Кога млекото не ги исполнува условите за квалитет при откуп?

Квалитетот на млекото при откуп директно ја одредува цената што ја добива сточарот, а понекогаш и дали млекото воопшто ќе биде откупено. Законот за квалитетот на земјоделските производи разликува две ситуации. Во првата млекото не ги исполнува минималните барања и не смее да се стави во промет. Во втората млекото е исправно, но паѓа во пониска класа и вреди помалку. Еве како се мери, кој мери и како да се заштитите.

Накратко:

Кравјото млеко мора да има најмалку 3,2% масти, 8,5% безмаслена сува материја и 2,9% белковини. Овчото и козјото имаат свои граници.
Класата (екстра, прва, втора) зависи од микроорганизмите и соматските клетки и носи +10%, 0% или −10% на цената.
Примероците ги земаат обучени контролори, а ги анализираат овластени лаборатории.
Резултатите стигнуваат за 3 дена, а приговор се поднесува во рок од 24 часа.
Суперанализата е конечна.

Кога млекото не ги исполнува условите за квалитет?

Законот бара суровото млеко што се става во промет, покрај својствениот мирис, вкус и боја, да ги исполнува минималните барања за квалитет во однос на:

содржината на масти,
точката на мрзнење,
безмаслената сува материја,
белковините (протеините),
специфичната тежина,
титрационата киселост.

Барањата се различни за кравјо, овчо и козјо млеко. Точните граници ги пропишува Правилникот за барањата за квалитетот на суровото млеко:

Показател	Кравјо млеко	Овчо млеко	Козјо млеко
Масти	најмалку 3,2%	најмалку 4%	најмалку 2,8%
Безмаслена сува материја	најмалку 8,5%	најмалку 9,5%	најмалку 7,5%
Белковини (протеини)	најмалку 2,9%	најмалку 3,8%	најмалку 2,5%
Специфична тежина (на 20°C)	1,028–1,034 g/cm³	1,034–1,042 g/cm³	1,024–1,040 g/cm³
Титрациона киселост	6,6–6,8 °SH	најмногу 8–12 °SH	најмногу 6,5–8 °SH
pH	6,5–6,75	6,5–6,8	6,4–6,7
Точка на мрзнење	не повисока од -0,520°C	не повисока од -0,560°C	не повисока од -0,540°C
Алкохолна проба (72%)	негативна	—	—

Сите три вида млеко мора да имаат и својствен мирис, вкус и боја. За биволското млеко правилникот бара најмалку 8% масти и 11% безмаслена сува материја.

Пример: Кравјо млеко со 3,0% масти не ги исполнува минималните барања, бидејќи границата е 3,2%. Исто е и со кравјо млеко чија точка на мрзнење е -0,500°C: тоа е над дозволената граница од -0,520°C и најчесто значи додадена вода.

Што покажува секој параметар? Точката на мрзнење најчесто открива дали во млекото е додадена вода. Специфичната тежина и безмаслената сува материја покажуваат дали млекото е „разредено“ или обрано. Киселоста укажува дали млекото почнало да се расипува поради лошо ладење или подолго чување.

Што значи тоа во пракса?

Млеко што не ги исполнува минималните барања не смее да се стави во промет. Тоа не е само полошо млеко, туку млеко што законски не смее да се продава како сурово млеко.

Квалитетот на млекото и класата: кога млекото е исправно, но вреди помалку

Млекото што ги исполнува минималните барања се класира во три класи: екстра, прва и втора. Законот ги наведува четирите показатели: протеини, масти, вкупен број микроорганизми и соматски клетки. Правилникот за класирање и вреднување на суровото млеко ги дели нивните улоги вака:

микроорганизмите и соматските клетки ја одредуваат класата,
маснотијата и протеините влегуваат директно во цената.

Класи на кравјото млеко

Класа	Вкупен број микроорганизми (во 1 ml)	Вкупен број соматски клетки (во 1 ml)
Екстра	до 100.000	до 400.000
I класа	од 100.001 до 700.000	од 400.001 до 500.000
II класа	од 700.001 до 1.500.000	од 500.001 до 600.000

Конечна е пониската класа. Ако млекото е екстра класа по микроорганизми, а I класа по соматски клетки, тогаш се класира во I класа.

Класи на овчото и козјото млеко

Кај овчото и козјото млеко класата се одредува само според вкупниот број микроорганизми:

Класа	Вкупен број микроорганизми (во 1 ml)
Екстра	до 1.000.000
I класа	од 1.000.001 до 1.500.000
II класа	над 1.500.000

Колку често се земаат примероци?

