Колку пари смее да заработи земјоделец без да отвори фирма? Сè за приходот од земјоделски производи и данокот
„До колку пари годишно може да ми поминат на сметка од продажба на земјоделски производи?“ Ова е едно од најчестите прашања што ни стигнуваат. Краткиот одговор: сметката нема граница, но приходот од земјоделски производи има прагови што одлучуваат дали ќе ви се врати данокот, дали мора да отворите дејност и дали влегувате во ДДВ.
Во продолжение ви објаснуваме како функционира системот, едноставно и чекор по чекор, според важечкиот Закон за данокот на личен доход.
Колку пари смеат да поминат на сметка?
Нема закон што вели „на сметката на земјоделецот смеат да влезат најмногу толку пари“. Банката не ви блокира сметка поради висок промет од откуп. Она што е важно за државата е колку изнесува вашиот вкупен годишен приход од продажба на сопствени производи — јаболка, грозје, млеко, тутун, зеленчук, жито, мед, добиток.
Од тој износ зависи во која „кутија“ ќе паднете. Најважните броеви се три: 1.000.000 денари (околу 16.260 евра) и 2.000.000 денари (околу 32.520 евра) годишно.
| Годишен приход од земјоделски производи | Што значи за вас |
|---|---|
| До 1.000.000 ден. | Продавате како физичко лице. Задржаниот данок ви се враќа, ако сте во ЕРЗС и немате друг оданочив доход. |
| Над 1.000.000 ден. | Повратот отпаѓа. До 15 јануари следната година мора да регистрирате дејност (пр. трговец поединец), со деловни книги. |
| Над 2.000.000 ден. промет | Обврска за регистрација за ДДВ. |
Колкав е данокот на приход од земјоделски производи?
Многу земјоделци мислат дека од откупот им се „јадат“ 10%. Не е така. Законот признава 80% нормирани трошоци — односно смета дека 80% од парите ви одат на семе, ѓубриво, нафта и работа. Данокот од 10% се пресметува само на преостанатите 20%.
Во пракса, тоа е околу 2% од бруто износот.
Пример: Ако во годината продадете производи за 500.000 денари, даночната основа е 100.000 денари, а данокот изнесува 10.000 денари. За 1.000.000 денари приход, данокот е 20.000 денари.
Кој го плаќа данокот?
- Кога продавате на откупувач (фирма што води деловни книги — откупен пункт, млекара, винарија, ладилник), данокот го пресметува и уплаќа откупувачот при исплатата. Вие добивате нето износ.
- Кога продавате на други лица надвор од зелен пазар (на пример, од дома или на нива), обврската е ваша: пресметка до 10-ти во месецот за претходниот месец и плаќање до 15-ти.
- Кога продавате на тезга на зелен пазар, се плаќа паушален данок што го утврдува УЈП врз основа на закупнината на тезгата.
Поврат на данокот до 1.000.000 денари — кој го добива?
Ова е најважниот дел за малите и средните производители. Ако вкупниот приход од земјоделски производи во годината не надминува 1.000.000 денари, платениот данок ви се враќа. Условите се:
- Да сте запишани во Единствениот регистар на земјоделски стопанства (ЕРЗС) — Министерството ја проверува листата од УЈП токму со овој регистар.
- Во истата година да немате друг доход што се оданочува (на пример, плата). Исклучок е бесплатно добиениот репроматеријал од откупувачите.
- Да имате пријавена валидна трансакциска сметка во УЈП.
Повратот се исплаќа најдоцна до крајот на годината што следи по годината за која се однесува годишната даночна пријава. За илустрација, за 2019 година УЈП им вратил вкупно 87.036.280 денари на 14.451 земјоделец.
Внимание: Ако сте вработени и примате плата, а покрај тоа продавате и од своето стопанство, најверојатно немате право на поврат. Пензионерите и лицата со друг вид приход нека проверат во УЈП дали нивниот случај спаѓа во исклучоците.
Што ако надминете 1.000.000 денари?
