Започна имплементацијата на проект поддржан преку IPA 2021, чија цел е подобра организација и уредување на земјоделските пазари во Македонија. За малите производители тоа може да значи поуредни услови за продажба, подобар пристап до купувачи и можности за заеднички настап, но конкретните локации, рокови и мерки сè уште треба да се прецизираат.
Министерството за земјоделство објави дека започнала имплементацијата на проект насочен кон организација и уредување на земјоделските пазари, зголемување на пазарните можности и подобрување на конкурентноста. Проектот е поддржан преку IPA 2021, но самото започнување не значи дека секој производител веднаш добива пари, продажно место или договорен купувач.
За земјоделецот, најважното прашање е како една ваква иницијатива ќе се претвори во практична корист на терен. Одговорот ќе зависи од тоа кои пазари ќе бидат опфатени, каква инфраструктура ќе се поставува, кој ќе управува со местата за продажба и дали производителите ќе бидат вклучени поединечно или преку здруженија и задруги.
До објавување на конкретни упатства, производителите треба да ги разликуваат најавените цели од достапните мерки. Во моментов може да се зборува за насока и можности, а не за автоматско право на поддршка или гарантиран пласман.
Што точно е започнато со проектот?
Проектот е поставен како поширока иницијатива за организација и уредување на земјоделските пазари. Неговата цел е пазарите да функционираат поорганизирано, производителите полесно да стигнуваат до потрошувачите, а земјоделските производи да се продаваат во посоодветни услови.
Таквиот пристап опфаќа повеќе од физичко уредување на тезги. Тој може да вклучува подобра координација меѓу институциите, локалните самоуправи и производителите, појасни правила за користење на продажните места и создавање услови за поголема конкурентност на малите земјоделски стопанства.
- Организација и уредување на земјоделските пазари.
- Зголемување на пазарните можности за земјоделските производи.
- Подобрување на конкурентноста на производителите.
- Поттикнување поефикасен настап на пазарот.
Каква корист може да има малото земјоделско стопанство?
Малиот производител најчесто нема доволно количини, превозни можности или време за самостојно да преговара со поголеми купувачи. Подобро организиран пазар може да му обезбеди полесен пристап до потрошувачи на местото каде што се продаваат земјоделски производи, без да мора секоја продажба да ја бара одделно.
Користа може да биде и во поголемата видливост на домашното производство. Ако пазарите имаат јасна понуда, уредни продажни места и редовно присуство на производители, купувачите полесно ќе знаат каде да бараат свежо овошје, зеленчук, млечни производи или други дозволени земјоделски производи.
Сепак, подобриот пристап до пазар не е исто што и сигурен пласман. Производителот и понатаму ќе треба да обезбеди квалитет, навремена испорака, соодветно пакување и почитување на правилата што ќе важат за конкретниот пазар.
- Полесен контакт со локални купувачи.
- Поголема видливост за домашното производство.
- Можност за поредовна продажба на свежи производи.
- Намалување на дел од организациските пречки при директната продажба.
Инфраструктурата е важна, но не е само прашање на тезги
За еден земјоделски пазар да биде функционален, потребни се услови што го олеснуваат и продажбата и чувањето на квалитетот. Во зависност од локацијата и проектните активности, тоа може да значи уреден простор, пристап за доставни возила, јасно распоредени продажни места, санитарни услови и подобра заштита од временски влијанија.
Кај свежите производи, условите на пазарот имаат директна врска со загубите. Сонце, прашина, несоодветно поставени гајби и долго стоење можат да го намалат квалитетот и продажната вредност. Затоа производителите треба да следат дали идните активности ќе опфатат само просторна организација или и опрема и правила за ракување со производите.
Нема потврдени детали дека сите пазари ќе добијат иста инфраструктура. Локациите, опфатот и видот на интервенциите треба да се утврдат со дополнителни информации од надлежните институции и локалните самоуправи.
- Уреден и достапен простор за продажба.
- Подобри услови за изложување и ракување со производите.
- Јасна поделба на продажните места.
- Пристап за производители, купувачи и доставни возила.
- Услови што можат да помогнат во зачувување на квалитетот.
Заеднички настап: шанса за поголема понуда
Проектот може да отвори простор производителите да настапуваат заеднички, особено кога поединечните количини се мали. Група производители од едно село или регион може полесно да обезбеди редовно присуство, разновидна понуда и подобра организација на транспортот.
Заедничкиот настап може да биде преку здружение, земјоделска задруга или друга дозволена форма на организирање. Таквиот модел може да помогне при распоред на продавачи, заедничко набавување амбалажа, координација на испораки и претставување пред локални купувачи.
Тоа не значи дека производителите мора автоматски да се здружат или дека проектот веќе воспоставил конкретни задруги. Ќе биде потребно да се знае дали ќе има повици, обуки, посредување или други активности што ќе го поддржат ваквиот начин на работа.
- Собирање поголеми количини од повеќе мали производители.
- Заеднички транспорт до пазарот.
- Поделба на трошоци за амбалажа и промоција.
- Постојана понуда и полесно планирање на продажбата.
- Подобра преговарачка позиција кога има организирана група.
Најавени цели и мерки што сè уште не се достапни
Од досега објавената информација произлегуваат цели поврзани со уредување на пазарите, зголемување на пазарните можности и конкурентноста. Тоа се насоки на проектот, а не детална листа на права за секој земјоделец.
