Есенска контрола на плевелите во житата: кога прскањето е оправдано, а кога е непотребно

Плевелите што никнуваат заедно со пченицата и јачменот можат рано да ја заземат водата, хранливите материи и просторот потребен за развој на посевот. Сепак, присуството на неколку растенија на рабовите од парцелата не значи автоматски дека целата нива треба да се третира.

Најкорисниот есенски преглед се прави систематски: се минува низ повеќе делови од нивата, се забележуваат видот и распоредот на плевелите и се проверува фазата на посевот. Посебно внимание заслужуваат парцелите со историја на тревни плевели, резистентност или неуспешна заштита во претходни години.

Одлуката за интервенција мора да се приспособи на конкретниот препарат и на регистрираната употреба во Македонија. Не постои една универзална доза, рок или комбинација што може безбедно да се примени на секоја пченица, јачмен, почва и производна сезона.

Прегледот на нивата е првиот чекор

Нивата не треба да се оценува само од тракторскиот влез или од рабовите. Плевелите често се распоредени нерамномерно: по влажни вдлабнатини, покрај меѓите, на места каде што претходната култура оставила семе или во делови со послабо никнување на житото.

Изберете повеќе точки за набљудување и прегледајте ги и растенијата што никнале меѓу редовите и оние што се наоѓаат непосредно до посевот. Ако е можно, забележете ја состојбата по зони на парцелата, наместо да донесете одлука врз основа на еден забележан плевел.

При прегледот запишете ја културата, сортата ако е позната, датумот на сеидба, претходната култура, обработката и местата каде што плевелите се најгусто застапени. Таквите белешки се корисни и при изборот на следната заштита.

• Проверете најмалку неколку различни делови од парцелата, а не само еден репрезентативен агол.
• Разликувајте плевели од случајни никулци на претходната култура и од доброволно никнати житни растенија.
• Забележете дали плевелите се распоредени рамномерно или се појавуваат во жаришта.
• Фотографирајте непознат плевел пред да побарате совет или да изберете препарат.

Кои плевели заслужуваат посебно внимание

Во младите житни посеви најголем проблем може да претставуваат и тревни и широколисни плевели. Меѓу тревните се среќаваат видови како див овес и други диви треви, додека кај широколисните може да има булка, лепливка, камилица, ѕвездеста трева и други видови зависно од почвата, претходната култура и локалните услови.

Не е доволно да се каже дека нивата е „заплевена“. Важно е да се утврди кој вид доминира, во која фаза се наоѓа и дали расте рамномерно со житото. Некои видови се полесни за контрола во рана фаза, додека кај други погрешниот избор на активна материја може да даде слаб резултат.

Плевелите што се појавуваат во жаришта не мора да бараат третирање на целата површина. Ако површината и распоредот го дозволуваат тоа, може да се разгледа локализирана интервенција според дозволената употреба на препаратот и достапната опрема.

• Тревните плевели се проценуваат одделно од широколисните, бидејќи не реагираат на исти активни материи.
• Проверете дали плевелот е млад и активно расте или е оштетен од суша, студ, газење или претходна обработка.
• Посебно следете видови што се повторуваат на иста парцела повеќе години.
• Не препознавајте препарат според трговското име; проверете ја активната материја и регистрираната намена.

Пред никнењето: што може да се процени

Пред никнењето на житото главното прашање е дали условите за предникнежна примена воопшто се исполнети. Одговорот зависи од конкретниот регистриран препарат, влажноста и структурата на почвата, длабочината и рамномерноста на сеидбата, како и од можноста дождот или наводнувањето да ја активираат почвената материја.

Рамномерната сеидба и добро покриеното семе се важни за да се намали ризикот од оштетување на посевот. На места со плитко семе, големи грутки, водозадржување или ерозија, примената може да има поинаков резултат од оној што се очекува на добро подготвената површина.

Пред да се употреби препарат, треба да се провери дали е регистриран за конкретната житна култура, за соодветната фаза и за плевелите што се очекуваат на нивата. Упатството на етикетата има предност пред општи совети од друга парцела или друга производна сезона.

• Проверете ја длабочината и рамномерноста на семето, особено на местата со различна подготовка на почвата.
• Оценете ја влагата, структурата и можноста за задржување вода на површината.
• Утврдете дали производот е дозволен за пченица или јачмен и за предникнежна употреба.
• Не мешајте препарати ако етикетата не ја дозволува комбинацијата.

По никнењето: проценете ја фазата на житото и плевелот

По никнењето полесно се гледа што навистина се појавило на нивата, но истовремено се зголемува потребата за внимателна проценка на фазата. Пченицата и јачменот не се подеднакво чувствителни во секој развоен момент, а разликите меѓу сортите и условите на растење можат да влијаат врз реакцијата на третманот.

Плевелот обично се контролира полесно додека е млад и активно расте, но тоа не значи дека треба да се прска веднаш по секое никнување. Ако посевот е под стрес од суша, ниски температури, поплавување, болест или механичко оштетување, условите може да не бидат соодветни за интервенција.

Пред излегување на механизацијата, споредете ја фазата на културата и плевелот со условите наведени на етикетата. Доколку препознавањето не е сигурно, подобро е да се побара стручна проценка отколку да се избере несоодветен препарат.