Тогаш повеќе не сте „обичен“ индивидуален земјоделец за даночни цели. Законот ве обврзува најдоцна до 15 јануари наредната година да се регистрирате за вршење дејност — најчесто како трговец поединец или преку друга форма.
Тоа значи деловни книги, сметководител и даночен биланс, но и можност да ги признавате вистинските трошоци наместо паушалните 80%. За поголемите стопанства со скапи инвестиции ова понекогаш излегува и поисплатливо.
А над 2.000.000 денари?
Според УЈП, секој што во календарската година има вкупен промет над 2.000.000 денари мора да се регистрира за ДДВ, со рок до 15 јануари. Во 2026 година се најавуваа предлози овој праг да се зголеми на 4 милиони денари, но пред да се потпрете на тоа, проверете во УЈП дали измената е усвоена и од кога важи.
Што не влегува во овие пресметки?
- Субвенциите од државата за земјоделство и рурален развој не се оданочуваат.
- Собраните лековити билки и шумски плодови — доходот од нивна продажба е ослободен од данок.
- Бесплатно добиен семенски материјал и средства за заштита во расадопроизводство, кога се дадени согласно закон.
Практични совети за секој земјоделец
- Чувајте ги откупните листови и пресметките. Тие се доказ од каде ви се парите на сметка, ако некогаш ве прашаат.
- Проверете дали сте во ЕРЗС и дали податоците се ажурирани — без тоа нема поврат.
- Не ја игнорирајте годишната даночна пријава. УЈП ја доставува до 30 април, а вие имате рок до 31 мај да ја потврдите или коригирате.
- Следете го приходот од земјоделски производи во текот на годината. Ако се приближувате до 1 милион, разговарајте со сметководител уште во есен, а не во јануари.
- Не делете продажба на имиња на членови на семејството само за да останете под прагот без да проверите — тоа може да направи повеќе проблеми отколку корист.
Заклучок
Сметката на земјоделецот нема „плафон“, но приходот од земјоделски производи има јасни граници. До 1.000.000 денари годишно, ако сте во ЕРЗС и немате друг оданочив приход, данокот ви се враќа. Над тоа мора да регистрирате дејност, а над 2.000.000 денари промет влегувате и во ДДВ. Најдобриот совет е едноставен: водете евиденција, чувајте ги документите и навреме прашајте во УЈП ако не сте сигурни.
Најчесто поставувани прашања
Дали банката ќе ми блокира сметка ако ми легнат многу пари од откуп? +−
Не. Нема законска граница за износот на сметката. Важен е годишниот приход за даночни цели и тоа дали можете да докажете од каде доаѓаат парите — затоа чувајте ги откупните листови.
Колку данок ми задржува откупувачот? +−
Стапката е 10%, но само на 20% од износот, бидејќи 80% се признаваат како трошоци. Тоа е околу 2% од бруто сумата.
Дали морам да бидам во ЕРЗС за да добијам поврат? +−
Да. Министерството ја проверува листата на УЈП со податоците од Единствениот регистар на земјоделски стопанства, па без упис нема поврат.
Вработен сум, а продавам и од стопанството. Ми се враќа ли данокот? +−
Најчесто не. Правото на поврат не важи ако во истата година имате друг доход што се оданочува, како што е платата.
Кога треба да регистрирам дејност ако надминам 1 милион денари? +−
Најдоцна до 15 јануари во годината што следи по годината во која сте го надминале износот.
Се оданочуваат ли субвенциите? +−
Не. Субвенциите за земјоделство и рурален развој, доделени од државата, не влегуваат во оданочивиот доход.
Ако продавам на зелен пазар, како плаќам данок? +−
Се плаќа паушален данок што го утврдува УЈП со решение, врз основа на закупнината на тезгата и приходите на слични продавачи.
Информациите треба да се проверат со надлежните институции (Управа за јавни приходи и Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство). Текстот е изработен според Законот за данокот на личен доход (пречистен текст со измените до „Службен весник“ бр. 274/22) и соопштенија на УЈП. Праговите и роковите можат да се променат со нови измени на законите.
