Бали сено и слама: правилно складирање против мувла, загревање и пожар

Една влажна бала може да предизвика многу поголем проблем од загуба на квалитетот на храната. Во внатрешноста на балата може да започне микробиолошко загревање, кое постепено ја намалува хранливата вредност, создава мувла и, во неповолни услови, може да доведе до самозапалување.

Затоа сточарите треба да го подготват магацинот пред да пристигне поголемата количина сено и слама. Подлогата, покривот, распоредот на балите, пристапот за противпожарна интервенција и контролата во првите недели се дел од истата задача.

Практичните прагови за влага и температура се ориентациски стручни препораки, а не македонски законски лимити. Секогаш треба да се земат предвид видот на балата, нејзината густина, временските услови и советот од квалификувано стручно лице.

Внесувајте само добро исушени бали

Сеното за складирање треба да биде доволно суво и стабилизирано. Како практичен праг, се користи влажност под околу 20 проценти. Кај големи и погусти бали потребни се пониски вредности: приближно 18 проценти за големи тркалезни и околу 16 проценти за големи правоаголни бали.

Површината често изгледа сува, додека внатрешноста останува влажна. Допирот затоа не е доволен за сигурна процена. Мерачот за влага треба да се употреби на повеќе бали и на повеќе места, бидејќи една проверка не ја претставува целата купчина.

Ако балите се внесат со гранична или висока влажност, ризикот не завршува со нивното редење. Внатрешноста може да продолжи да се загрева и денови или недели подоцна.

• Измерете повеќе бали од различни делови на жетвата.
• Побарајте ја влагата и во внатрешноста, а не само на површината.
• Одложете го внесувањето ако балите се топли, имаат мирис на ферментација или се видливо влажни.

Подгответе сува и стабилна подлога

Балите не треба да лежат директно на земја. Почвата ја пренесува влагата, а дождот и топењето на снегот можат да ја навлажнат долната страна на купчината. Проблем може да создаде и бетонска плоча ако на неа се задржува вода или ако кондензацијата нема каде да се исуши.

Најпрактична е сува, стабилна и водонепропусна подлога. Може да се користат палети, бетон заштитен од влага, гуми или соодветна подлога од чакал. Целта е да се остави воздушен слој под балите и да се спречи впивање вода одоздола.

Пред редење проверете дали подлогата е рамна и дали може да ја издржи тежината на стекот. Нестабилната основа го зголемува ризикот од навалување и отежнува безбедно земање на балите во текот на зимата.

• Отстранете вода, кал и растителни остатоци од просторот.
• Поставете ги балите над нивото на подот или земјата.
• Оставете место за преглед на долниот ред и за чистење околу купчината.

Проветрување без навлажнување

Магацинот треба да биде сув, но не и целосно затворен. Покривот и страничните површини треба да спречат дожд и истекување, а отворите за проветрување да овозможат движење на воздухот и намалување на кондензацијата.

Меѓу редовите, ѕидовите и таванот оставете доволно простор за визуелен преглед и циркулација на воздухот. Балите не треба да ги блокираат отворите за вентилација. Кога се користи водоотпорна покривка за надворешно складирање, таа треба да го штити сеното од дожд, но да не го заробува кондензатот.

Влажноста не го намалува само ризикот од пожар. Таа може да доведе до губење сува материја, протеини и сварливи хранливи материи, па храната да има помала вредност иако надворешно изгледа употреблива.

• Не ги потпирајте балите целосно до ѕидовите.
• Не ги затворајте природните отвори за воздух.
• Проверувајте дали под покривката се собира кондензација.
• Одржувајте го просторот околу магацинот чист и прооден.

Редете ги балите за преглед и безбедно ракување

Купчината треба да биде стабилна, со јасни премини и без непотребно високи или накривени редови. Оставете простор меѓу стекот и ѕидовите, како и доволен пристап за преглед на средината и долните редови. Балите не треба да ги затвораат влезот, излезот или пристапниот пат до магацинот.

При редење земете ги предвид формата и тежината на балите. Нестабилен стек може да се помести при вадење на една бала или при работа со трактор и вилушки. Машините треба да се користат внимателно, без удирање во ѕидови, електрични инсталации или покривната конструкција.

Не газете директно по врвот на висок стек. Под површината може да има празнина од распаднато или согорено сено, што создава ризик од пропаѓање.

• Оставете слободни влезови и излези.
• Обезбедете пристап до повеќе страни на купчината.
• Не редете бали под оштетен покрив или до нестабилни конструкции.
• Не оставајте машини, гориво и алати така што го блокираат пристапот.

Првите шест недели бараат посебна контрола

Најголем дел од проблемите со загревање се откриваат по внесувањето во магацинот, особено кај балите што се балирани со гранична влажност. Првите недели затоа треба да се води едноставна евиденција за температурата, мирисот и изгледот на балите.

Кај сомнителни или повлажни бали, стручните препораки предвидуваат проверка на температурата двапати дневно до шест недели. Температурата треба да се мери во внатрешноста, со соодветен долг термометар или сонда, и на повеќе точки во средината на стекот.