• Запишете ја фазата на пченицата или јачменот и развојната фаза на доминантниот плевел.
• Проверете дали растенијата се во активен раст и дали посевот е без видлив стрес.
• Оставете нетретиран дел само ако тоа е безбедно и корисно за споредба на резултатот.
• Не користете искуство од друга култура како замена за етикетата на препаратот.

Кога интервенцијата е оправдана

Интервенцијата има смисла кога плевелите се доволно застапени за да ја загрозат густината, развојот или презимувањето на посевот, а избраната мерка е соодветна за конкретниот проблем. Не постои една бројка што важи за сите ниви: значењето на плевелите зависи од нивниот вид, распоред, густина, конкурентност и од состојбата на житото.

Поголема претпазливост е потребна кај парцели со слаб или нерамномерен посев. Таму и умерено присуство на плевели може да биде проблем, но истата состојба може да го зголеми и ризикот од оштетување при несоодветна примена.

Ако плевелите се ретки, ограничени на рабови или веќе се во опаѓање поради обработка и услови, третманот на целата површина можеби нема практична корист. Одлуката треба да ги земе предвид трошокот на третманот, ризикот за културата и можноста проблемот да се реши во следната соодветна фаза.

• Третирајте по утврден проблем, а не само по навика или појава на првите никулци.
• Разгледајте дали плевелите можат да произведат семе или да презимат во количина што ќе го зголеми проблемот следната сезона.
• Проценете дали локалните жаришта можат да се третираат одделно.
• Ако нема јасна корист или сигурна идентификација, одложете ја одлуката до добивање стручна проценка, доколку фазата и етикетата го дозволуваат тоа.

Условите за примена се дел од третманот

Истиот препарат може да даде различен резултат ако се примени на активен плевел во поволни услови или на растение под стрес. Пред работа проверете ја состојбата на почвата и посевот, температурата и условите наведени на етикетата, како и можноста за дожд или силен ветер.

Ветерот може да предизвика занесување кон соседна култура, меѓа, вода или населено место. Премногу влажна нива може да доведе до длабоки траги од механизацијата и дополнително набивање, а третирање на росни или влажни растенија може да влијае врз задржувањето и распоредот на растворот.

Опремата треба да биде исправна и калибрирана. Пред полнење проверете ги млазниците, истекувањето, филтрите и рамномерноста на распрскувањето. Лицето што работи мора да користи соодветна лична заштитна опрема и да постапува според упатството за безбедна употреба.

• Не работете при услови што ја зголемуваат опасноста од занесување или нерамномерно нанесување.
• Проверете ја исправноста и калибрацијата на прскалката пред излегување на нива.
• Почитувајте ги ограничувањата за мешање, чистење на опремата и постапување со остатоците.
• Чувајте го препаратот во оригиналното пакување и недостапен за деца, добиток и неовластени лица.

Ротација на активни материи против отпорност

Ако на иста парцела повеќе години се користат препарати со ист или сличен начин на дејство, се зголемува ризикот дел од плевелите да преживуваат и повторно да се размножуваат. Особено предупредување е ако истите видови остануваат и покрај правилно изведени третмани.

Ротацијата не значи едноставно менување на трговското име. Два различни производи може да содржат активни материи со сличен начин на дејство. Затоа водете евиденција за активната материја, културата, годината, целниот плевел и резултатот од третманот.

Интегрираната стратегија вклучува плодоред, чисто семе, навремена обработка каде што е оправдана, спречување на осеменување и избор на регистриран препарат само кога е потребен. Така хемиската контрола не останува единствената алатка.

• Водете белешки за секој употребен препарат и активна материја.
• Не претпоставувајте дека промена на бренд значи промена на начинот на дејство.
• Следете ги преживеаните плевели на истите места и во следните сезони.
• Комбинирајте агротехнички мерки со хемиска заштита според реалниот проблем.

Евиденција за нивата и проценка пред зимата

Последниот есенски преглед не треба да заврши со констатација дека нивата е „чиста“. Запишете кои плевели останале, каде се појавуваат, дали се рамномерни и како изгледа посевот. Овие податоци помагаат да се планира пролетната контрола и да се избегне повторување на неуспешна мерка.

Ако третманот е направен, забележете го датумот, препаратот, активната материја, фазата на културата и условите при работа, без да внесувате доза што не е потврдена од етикетата. По извесен период проверете дали има живи плевели и дали тие се концентрирани во одделни делови.

Пред зимата треба да се оцени и самиот посев: густината, рамномерноста, оштетувањата и местата каде што плевелите можат да го задушат развојот. Не секоја преостаната билка бара дополнителна интервенција, особено ако примената во таа фаза не е регистрирана или условите не се безбедни.

• Направете карта или едноставна скица на жариштата со плевели.
• Одделете ги местата со слаб посев од местата со силен раст на плевели.
• Планирајте ја следната мерка врз основа на видот и преживувањето, а не на изгледот само од далечина.
• Чувајте ја евиденцијата заедно со податоците за плодоредот и обработката.

Заклучок

Есенската контрола на плевелите во житата треба да почне со идентификација и проценка на ризикот. Прегледајте ја целата нива, утврдете кои плевели доминираат и проверете дали пченицата или јачменот се во фаза и состојба што дозволуваат интервенција.

Кога третманот е оправдан, применете само регистриран препарат според неговата етикета, со исправна опрема и соодветна заштита. Евиденцијата, плодоредот и ротацијата на активните материи се најдобрата основа за помал ризик од отпорност и подобар посев во наредните години.

Најчесто поставувани прашања