот, цврстината на кората и изгледот на чашката. Кај различни сорти овие знаци не се појавуваат истовремено, па производителот треба да го следи насадот, а не да применува исто правило за сите плодови.

Премногу рано набраните плодови може да имаат послаб вкус и недоволно развиени зрна, додека предоцна оставените се почувствителни на пукање, сончеви оштетувања и гниење. Пукнатите плодови не се мешаат со здравите, дури и ако на прв поглед оштетувањето е мало.

Бербата се планира во сув дел од денот, откако ќе се повлече росата и површината на плодот ќе биде сува. Ако има врнежи или плодот е влажен од наводнување, подобро е да се почека да се исуши, доколку зрелоста и временските услови го дозволуваат тоа.

• Проверете повеќе плодови од различни делови на крошната, а не само оние што се најизложени на сонце.
• Одделно следете ги плодови со видливи пукнатини, меки дамки или оштетена чашка.
• Не оставајте ги зрелите плодови непотребно долго на дрвото ако пукањето веќе е забележливо.

Сечење наместо кинење од гранката

Плодот се отстранува со остри и чисти ножици или градинарски ножици, со внимателен пресек на дршката. Кинењето може да ја оштети кората, да откине дел од плодот или да направи рана на гранчето. Долга и остра дршка во гајбата, пак, може да ги прободе соседните плодови, па по берењето треба да се провери дали останале остри израстоци.

Калинките не треба да се фрлаат во садот, да се тркалаат по земја или да се истураат од височина. Секој удар што не остава видлива трага веднаш може подоцна да се претвори во мека дамка и гниење. Работниците треба да користат плитки, чисти и цврсти гајби наместо преполни вреќи.

Алатот и садовите треба да бидат чисти и суви. Ако во нив претходно имало плодови со гниење, остатоците се отстрануваат пред повторна употреба. Валканиот сад може да го пренесе проблемот на здрава серија.

• Користете плитки гајби што не создаваат голем притисок во долните слоеви.
• Не полнете садови до врв ако при пренос плодот ќе се трие и испаѓа.
• Поставувајте ги гајбите внимателно и не ги влечете по нерамна подлога.

Првото сортирање е најважната заштита од гниење

Сортирањето се врши што е можно поскоро по берењето, на сеновито и суво место. Се издвојуваат плодовите со пукнатини, вдлабнатини, истекување, меки делови, црни или влажни дамки, оштетена кора и траги од инсекти или птици.

Здравите плодови се распоредуваат без грубо триење. Не е добро оштетениот плод да се остави „за подоцна“ во истата гајба, бидејќи влагата и габичните инфекции може да се пренесат на соседните плодови. При секоја контрола треба да се прегледаат и долните слоеви, каде притисокот е најголем.

Сортираните плодови може да се поделат според намената: за брза продажба, за кратко чување, за преработка или за отфрлање. Ова му помага на производителот да не го одложува пласманот на серија што очигледно не е погодна за складирање.

• Здрав плод: цела, сува и цврста кора без меки вдлабнатини.
• Плод за брз пласман: ситно оштетен, но без знаци на гниење, само ако е безбеден и прифатлив за купувачот.
• Плод за издвојување: со гниење, силна пукнатина, истекување или непријатен мирис.

Како да се намали пукањето пред и по бербата

Пукањето често е поврзано со нерамномерно снабдување со вода, нагли промени по сушен период, дождови во период на зреење и предолго задржување на презреан плод на дрвото. По бербата веќе не може да се поправи пукнатината, па најмногу се добива со навремено берење и внимателно ракување.

Во насадот треба да се избегнуваат големи осцилации во влажноста на почвата, колку што дозволуваат условите и достапната вода. Прекумерно наводнување по долг сушен период може да го зголеми притисокот во плодот, особено кај сорти што се склони кон пукање. Начинот на наводнување и прихрана треба да се усогласат со почвата, возраста на насадот и локалните услови.

По берењето, плодот не треба веднаш да се внесува во многу постуден простор ако е топол и влажен. Наглите промени може да создадат кондензација на кората. Потребно е постепено смирување во сенка и проветрен простор, без директно сонце и без натрупување.

• Следете ја влажноста на почвата по сушен период и избегнувајте нагли, прекумерни дози вода.
• Не оставајте зрели плодови на дрвото само за да се собере поголема количина за една берба.
• Оладените и суви плодови не ги внесувајте во затворен простор заедно со влажни плодови.

Кратко чување бара сув, чист и проветрен простор

За кратко чување се избира простор без директно сонце, со чисти површини, умерена свежина и можност за проветрување. Неопходно е да нема кондензација, капење од таван или ѕидови, ниту силни температурни осцилации. Условите во топлите долини обично бараат побрзо отстранување на полската топлина и почеста контрола, додека во повисоките подрачја треба да се избегне прекумерно ладење и изложување на мраз.