Не се потпирајте само на површината. Внатрешноста може да биде значително потопла, а промената да не се забележи додека купчината не стане нестабилна или не се појави чад.

• Запишувајте датум, време, место на мерење и измерена температура.
• Проверувајте ги средината на стекот и местата каде што балите биле повлажни.
• Следете дали температурата се намалува или продолжува да расте.
• При сомнеж, побарајте процена од стручно лице или противпожарна служба.

Температурата и мирисот покажуваат кога има опасност

Нормалното сушење и „потење“ треба постепено да се смируваат. Мирис на карамела, тутун, печено или чад, пареа, потемнување на сеното и необично топла површина се знаци дека треба веднаш да се провери внатрешноста на балата.

Ориентациски, до околу 52 степени Целзиусови се продолжува со внимателно следење. Околу 66 степени купчината влегува во опасна зона и треба да се побара стручна или противпожарна процена. Над околу 71 степен ризикот е сериозен, а околу 79 степени и повеќе пожарот може да биде непосреден или веќе присутен.

Овие температури се предупредувачки граници за реакција, а не дозвола за самостојно ракување со загреан стек. При чад, нагло загревање или мирис на горење, не влегувајте во магацинот и не ја растурајте купчината сами. Повикајте 112.

• До околу 52°C: продолжете со внимателно следење.
• Околу 66°C: побарајте стручна или противпожарна процена.
• Над околу 71°C: третирајте ја состојбата како сериозен ризик.
• Околу 79°C или повеќе: оддалечете се и повикајте 112.

Мувлосаното сено не оди автоматски во јасли

Бала со мувла, невообичаен мирис, потемнета боја или знаци на загревање треба да се одвои од здравите бали. Не ја мешајте со остатокот од храната и не ја давајте на добиток без процена од ветеринар, агроном или друго квалификувано стручно лице.

Мувлата може да биде поврзана со микотоксини, а променетиот мирис и изглед се предупредување дека храната можеби не е соодветна за исхрана на животни. Самото отстранување на видливиот дел не гарантира дека остатокот е безбеден, бидејќи проблемот може да е присутен и подлабоко во балата.

Загреаното сено може да има намалена хранлива вредност и различен мирис дури и кога нема големи видливи промени. Сомнителната храна треба јасно да се обележи и физички да се одвои додека не се донесе стручна одлука.

• Одвојте ги сомнителните бали од здравите.
• Не ги мешајте со друга храна за да се прикрие мирисот или изгледот.
• Побарајте процена пред употреба за исхрана.
• Отстранувајте ја сомнителната бала со внимание, особено ако е топла.

Оддалечете го сеното од извори на пожар

Сеното и сламата се горивен материјал и можат брзо да го пренесат пожарот кон целиот објект. Купчината треба да биде оддалечена од печки, оџаци, греалки, електрични табли, неисправни кабли, работилници со искри и други извори на топлина.

Гориво, масла, боци со гас и запаливи материјали не треба да се складираат покрај балите. Посебно внимание е потребно во магацини каде што се движат трактори, се заварува или се вршат поправки на машини.

Поставете забрана за пушење и отворен пламен. Обезбедете исправни противпожарни апарати, а однапред проверете каде се најблискиот хидрант или сигурен извор на вода. Влезовите, излезите и пристапниот пат мора да останат слободни за интервенција.

• Не складирајте бали до печки, оџаци и електрични табли.
• Држете ги горивото, маслата и боците со гас во одвоен простор.
• Забранете пушење и користење отворен пламен.
• Проверете ги каблите, приклучоците и осветлувањето.
• Оставете слободен пристап за противпожарна интервенција.

Кратка проверка пред зимата

Пред да се затвори магацинот за зимскиот период, направете последна систематска проверка. Таа треба да опфати не само вода и влага, туку и стабилноста на стекот, електричната инсталација, пристапот и планот за реакција при пожар.

Субвенциите и условите од официјалните програми во Македонија не се замена за техничка процена на магацинот, контрола на влагата или мерење на температурата. Роковите и условите за поддршка се проверуваат во конкретниот јавен повик, додека безбедноста на храната и објектот бара посебна практична контрола.

• Балите се суви и измерени со соодветен мерач.
• Подлогата е сува, стабилна и подигната од земја.
• Покривот не пропушта вода, а магацинот е проветрен.
• Стекот е стабилен и има пристап за преглед.
• Нема гориво, масла, гасни боци или извори на топлина во близина.
• Противпожарните апарати се достапни, а патеките се слободни.
• Постои јасна забрана за пушење и отворен пламен.

Заклучок

Безбедното складирање на сено и слама не завршува со редењето на балите. Влагата треба да се измери, балите да се подигнат од земја, магацинот да се проветрува, а температурата и мирисот да се следат особено во првите шест недели.

Секоја бала со мувла, необична боја, непријатен мирис или зголемена температура треба да се одвои и да се процени пред употреба. При чад или знаци на пожар, најбезбедната одлука е веднаш повик на 112, без влегување и без самостојно растурање на купчината.

Најчесто поставувани прашања