🍎 Овоштарство

Јаболка од прва и втора класа: што точно значат ознаките на квалитет и колку дамки се дозволени?

Секоја есен истото прашање: колку чини прва, а колку втора класа? Но што всушност значи таа ознака? Многумина мислат дека класата е за вкусот. Не е. Класите на јаболка се одредуваат според изгледот: бојата, формата, дамките, оштетувањата на лушпата и големината. Еве што бара секоја класа, објаснето без стручни зборови.

📌 НАЈВАЖНОТО

Постојат три класи: екстра, прва (I) и втора (II). Сите три мора да бидат здрави, чисти и без гниење.
Разликата е во изгледот: колку црвена боја има плодот, колку дамки, триење и оштетување на лушпата се дозволени.
Класата не го менува вкусот. Јаболко од втора класа може да биде исто толку вкусно, само е „помалку убаво“.

Кој ги одредува класите на јаболка во Македонија?

Класите се пропишани во Законот за квалитетот на земјоделските производи. Јаболката се меѓу 11-те култури со таканаречени „специфични пазарни стандарди“, заедно со крушите, праските, јагодите, доматите, пиперките и уште неколку. Деталните барања за секоја култура се пропишани со правилник на Министерството за земјоделство, а квалитетот го контролира Државниот инспекторат за земјоделство.

Описите на класите подолу се од нашиот закон. Бројките за боја, дамки и големина се од европскиот стандард за јаболка, кој важи за секој што извезува во ЕУ и ги користи истите три класи.

Што значи секоја класа?

⭐ Екстра класа

Највисок квалитет. Типичен изглед за сортата, без деформации. Дозволени се само многу мали површински недостатоци што не го менуваат изгледот на плодот и пакувањето. Дршката мора да биде цела.

1️⃣ Прва класа

Добар квалитет, карактеристичен за сортата. Дозволени се мали недостатоци во формата, бојата и на лушпата, ако не го расипуваат изгледот и чувањето на плодот.

2️⃣ Втора класа

Ги исполнува минималните барања, но не влегува во повисоките класи. Може да има поизразени недостатоци, ако плодот ги задржува основните својства на квалитет и чување.

Минимум за сите класи

Без разлика на класата, секое јаболко за продажба мора да биде:

цело и здраво, без гниење,
чисто, без видлива нечистотија,
практично без штетници и оштетувања од нив,
без туѓ мирис и вкус,
доволно развиено и зрело за да може да дозрее и да се чува.

Колку црвена боја мора да има јаболкото?

Ова е најчеста причина некоја гајба да падне од прва во втора класа. Сортите се поделени во групи според бојата, а секоја класа бара одреден дел од лушпата да ја има бојата карактеристична за сортата:

Група сорти	Екстра	Прва класа	Втора класа
А, црвени сорти	најмалку ¾ од површината	најмалку ½	нема минимум
Б, мешано црвени	најмалку ½	најмалку ⅓	нема минимум
В, со црвен образ или пруги	најмалку ⅓	најмалку 1/10	нема минимум
Г, зелени и жолти сорти	нема барање за црвена боја

ℹ️ Тоа значи дека за една иста црвена сорта, јаболко со половина обоена лушпа може да биде прва класа, но никогаш екстра.

Колку дамки и оштетувања се дозволени?

Недостаток	Екстра	Прва класа	Втора класа
Издолжени дамки на лушпата	само многу мали	до 2 cm должина	до 4 cm должина
Други дамки, вкупно	само многу мали	до 1 cm²	до 2,5 cm²
Чади од чадлива краставост	не	до 0,25 cm² вкупно	до 1 cm² вкупно
Притисок (модринка)	не	до 1 cm², без промена на бојата	до 1,5 cm², може малку потемнета
Мрежесто рѓосување на лушпата	само многу малку	до 1/5 од површината	до 1/2 од површината
Дршка	мора да е цела	може да недостасува ако е чисто откината	не се бара

За споредба: 1 cm² е отприлика колку нокотот на малиот прст. Кај сортите што природно имаат рѓосана лушпа, правилата за рѓосувањето не важат.

Колку големо мора да биде јаболкото?

