Точната сеидбена норма не се одредува само со број килограми по декар. За пченицата и јачменот треба да се земат предвид планираниот број растенија, тежината на илјада зрна, лабораториската ртност, чистотата на семето и очекуваното никнење на нивата.
Истата количина семе не дава ист број растенија ако се користат различни сорти, парцели и рокови на сеидба. Сортата со крупно зрно бара поголема маса за ист број зрна, додека ситното семе може да изгледа како доволно по килограми, но да обезбеди помала густина ако ртноста е послаба.
Во Македонија разликите меѓу низинските, повисоките и посувите подрачја се значајни. На парцела со добра влага и добро подготвена почва може да се очекува подобро никнење отколку на сува, грубо обработена или доцна посеана нива. Затоа нормата треба да се пресмета од податоците на конкретната семенска партија, а не да се преземе како универзална препорака.
Најпрактичен пристап е прво да се одреди целниот број растенија по квадратен метар, потоа да се пресмета потребниот број зрна и дури на крајот тој број да се претвори во килограми по хектар или декар.
Зошто килограмите сами по себе не се доволни
Килограм семе не кажува колку зрна навистина се наоѓаат во него. Две партии од по 100 килограми можат да имаат различна тежина на илјада зрна, различна ртност и различна чистота. Кај крупнозрна сорта бројот на зрна во еден килограм е помал отколку кај ситнозрна сорта.
Покрај лабораториската ртност, на нивата влијаат влагата, температурата, контактот на семето со почвата, длабочината, структурата на површинскиот слој и навременоста на сеидбата. Затоа пресметката треба да опфати и реална проценка на полското никнење.
- Тежина на илјада зрна, односно TKW или маса на 1.000 зрна.
- Лабораториска ртност наведена за конкретната семенска партија.
- Чистота на семето, особено ако не се користи декларирано и добро исчистено семе.
- Очекувано полско никнење според влагата, подготовката на почвата и условите за сеидба.
Податоците што треба да ги земете пред машината да влезе во нива
Од декларацијата или анализата на семето запишете ги тежината на илјада зрна, ртноста и чистотата. Ако семето е од сопствено производство или стоело подолго во несоодветни услови, ртноста не треба автоматски да се изедначи со податок од старата декларација.
Планираниот број растенија по квадратен метар се избира според видот, сортата, рокот на сеидба и условите на парцелата. За таа одлука нема една бројка што одговара за секоја пченица, секој јачмен и секоја височина. Доцната сеидба, слабата припрема на почвата и посувите услови обично бараат поинаква проценка од навремената сеидба на добро снабдена со влага нива, но границата треба да ја постави стручно лице или препораката за конкретната сорта.
Полското никнење е практична проценка, а не замена за лабораториската ртност. Ако почвата е сува, збиена, со крупни грутки или се очекува нерамномерно никнење, не треба да се користи оптимистичка проценка.
- Запишете ја тежината на илјада зрна во грами.
- Проверете дали ртноста е изразена како процент.
- Проверете ја чистотата и отстранете го неодржливото семе од пресметката.
- Одредете реална проценка за полско никнење според конкретната нива.
Формулата за бројот на зрна и килограмите
Ако целта е да се добие одреден број воспоставени растенија по квадратен метар, прво се пресметува бројот на зрна што треба да се посеат. Формулата гласи: потребни зрна по квадратен метар = целни растенија по квадратен метар поделено со производот од ртноста, чистотата и очекуваното полско никнење.
Процентите во формулата се внесуваат како децимали. На пример, 94 проценти се внесуваат како 0,94, а 99 проценти како 0,99. Потоа масата за хектар се пресметува вака: килограми по хектар = потребни зрна по квадратен метар помножено со тежината на илјада зрна, поделено со 100.
За пресметка по декар, добиената количина по хектар се дели со десет. Формулата за декар може да се напише и вака: килограми по декар = потребни зрна по квадратен метар помножено со тежината на илјада зрна, поделено со 1.000.
- Целни растенија/m² = број што го планирате за конкретната сорта и услови.
- Ртност, чистота и полско никнење се внесуваат како децимални вредности.
- TKW се внесува во грами.
- Резултатот прво се добива во kg/ha, а потоа може да се претвори во kg/da.
Илустративен пример со претпоставени податоци
Следниот пример е само за покажување на методот, а не препорачана универзална норма за пченица или јачмен. Да претпоставиме дека за конкретната парцела е избрана цел од 300 воспоставени растенија по квадратен метар, семето има тежина на илјада зрна од 42 грама, лабораториска ртност од 94 проценти, чистота од 99 проценти и очекувано полско никнење од 88 проценти.
Прво се пресметува бројот на зрна: 300 поделено со 0,94 помножено со 0,99 и 0,88, што дава приближно 366 зрна по квадратен метар. Потоа количината изнесува приближно 153,7 килограми по хектар, односно околу 15,4 килограми по декар.
Ако се смени само тежината на илјада зрна, ќе се смени и масата на семето, иако целниот број зрна останува ист. Ако се влошат условите за никнење, се зголемува потребниот број посеани зрна, но корекцијата не треба да биде произволна.
- Примерот користи претпоставени податоци и не претставува норма за сите парцели.
- Резултатот треба да се заокружи според можностите за подесување на сеалката.
- Секое заокружување треба да биде мало и оправдано, а не замена за целата пресметка.
Како рокот на сеидба ја менува одлуката
При навремена сеидба растението има повеќе можности да никне и да развие корен и странични изданоци пред зимското мирување. Кај доцната сеидба периодот за развој е пократок, па проценката на бројот на зрна треба да се прави внимателно, без автоматско преземање на нормата од навремен рок.
