Каде всушност одат македонските производи? Големата слика за 2024
Македонското земјоделство не извезува само „на Балканот”. Анализа на 23 клучни свежи производи покажува дека нашата зелка, сливи, краставици, лубеници и печурки стигнуваат длабоко во Европа — до Полска, Чешка, Германија, Австрија, Италија и Балтикот. Еве ја целата слика за 2024.
Овие 23 ставки заедно даваат околу 259.000 тони извоз во вредност од приближно 138,5 милиони долари. Тоа не е целиот земјоделски извоз, туку избрана кошница свежи производи. Податоците се од World Bank WITS / UN Comtrade (HS 1988/92).
Најголеми извозни производи по количина (2024)
Извезена количина во тони, топ 12 · Извор: World Bank WITS / UN Comtrade
Сите 23 производи: количина, вредност и цена по килограм
| Производ | Извоз 2024 | Вредност | Просек/кг |
|---|---|---|---|
| 🍎 Јаболка | 87.418 т | 25,50 млн. $ | $0,29/кг |
| 🥬 Зелка и сродни | 66.178 т | 31,92 млн. $ | $0,48/кг |
| 🌶️ Пиперки | 21.801 т | 20,74 млн. $ | $0,95/кг |
| 🍇 Свежо грозје | 19.066 т | 16,00 млн. $ | $0,84/кг |
| 🍅 Домати | 15.708 т | 12,92 млн. $ | $0,82/кг |
| 🍉 Лубеници и дињи | 10.427 т | 2,97 млн. $ | $0,28/кг |
| 🌽 Пченка (без семенска) | 8.260 т | 1,92 млн. $ | $0,23/кг |
| 🟣 Сливи | 6.567 т | 4,08 млн. $ | $0,62/кг |
| 🥒 Краставици/корнишони | 5.467 т | 4,76 млн. $ | $0,87/кг |
| 🍑 Праски/нектарини | 4.350 т | 3,95 млн. $ | $0,91/кг |
| 🥔 Компири | 3.709 т | 1,74 млн. $ | $0,47/кг |
| 🧅 Кромид/шалот | 3.477 т | 1,52 млн. $ | $0,44/кг |
| 🍒 Цреши * | 1.766 т | 3,44 млн. $ | $1,95/кг |
| 🍆 Модар патлиџан | 1.743 т | 530к $ | $0,31/кг |
| 🌻 Сончогледово семе | 1.211 т | 580к $ | $0,48/кг |
| 🍑 Кајсии | 885 т | 1,24 млн. $ | $1,40/кг |
| 🫐 Замрзнати малини/капини * | 359 т | 1,12 млн. $ | $3,13/кг |
| 🍐 Круши/дуњи | 316 т | 230к $ | $0,73/кг |
| 🥬 Спанаќ | 255 т | 1,04 млн. $ | $4,08/кг |
| 🍄 Печурки | 188 т | 2,20 млн. $ | $11,75/кг |
| 🥦 Карфиол/брокула | 51 т | 51к $ | $0,99/кг |
| 🧄 Лук | 40 т | 35к $ | $0,87/кг |
| 🥬 Главеста салата | 22 т | 26к $ | $1,19/кг |
* Цреши (HS 080920) ги групира црешите и вишните; замрзнати малини (HS 081120) вклучуваат и капини и сродни плодови. Просечната вредност по kg е извозна вредност поделена со количина — не е откупна цена на земјоделецот.
најскап извоз
масовно, но евтино
во количината
Каде одат производите — неколку изненадувања
🥬 Зелка е можеби најинтересната приказна. Не е регионален, туку вистински европски производ: најголем купувач е Полска (16.088 т), втора е Украина (14.282 т), трета Романија. Вредноста од 2020 до 2024 пораснала за околу 119%.
🍎 Јаболка е најголема по количина, но со ниска цена ($0,29/кг). Најмногу оди во Србија и Бугарија (заедно ~73%). Клучна промена: во 2020 Русија купуваше над 23.000 тони — во 2024 тоа место го преземаат Србија, Бугарија и Грција.
🍉 Лубеници и дињи покажуваат дека и производ со ниска вредност може да стигне далеку — број 1 е Чешка, а значајни количини одат во Литванија, Германија, Полска и Латвија.
🍄 Печурки се сосема поинаков модел — само 188 тони, но $2,2 милиони, речиси $11,75/кг, главно кон Италија и Германија.
Најважниот тренд: 2020 → 2024
Понекогаш поважно од бројката за една година е насоката во која се движат работите. Кај повеќе производи количината паѓа, но вредноста по килограм расте — знак за подобар пазарен микс.
| Производ | 2020 | 2024 | Промена | Што се случува |
|---|---|---|---|---|
| 🍎 Јаболка | 91.688 т | 87.418 т | −4,7% | количината стабилна, сменети пазари |
| 🥬 Зелка | 58.277 т | 66.178 т | +13,6% | голем раст на вредноста |
| 🌶️ Пиперки | 28.098 т | 21.801 т | −22,4% | помалку kg, поголема вредност |
| 🍇 Грозје | 26.783 т | 19.066 т | −28,8% | голем пад на количина |
| 🍅 Домати | 13.572 т | 15.708 т | +15,7% | раст |
| 🟣 Сливи | 8.862 т | 6.567 т | −25,9% | пад на kg, раст на вредност |
| 🍑 Праски | 4.710 т | 4.350 т | −7,6% | релативно стабилно |
| 🍒 Цреши * | 2.278 т | 1.766 т | −22,5% | пад, но подиверзифицирано |
| 🥬 Спанаќ | 125 т | 255 т | +104% | двојно поголем извоз |
Кај јаболката, праските, сливите и црешите бројките од 2020 ја покажуваат тогашната важност на рускиот пазар. До 2024, кај повеќето од нив извозот е пренасочен кон други пазари — знак дека секторот успеал да се адаптира.
Шест заклучоци за македонскиот извоз
- Зелката е поголема приказна отколку што изгледа — по вредност (31,9 мил. $) во 2024 е дури пред јаболката (25,5 мил. $).
- Јаболката се огромни по количина, но евтини — $0,29/кг, речиси 40 пати помалку од печурките по килограм.
- Пиперката е високовреден масовен производ — 21,8 илјади тони и близу $1/кг.
- Србија е клучна — број 1 за повеќе производи, но со ризик од концентрација.
- Источна и Централна Европа се поважни отколку што мислиме — Полска, Чешка, Украина, Балтикот.
- Не се работи само за „повеќе тони” — кај пиперки, грозје и сливи вредноста по kg расте иако количината паѓа.
Македонскиот агроизвоз е поразновиден и подлабоко втемелен во Европа отколку што обично се мисли. А вредноста, не само количината, е таа што прави разлика.
Често поставувани прашања
