Штетни глодачи – глувци и староци: Дератизација и заштита на земјоделските култури
Комплетен водич за видовите штетни глодачи (полски глушец, жолтоварт глушец, домашен глушец, сив и црн староец), методи на дератизација, родентициди и превенција на штети во земјоделството
Глодачите се меѓу најопасните штетници во земјоделското производство. Тие не само што уништуваат посеви и складирани култури, туку се и преносители на повеќе од 20 заразни болести кај луѓето и домашните животни. Во Македонија, најчести штетни глодачи се полскиот глушец, жолтовартиот глушец, домашниот глушец, сивиот и црниот староец. Овој водич ви дава целосни информации за нивно препознавање, начин на живот и ефикасна заштита.
Кои глодачи се штетници во земјоделството?
Глодачите (Rodentia) се најбројниот ред на цицачи. Во земјоделството, најголеми штети предизвикуваат видовите од фамилијата Muridae (вистински глувци и староци). Тие се хранат со семиња, плодови, корени, складирани житни култури, а неретко напаѓаат и млади растенија.
| Вид (македонски и латински) | Клучни карактеристики | Каде живее | Што оштетува |
|---|---|---|---|
| Полски глушец Apodemus agrarius | Црна линија долж грбот до опашката | Полиња, ливади, покрај реки | Семки, плодови, инсекти |
| Жолтоварт глушец Apodemus flavicollis | Жолтеникава лента околу вратот | Шуми, полиња, покрај води | Семиња, зелјести растенија, инсекти |
| Домашен глушец Mus musculus | Ситен, сиво-кафеав, долга опашка | Домови, магацини, штали | Складирана храна, жита, леб |
| Сив староец Rattus norvegicus | Крупно тело, кратка опашка, сиво-кафеав | Канали, магацини, индустрија | Жита, храна за животни, канализација |
| Црн староец Rattus rattus | Помал од сивиот, долга опашка, црн до светлокафеав | Оризови полиња, лозја, бродови | Ориз, грозје, овошје |
Како да ги препознаете штетите од глодачи
- Изгризани стебла и корени – особено кај пченка, сончоглед, жита, млади овошки и лози.
- Дупки во земјата и тунели – влезови со пречник 2-5 cm, често покрај огради, ѕидови, магацини.
- Изгризана храна во складишта – вреќи со жито, брашно, семе, сточна храна.
- Измет (гравки) – мали, темни, во близина на местата каде што се хранат.
- Мирис на урина – силен, амонјак мирис кај поголеми наезди.
Што е дератизација и како се изведува?
Дератизацијата е систем на мерки за сузбивање и контрола на штетните глодачи. Таа може да биде превентивна (редовна) и интервентна (при веќе појавена наезда). Се спроведува со механички, биолошки и хемиски методи.
Механички методи
- Стапици (клапи, жичани, живи стапици) – поставување на патеките на глодачите, со соодветен мамец (леб со путер, сирење, колбас).
- Лепак за глувци – нанесување на тенок слој на картон или даска; глушецот залепува и не може да се движи.
- Затворање на влезовите – мрежи, бетон, лим, стаклена волна на сите отвори поголеми од 6 mm.
Хемиски методи – родентициди
Родентицидите се отровни препарати специјално наменети за сузбивање на глодачи. Нивното дејство е антикоагулативно – предизвикуваат внатрешно крвавење, а глодачот умира по 3-7 дена, што е корисно за да не предизвика сомнеж кај другите единки.
| Препарат (активна супстанца) | Дејство | Форма | Забелешка |
|---|---|---|---|
| Бродифакум | Антикоагулант (еднократен) | Зрна, восочни коцки | Силно отровен – внимавај |
| Бромадиолон | Антикоагулант (еднократен) | Зрна, восочни плочки | Отпорен на влага |
| Дифенакум | Антикоагулант (повторен внес) | Прашок, зрна, мамка | Побезбеден за животни |
| Цинк фосфид | Акутен отров (смрт за 1-2 часа) | Зрна, паста | Многу отровен – стручно поставување |
- Мајте ракавици за да не оставите мирис (глодачите имаат одлично сетило за мирис).
- Поставете ги мамките во кутии или под покривка – за да не дојдат домашни животни и деца.
- Не поставувајте до храна, вода или хранилишта за добиток.
- По 7-14 дена, соберете ги остатоците и мртвите животни (закоп или согорување).
Превенција од глодачи – што можете да направите сами?
- Редовно чистете ги магацините, шталите и објектите – отстранете ги остатоците од храна, влажните места, натрупаниот материјал.
- Затворете ги сите отвори поголеми од 6 мм – мрежи, цимент, лим на врати, прозорци, вентилации.
- Чувајте ја храната во метални или пластични садови со капак (не во вреќи или картон).
- Одржувајте ја околината сува и уредна – отстранете ги коровот и вегетацијата околу објектите.
- Користете стапици и лепак за мали наезди – пред да прибегнете кон отрови.
Најчесто поставувани прашања
Заклучок
Глодачите се постојан проблем во македонското земјоделство – од полето до магацинот. Нивното сузбивање бара интегриран пристап: редовна хигиена, механички мерки, превентивно затворање на влезовите и внимателна употреба на родентициди. Дератизацијата не е еднократен чин, туку систематска активност. Ако навреме препознаете присуство на глодачи и преземете мерки, ќе ги заштитите вашите култури, складираната храна и здравјето на семејството и добитокот.