Примероците се земаат секој месец, по случаен избор, најмалку:

двапати месечно за масти и протеини,
еднаш месечно за микроорганизми,
еднаш месечно за соматски клетки,
еднаш месечно за точката на мрзнење.

Како класата влијае на цената?

Правилникот пропишува формула за откупната цена на суровото млеко:

Откупна цена = (% масти × цена за % масти) + (% протеини × цена за % протеини) + додаток за квалитет

Во цената маснотијата учествува со 40%, а протеините со 60%. Потоа се додава или одзема корекцијата за квалитет:

Класа	Корекција на цената
Екстра	+10%
I класа	0%
II класа	−10%

Пример за илустрација: ако основната пресметана цена за вашето млеко е 30 денари за литар, со екстра класа ќе добиете 33 денари, со I класа 30 денари, а со II класа 27 денари. На 1.000 литри месечно, разликата меѓу екстра и II класа е 6.000 денари.

За пресметката се користат:

просечните масти и протеини измерени во тековниот месец,
просечниот број микроорганизми од последните два месеци,
просечниот број соматски клетки од последните три месеци.

Тоа значи дека еден лош резултат не мора веднаш да ја урне класата, но и дека подобрувањето на хигиената се гледа во цената со задоцнување од еден до три месеци.

Кој зема примероци и кој ги анализира?

Контролори

Примероците за класирање ги земаат контролори што завршиле обука и положиле испит. Тие мора да имаат најмалку IV степен средно образование. Примероците се земаат при откупот, веднаш по молзењето, или од чуваното сурово млеко.

Контролорот мора да води дневен записник со податоци за фармите од кои ги зел примероците и секој примерок соодветно да го обележи. Ако не го прави тоа, следува глоба.

Овластени лаборатории

Анализата ја прават само овластени и акредитирани лаборатории. Лабораторијата мора резултатите да ги достави во рок од три дена, во три примероци:

еден за производителот, односно сточарот,
еден за откупувачот, односно млекарницата,
еден за Агенцијата за храна и ветеринарство.

Покрај тоа, млекарницата мора писмено, на пропишан образец, да ве извести за резултатите од класирањето и вреднувањето на млекото што го откупила од вас.

Што да направите ако не се согласувате со резултатот?

Ова е најважниот дел за секој сточар. Ако мислите дека анализата е погрешна:

во рок од 24 часа по приемот на резултатите поднесете приговор,
приговорот се поднесува преку Агенцијата за храна и ветеринарство, до лабораторија за суперанализа,
може да се поднесе лично, по е-пошта или по факс.

Резултат од суперанализата	Кој ја плаќа
Ист како првата анализа	тој што поднел приговор (сточарот или млекарницата)
Различен од првата анализа	лабораторијата што ја направила првата анализа

Резултатите од суперанализата се конечни. Суперанализата ја прави лабораторија акредитирана во Македонија или во земја членка на ЕУ.

Внимание на рокот: 24 часа минуваат брзо. Секогаш побарајте ја вашата копија од резултатите и проверете ја истиот ден кога ќе ја добиете.

Кој плаќа за класирањето?

Трошоците за земање и анализа на примероци за класирање законот ги дели на три еднакви дела:

една третина плаќа производителот,
една третина плаќа млекарницата,
една третина се покрива од Буџетот, преку годишната програма за финансиска поддршка во земјоделството.

Казни

Глобите се во денарска противвредност:

фирма што става во промет сурово млеко без да ги исполнува минималните барања: од 500 до 10.000 евра, зависно од големината. Можни се и привремена забрана за вршење на дејноста од 6 месеци до 1 година и одземање на производите,
физичко лице што става во промет такво млеко: од 100 до 250 евра, плус привремено одземање,
млекарница што не ги известува производителите за резултатите и вреднувањето во рок: од 500 до 10.000 евра,
сточар што не води евиденција за произведено и продадено млеко: од 100 до 150 евра.

Вашите обврски како сточар

Секое евидентирано одгледувалиште мора да води дневна евиденција за произведеното и продаденото млеко. Мора да ги чува и обрасците со резултатите што ги добива од откупувачот, најмалку 36 месеци. Тие обрасци се и ваш доказ ако дојде до спор за цената.

Регистрираните одгледувалишта што продаваат производи од млеко директно од фарма ја доставуваат евиденцијата до Министерството до 20-ти во месецот, за претходниот месец.