Европскиот стандард бара најмалку 60 mm дијаметар или 90 грама. Помали плодови се дозволени ако се доволно слатки (најмалку 10,5° Брикс), но не под 50 mm или 70 грама.

За екстра и прва класа важи и правило за изедначеност: плодовите во едно пакување, наредени во редови, не смеат да се разликуваат повеќе од 5 mm во дијаметарот. Кај втора класа, кога плодовите се во рефус или во мали пакувања, нема барање за изедначеност.

Колку отстапувања се толерираат?

Ниту една гајба не е совршена, па стандардот дозволува мал дел од плодовите да не ја исполнуваат класата:

Класа	Дозволено отстапување
Екстра	до 5% плодови од прва класа
Прва класа	до 10% плодови од втора класа, од кои најмногу 1% под минималните барања или нагнили
Втора класа	до 10% под минималните барања, од кои најмногу 2% нагнили
Големина, сите класи	до 10% помали плодови, но не помалку од 5 mm или 10 g под минимумот

Што мора да пишува на гајбата или кутијата?

Според нашиот закон, секое пакување јаболка во трговија мора читливо и трајно да ги има следниве податоци:

име и адреса на тој што пакува или испорачува,
вид и сорта,
земја на потекло,
класа и големина, како најмал и најголем дијаметар или маса.

Во продавница, кога јаболката се продаваат пакувани, потеклото е задолжително, а класата и сортата може да бидат наведени.

⚠️ Кога земјоделецот продава директно на купувачот од своето стопанство или на пазар во својот крај, класирањето не е задолжително. Но јаболката секогаш мора да бидат здрави и безбедни за јадење.

Совети за производителите

✅ Како да добиете повеќе прва класа:

Летна резидба и проретчување на плодовите: повеќе светлина значи повеќе боја, а помалку плодови значи покрупни јаболка.
Навремена заштита од чадлива краставост: само неколку дамки го рушат плодот во втора класа.
Внимателна берба: берете со дршката, не фрлајте ги плодовите во гајбата. Секој притисок е минус.
Сортирајте уште на нивата: одвојте ги ситните и оштетените плодови пред да стигнат до откупувачот.
Не чекајте превисока зрелост за боја: прерано или предоцна берено јаболко потешко се чува.

Најчесто поставувани прашања

Дали втората класа е полошо јаболко за јадење?+−

Не. Класите се одредуваат според изгледот, а не според вкусот. Втората класа мора да биде здрава и чиста.

Кои класи на јаболка постојат?+−

Екстра, прва (I) и втора (II) класа.

Колку црвено мора да е јаболкото за прва класа?+−

Зависи од сортата. Кај црвените сорти најмалку половина од лушпата, кај мешано црвените најмалку третина.

Колкава е минималната големина?+−

60 mm или 90 грама. Помали до 50 mm или 70 g се дозволени ако плодот е доволно сладок.

Колку дамки се дозволени во прва класа?+−

Издолжени до 2 cm, други дамки вкупно до 1 cm², а од чадлива краставост до 0,25 cm².

Може ли јаболко без дршка да биде прва класа?+−

Може, ако дршката е чисто откината и лушпата околу неа не е оштетена. За екстра класа дршката мора да е цела.

Што мора да пишува на гајбата?+−

Име и адреса на пакувачот, вид и сорта, земја на потекло, класа и големина.

Дали мора да класирам ако продавам од дома?+−

Не. При директна продажба од стопанството или во вашиот регион класирањето не е задолжително.

Колку отстапување се дозволува во гајба од прва класа?+−

До 10% плодови од втора класа, од кои најмногу 1% под минималните барања.

Кој го контролира квалитетот на јаболката?+−

Државниот инспекторат за земјоделство.

Заклучок

Класите на јаболка не се мерило за вкус, туку за изглед и униформност, што е најважно за трговијата и извозот. Разликата меѓу прва и втора класа често е само неколку квадратни сантиметри дамки или малку помалку боја. Токму затоа добрата заштита, проретчувањето и внимателната берба директно се претвораат во повисока цена по килограм.

Информациите треба да се проверат со надлежните институции.