Плодовите се редат во еден или мал број слоеви, зависно од садот и цврстината на плодот. Ако гајбата е длабока и преполна, долните плодови се притискаат, а оштетувањето тешко се забележува веднаш. Секојдневно или редовно се проверуваат примероци од различни гајби, особено ако условите се менуваат.

Калинката не се чува во просторија со силен мирис, нечистотии, инсекти или овошје што веќе гние. Магацинот треба да биде лесен за чистење, а гајбите да не стојат директно на влажниот под.

• Одржувајте суви подови, чисти гајби и слободен проток на воздух околу сложените садови.
• Оставете простор за преглед и преместување, наместо да ги туркате гајбите една до друга без пристап.
• Отстранете го секој плод со нова мека дамка веднаш штом ќе се забележи.

Кратко чување или брз пласман? Одлуката зависи од серијата

Не секоја берба треба да се складира. Ако поголем дел од плодовите се здрави, суви и цврсти, краткото чување може да помогне продажбата да се организира по потреба. Ако има многу пукнатини, повреди, нерамномерна зрелост или ограничен магацин, побезбедно е серијата брзо да се пласира или да се насочи кон преработка.

При одлуката се земаат предвид и трошоците за дополнително сортирање, превоз, амбалажа, проветрување и загубите при чување. Не е оправдано да се задржи плод со низок потенцијал само со надеж дека подоцна ќе се продаде поскапо. Квалитетната серија и оштетената серија не треба да се мешаат за да се „поправи“ просекот.

Во топлите долини побрзиот пласман често е практичен избор ако нема соодветен свеж и проветрен простор. Во постудените региони може да има подобри услови за кратко чување, но само ако плодот е сув и заштитен од прекумерна влага и измрзнување.

1. Изберете брз пласман за серија со повеќе пукнати, меки или ударени плодови.
2. Изберете кратко чување само за чиста, сува и добро сортирана серија.
3. Одделете ги плодовите за свежа продажба од оние наменети за преработка.

Пакување, транспорт и испорака без дополнителни удари

Амбалажата треба да ја заштити калинката, а не само да овозможи пренос на поголема количина. Цврсти и чисти гајби се посоодветни од меки вреќи, бидејќи овозможуваат проветрување и помал притисок. Слоевите не треба да се натискаат, а плодот не смее да се префрла од сад во сад без потреба.

При транспорт, гајбите се поставуваат стабилно за да не се лизгаат и превртуваат. Возењето по нерамни патишта со лабаво наредени садови може да создаде скриени оштетувања. На приемното место треба да се испорача серија што е веќе сортирана, со јасно одвоени плодови за брза продажба и за преработка.

Ако испораката се одложи, плодот се враќа во проветрен простор и повторно се проверува. Не треба да се остава во затворено возило или на сонце, особено во потоплите долини каде внатрешноста брзо се загрева.

• Користете садови со мазни внатрешни површини без остри рабови.
• Не ставајте тешки предмети врз гајбите со калинки.
• Планирајте ја бербата според реалниот капацитет за транспорт и прием.

Контрола во магацинот и евиденција на загубите

Редовниот преглед овозможува рано отстранување на проблематичните плодови. Се проверуваат различни гајби, долните слоеви и местата близу ѕидови или подови каде може да има повеќе влага. Ако се појават непријатен мирис, влажни дамки или ширење на гниење, погодената серија се изолира и повторно се сортира.

Производителот може да води едноставна белешка со датумот на берба, сортата, парцелата, условите при внесување, бројот на гајби и количината издвоена поради оштетување. Таквата евиденција помага да се споредат топли и повисоки локации, различни сорти и различни термини на берба.

Хемиски третман по бербата не треба да се применува без препарат што е дозволен за конкретната намена и без строго почитување на упатството. Не се користат домашни мешавини или непроверени средства врз плодови наменети за исхрана.

• Проверувајте ја серијата редовно, а не само кога ќе се појави силен мирис.
• Водете одделна белешка за пукнатини, механички повреди и гниење.
• Секој проблем поврзете го со парцелата, сортата и условите при бербата.

Заклучок

Квалитетната калинка по бербата се зачувува со низа мали, но дисциплинирани чекори: берење во суви услови, сечење наместо кинење, плитки и чисти гајби, строго сортирање и проветрен простор без кондензација.

За топлите долини најважни се брзото тргање од сонце и реалната проценка дали серијата воопшто е за чување. Во повисоките и постудени подрачја дополнително се следат влагата и опасноста од прекумерно ладење. Ако квалитетот е нерамномерен, брзиот пласман на одделените серии е посигурен од долго чување на оштетен плод.

Најчесто поставувани прашања