Доцното сеење не се поправа само со додавање голема количина семе. Ако семето е ставено во сува почва, на несоодветна длабочина или во лошо подготвен слој, погустата сеидба може да донесе нерамномерни растенија, послаби стебла и поголема конкуренција меѓу нив.
Кај раната сеидба, пак, прекумерното зголемување на нормата може да создаде прегуста површина уште пред зимата. Одлуката треба да ја поврзе сортата со реалниот рок и состојбата на нивата.
- Рокот не се оценува само според календарскиот датум, туку и според условите за никнење.
- Доцната сеидба бара реална корекција, а не механичко удвојување на семето.
- Раната сеидба не е причина автоматски да се користи најниската можна норма.
Повисоки и посуви подрачја бараат проценка на ризикот
На повисоки и посуви локации условите за никнење можат значително да се разликуваат од оние во пониските и повлажни делови. Најважни се моменталната влага во сеидбениот слој, можноста семето да се постави рамномерно и прогнозата на условите за никнење, без да се претпоставува дека целата област ќе има ист исход.
Ако површината е сува, потребно е да се процени дали со обработката ќе се зачува влагата или ќе се изгуби. Доколку се сее во прашина со надеж дека подоцна ќе никне, лабораториската ртност сама по себе не е доволна за сигурна пресметка.
На стрмни или нерамни парцели треба да се смета и на нееднаква длабочина и можно поместување на семето. Таквата нива може да има различно полско никнење по делови, па проценката треба да се темели на најчестиот услов, а проблематичните места да се следат одделно.
- Проверете ја влагата на длабочината на која ќе биде семето.
- Избегнувајте непотребни поминувања што ја сушат или дополнително ја збиваат почвата.
- Следете ги разликите меѓу повисоки, изложени и пониски делови од истата парцела.
Пченица и јачмен не се поставуваат со иста логика
Иако и двете култури се есенски житарици, сортите се разликуваат по крупност на зрното, способност за братење и реакција на рокот и условите на сеидба. Затоа целниот број растенија и корекцијата за доцна сеидба треба да се одредат одделно за пченицата и за јачменот.
Јачменот често брзо никнува и рано се развива, но тоа не значи дека секоја парцела треба да се сее погусто или поретко. Кај пченицата сортните разлики во братењето и во масата на зрното исто така можат да ја променат потребната количина.
Декларацијата на семето, препораката за сортата и локалното искуство се подобра основа од туѓа норма преземена од друга област. Ако податоците се нецелосни, подобро е да се направи конзервативна стручна проценка отколку да се користи непроверен просек.
- Направете посебна пресметка за секој вид и сорта.
- Не заменувајте TKW од една семенска партија со податок од друга.
- Разликувајте ја способноста за братење од реалниот број растенија што ќе никнат.
Подесување на сеалката и проверка на реалната количина
Пресметаната норма треба да се претвори во практично подесување на сеалката. Бидејќи различни семиња имаат различна големина, форма и триење, фабричната табела на машината може да биде само почетна насока. Направете проба со измерена количина и проверете колкава маса навистина излегува на одредена должина или површина.
Проверете дали сите отвори се чисти и дали семето се распределува рамномерно по редовите. Нерамномерниот проток создава делови со прегуста и делови со ретка сеидба, па просекот по целата нива може да изгледа точен иако растенијата ќе бидат нерамномерно распоредени.
По сеидбата, забележете ги сортата, парцелата, пресметаната норма, условите и датумот. Таа белешка ќе биде корисна при проценка на никнењето и при планирање на следната сезона.
- Измерете ја количината што излегува од сеалката, наместо да се потпрете само на скалата.
- Проверете го протокот од повеќе излезни места.
- Запишете ја реалната површина и потрошеното семе.
- По никнењето проверете повеќе точки, а не само еден дел од нивата.
Најчести грешки при одредување на нормата
Најчеста грешка е користење фиксна количина по декар без проверка на TKW и ртноста. Друга грешка е внесување на лабораториската ртност како да претставува сигурно полско никнење, особено на сува или лошо подготвена почва.
Некои производители ја зголемуваат нормата откако ќе задоцнат со сеидбата, но не ја проверуваат влагата и длабочината. Така се трошат повеќе семе и средства, а не се решава причината за нерамномерното никнење.
Прегустата сеидба исто така носи ризик. Таа може да ја зголеми конкуренцијата меѓу растенијата, да создаде послаб склоп и да го отежне одржувањето на здрава и рамномерна култура.
- Користење иста норма за сите сорти.
- Занемарување на чистотата и староста на семето.
- Мешање на kg/ha и kg/da при читање на пресметката.
- Слепо зголемување на количината при доцнење.
- Непроверена сеалка и нерамномерна распределба по редовите.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Длабочината на сеидба на пченица и јачмен се приспособува според влагата, структурата на почвата, семето и надморската височина за рамномерно никнење.
Прочитај →
Пред орање, сеидба или транспорт проверете ја влажноста и носивоста на нивата. Едноставни теренски знаци помагаат да се избегнат траги и збиеност.
Прочитај →
Есенското ѓубрење на пченица и јачмен се планира според почвата, развојот, влагата и надморската височина, со претпазливост при употребата на азот.
Прочитај →
Заклучок
За пченицата и јачменот започнете со целниот број растенија, а не со однапред избрани килограми. Внесете ги TKW, ртноста, чистотата и реалната проценка на полското никнење, па дури потоа подесете ја сеалката.
На повисоки, посуви и доцна посеани парцели проценката мора да биде повнимателна. Запишаната пресметка и проверката на машината ќе помогнат семето да се распредели рамномерно и да не се плаќа за непотребно густа сеидба.
Најчесто поставувани прашања