Како да го подобрите квалитетот на млекото?

Законот само го мери квалитетот на млекото, а тој се прави во шталата. Неколку општи совети од добрата пракса:

Хигиена при молзење: чисти раце, чисто виме, чиста и дезинфицирана опрема. Тоа го намалува бројот на микроорганизми.
Брзо ладење по молзењето и чување на ладно до откупот.
Здравје на вимето: зголемениот број соматски клетки често е знак за маститис. Консултирајте се со ветеринар.
Добра исхрана: маснотијата и протеините во голема мера зависат од оброкот.
Никогаш не додавајте вода во млекото. Точката на мрзнење тоа го открива.

🛒 ОД ЗЕМЈОДЕЛИЕ ШОП

Види ја продавницата →

МеханизацијаТрактори, мотокултиватори, приклучни машиниПогледни →

Машини и алатиТримери, косачки, пумпи, агрегатиПогледни →

Семиња и саднициГрадинарски семиња, трева, цвеќињаПогледни →

Чизми и обувкиГумени, работнички и ловечки чизмиПогледни →

Чести прашања

Кога млекото не ги исполнува условите за квалитет? +−

Кога нема својствен мирис, вкус и боја или не ги исполнува минималните барања. Кај кравјото млеко тоа се најмалку 3,2% масти, 8,5% безмаслена сува материја и 2,9% белковини, како и точка на мрзнење не повисока од -0,520°C.

Колку масти мора да има овчото и козјото млеко? +−

Овчото млеко најмалку 4% масти и 3,8% белковини, а козјото најмалку 2,8% масти и 2,5% белковини.

Смее ли да се откупи такво млеко? +−

Млеко што не ги исполнува минималните барања не смее да се стави во промет како сурово млеко.

Од што зависи класата на млекото? +−

Од вкупниот број микроорганизми и соматски клетки. Кај кравјото млеко екстра класа е до 100.000 микроорганизми и до 400.000 соматски клетки во ml. Конечна е пониската од двете класи. Маснотијата и протеините влегуваат директно во цената.

Колку носи екстра класата? +−

Екстра класата носи додаток од 10% на откупната цена, I класата 0%, а II класата намалување од 10%.

Колку често се земаат примероци? +−

За протеини и масти најмалку двапати месечно, а за микроорганизми и соматски клетки најмалку еднаш месечно.

За колку време стигнуваат резултатите? +−

Лабораторијата мора да ги достави во рок од три дена до производителот, откупувачот и Агенцијата за храна и ветеринарство.

Како да се жалам на резултатот? +−

Во рок од 24 часа поднесете приговор преку Агенцијата за храна и ветеринарство за суперанализа, лично, по е-пошта или по факс. Суперанализата е конечна.

Кој ја плаќа суперанализата? +−

Ако резултатот е ист, тој што поднел приговор. Ако е различен, лабораторијата што ја направила првата анализа.

Правна основа: Закон за квалитетот на земјоделските производи („Службен весник“ бр. 140/10, 53/11, 55/12, 106/13, 116/15, 149/15, 193/15, 39/16, 150/21 и 129/23): член 124 (услови за промет), член 125 (минимални барања за сурово млеко), член 126 (класирање, примероци, трошоци), членови 126-а и 126-в (контролори), член 133 (евиденција на одгледувалиштата), член 135 (известување на производителите), член 136 (чување на податоците), членови 137, 138 и 140 (контрола, лаборатории, приговор и суперанализа), членови 169, 170, 172 и 174 (глоби). Правилник за барања за квалитетот на суровото млеко… („Службен весник“ бр. 96/2011): член 7 (минимални барања за кравјо, овчо, козјо и биволско млеко). Правилник за начинот на чување на суровото млеко и земање примероци… начинот на класирање и метод на вреднување („Службен весник“ бр. 151/2011): член 5 (честота на примероци), членови 13 и 14 (класи), членови 15 и 16 (формула за откупна цена и корекција).

Текстот е информативен и е заснован на пречистениот текст на законот со измените до „Службен весник“ бр. 129/23. Информациите треба да се проверат со надлежните институции. За здравјето на животните консултирајте се со лиценциран ветеринар, а за конкретен спор со откупувачот консултирајте се со правен стручњак.

🌱 Следете го Земјоделие.мк

🌾 Портал 🛒 Продавница 🤖 Стојна AI Facebook FB Група Telegram Viber BUM.MK Petel.mk