Не е потврдено дека секој производител ќе добие директна финансиска поддршка, бесплатна тезга, опрема, превоз или гарантиран купувач. Исто така, не е наведено дека секој пазар во Македонија ќе биде опфатен на ист начин или во ист период.
Практичните мерки ќе може да се оценат дури откако ќе бидат објавени локациите, критериумите за учество, начинот на пријавување и одговорностите на различните институции.
- Најавено: подобра организација на земјоделските пазари.
- Најавено: создавање поголеми пазарни можности.
- Најавено: подобрување на конкурентноста.
- Сè уште непотврдено: директна финансиска помош за секој производител.
- Сè уште непотврдено: гарантиран нов пазар или купувач.
- Сè уште непотврдено: конкретна опрема и бесплатни продажни места.
Што треба да провери производителот пред да се пријави?
Кога ќе бидат објавени дополнителни активности, производителот треба прво да провери дали неговата општина или пазар се опфатени. Потоа треба да се види дали условите се однесуваат на физички лица, регистрирани земјоделски стопанства, здруженија, задруги или други корисници.
Корисно е однапред да се подготват основните податоци за производството: видови производи, приближни количини, период на достапност и можност за редовно присуство. За свежите производи треба да се размисли и за амбалажа, транспорт и начин на одржување на квалитетот до продажното место.
Секое барање треба да се поднесе само преку официјално наведен канал. Прашањата за дозволи, хигиенски услови, декларации и локални правила треба да се постават пред почетокот на продажбата, а не откако ќе се појави проблем на пазарот.
- Проверете дали вашата општина или пазар е опфатен.
- Побарајте критериуми за корисници и услови за продажба.
- Подгответе податоци за производи, количини и период на достапност.
- Проверете каква документација се бара.
- Побарајте писмена информација за трошоци, правила и одговорности.
Прашања што треба да им се постават на институциите
Без дополнителни детали, земјоделците тешко можат да проценат дали проектот ќе има непосредна корист за нивната фарма. Затоа Министерството за земјоделство и локалните самоуправи треба јасно да објаснат каде ќе се спроведуваат активностите и како ќе се вклучуваат производителите.
Најкорисни се конкретни прашања поврзани со локацијата, роковите и условите. Одговорите треба да бидат достапни преку официјални известувања, а не само преку усни најави на состаноци или објави без детали.
- Кои земјоделски пазари ќе бидат опфатени?
- Кога ќе започнат активностите на конкретната локација?
- Кој ќе управува со продажните места?
- Дали ќе има јавен повик и какви ќе бидат критериумите?
- Дали ќе се плаќа закуп, користење или друга такса?
- Каква инфраструктура и опрема ќе биде достапна?
- Дали ќе има поддршка за задруги, здруженија или групи производители?
- Каде ќе се пријавуваат заинтересираните земјоделци?
- Какви правила ќе важат за означување, хигиена и квалитет на производите?
Што може да направи производителот уште сега?
Иако конкретните мерки не се достапни, подготовката може да започне без голем трошок. Производителот може да направи едноставна евиденција за количините што реално може да ги понуди, деновите кога може да продава и производите што би ги понудил заеднички со други земјоделци.
Добро е да се зачуваат податоци за трошоците, количините и досегашните продажни канали. Тие информации ќе помогнат да се процени дали користењето на организиран пазар е исплатливо и дали групната продажба може да ги намали трошоците за превоз и пакување.
Доколку производителите се поврзат на локално ниво, треба однапред да се договорат за одговорностите: кој носи производи, кој го одржува местото, како се евидентира продажбата и како се решаваат повратот или непродадените количини.
- Направете список на производи и расположливи количини.
- Запишете кога производите ќе бидат достапни.
- Пресметајте ги трошоците за транспорт, амбалажа и време.
- Разговарајте со други производители за заедничка понуда.
- Следете ги официјалните објави на институциите и општината.
Од проектна најава до реална корист на терен
Вистинскиот ефект ќе се мери според тоа дали производителот ќе може полесно да продаде квалитетен производ, со помалку неизвесност и појасни правила. Уреден простор сам по себе не е доволен ако нема редовни купувачи, достапни продажни места и практична организација.
За малите стопанства највреден би бил модел во кој инфраструктурата се поврзува со информации, локална координација и можност за заеднички настап. Така пазарот би бил повеќе од место за изложување на производи: би станал канал што ги поврзува производителите со потрошувачите.
Засега, производителите треба да ја следат имплементацијата без да ги мешаат најавените цели со веќе достапни мерки. Кога ќе се објават конкретните локации, рокови и услови, секој земјоделец ќе може пореално да процени дали и како да се вклучи.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Одберете го вистинскиот термин, сенчете, полнете ги гајбите без притисок, ладете според културата и документирајте ја пратката пред транспорт.
Прочитај →
Откупот и продажбата во првиот квартал на 2026 година паднаа на 4,08 милијарди денари. Јаболката и млекото се намалуваат, а доматите, свињите и овците растат.
Прочитај →
Заклучок
Проектот за организација и уредување на земјоделските пазари отвора можност малите производители да добијат подобри услови за директна продажба и полесно да настапуваат заеднички. Во оваа фаза, сепак, нема основа да се тврди дека секој земјоделец ќе добие финансиска помош, бесплатна тезга или гарантиран пласман.
Следниот чекор треба да биде објавување конкретни информации за локациите, роковите, инфраструктурата, критериумите и начинот на пријавување. До тогаш, производителите можат да ги подготват податоците за својата понуда и да побараат директни одговори од Министерството за земјоделство и локалните самоуправи.
Најчесто поставувани прашања
