Снимката на која странски ловци отстрелуваат дивокози во македонските планини, а потоа еден од нив пие крв од отстрелано животно, очекувано предизвика бурни реакции на социјалните мрежи. Но зад кадрите и уште пошокантните наслови стои прашање што бара трезвен одговор.

Дали во Маврово се одвивал незаконски лов — или контролиран отстрел спроведен со дозвола и во присуство на службите на Националниот парк?

Прво, да ги смениме фактите што кружеа во првичните наслови. Не станува збор за стара снимка од октомври — видеото, објавено на каналот Pedro Ampuero Hunting Adventures, се појави на почетокот на јануари 2026 година. Во него навистина се гледаат отстрел на дивокози, возило со ознаки на НП „Маврово“ и спорната сцена со пиење крв.

Одговорот на директорот на НП „Маврово“, Харис Ибраими, е јасен. Според неговата изјава за „360 степени“, ловците биле членови на шпанско ловно друштво, а активноста не била самоволен лов, туку санитарен отстрел во рамки на Програма за одгледувачки мерки. Ибраими објаснува дека за определен број единки претходно се добива согласност, дека во постапката можат да учествуваат домашни и странски ловни организации, дека движењето низ паркот задолжително се одвива во присуство на претставници на паркот и дека примероци од отстреланиот дивеч се испраќаат на ветеринарни испитувања.

И официјалната Студија зборува за санитарен отстрел

Ова не е само тврдење на директорот. Во официјалната Студија за ревалоризација на НП „Маврово“, изработена во процесот на репрогласување, ловството е наведено како активност што се спроведува во контролирани услови и во соработка со управата на заштитеното подрачје, вклучително санитарен отстрел на дивокози и други видови заради следење на здравствената состојба. Истата студија забележува дека таквата активност предизвикува вознемирување на дивиот свет — што е причина да биде строго контролирана, а не автоматски забранета.

Национален парк не се чува само со соопштенија

Лесно е од канцеларија да се побара „мораториум на сѐ“. Многу потешко е 365 дена во годината да се чува огромна планинска територија: да се следат животните, да се спречува криволов, да се интервенира при пожари, да се контролира сеча, да се одржуваат патишта и објекти, да се порибуваат водите и да се плаќаат луѓето што ја вршат таа работа.

Само во 2026 година НП „Маврово“ воспостави систем за видео-надзор на 60 локации, токму за мониторинг на дивите животни, следење на нивната бројност и откривање незаконски активности, меѓу кои и бесправен лов. Службите интервенираа и при шумски пожари, а во текот на годината беа спроведени и повеќе акции за порибување на Мавровското Езеро и управување со рибниот фонд.

Може ли контролираниот лов да биде извор на приходи?

Ова е прашањето за кое во Македонија речиси нема сериозна јавна дебата. Одговорот не треба да биде ниту „убијте сѐ“, ниту „никогаш ништо не смее да се отстрела“. Современото управување со дивиот свет се заснова на нешто попрактично: мерење на популацијата, следење на здравјето, утврдување на носечкиот капацитет на живеалиштето, заштита во периодот на размножување и, кога е потребно, строго ограничен отстрел.

Конвенцијата за биолошка разновидност на Обединетите нации го признава концептот на одржливо управување со дивиот свет — управување што истовремено ги зачувува популациите и живеалиштата и ги зема предвид економските потреби на луѓето. Во меѓународните насоки се признава и дека одржливото користење може да создава долгорочни приходи за локалните заедници и за управувањето со природата. Тоа важи само таму каде има мониторинг, квоти, контрола и докази дека популацијата не се загрозува.

Ако стручните служби утврдат дека за определена популација може или треба да бидат отстрелани одреден број единки, тогаш се поставува сосема разумно прашање: зошто тој отстрел, наместо да биде само трошок, да не биде организиран така што дел од средствата што ги плаќаат ловците директно се враќаат во заштитата — за ренџери, мониторинг, хранилишта, ветеринарни анализи, спречување криволов, противпожарна заштита и обновување на живеалиштата?

А што е со пиењето крв?

Токму оваа сцена е најшокантниот дел од видеото и разбирливо предизвикува силни реакции. Но дали некој таквиот ловечки ритуал го смета за традиционален или бизарен е едно прашање. Дали отстрелот бил дозволен и стручно контролиран е сосема друго. Правниот и еколошкиот статус на отстрелот не се утврдува според тоа колку непријатно изгледа една сцена на YouTube.

Еколошките организации имаат право да прашуваат — но истото важи и за нивните тврдења

„Еко-свест“ со право го отвора проблемот со долгогодишното одложување на репрогласувањето на Националниот парк „Маврово“. И Министерството потврдува дека процесот сѐ уште не е завршен. Тоа е институционален проблем што државата конечно мора да го реши — паркот со години работи без современ План за управување.

Но постои голема разлика меѓу барање современ План за управување и создавање впечаток дека секој отстрел во национален парк автоматски е уништување на природата — особено кога официјалната Студија за ревалоризација самата евидентира контролиран санитарен отстрел како постоечка практика. Невладините имаат важна контролна функција. Но контролата треба да важи во двата правци: ако се бара транспарентност од паркот, треба да се бара и прецизност кога јавно се квалификуваат неговите активности.

На природата не ѝ треба идеологија, туку управување

Националниот парк не е зоолошка градина во која секое животно живее изолирано од природните процеси. Тоа е огромен жив екосистем — со раѓање и смрт, болести, предатори, недостиг на храна, пожари, климатски промени и влијание од човекот. Работата на луѓето што управуваат со таков простор е да ја одржат рамнотежата. Понекогаш тоа значи апсолутна забрана за лов. Понекогаш заштита на определен вид. Понекогаш порибување. А понекогаш и строго контролиран санитарен отстрел. Клучниот збор е контролиран.

Ако документацијата го потврди она што го тврди директорот, тогаш јавноста треба јасно да знае дека станувало збор за организиран и контролиран санитарен отстрел, а не за група странци што самоволно дошле да убиваат животни во национален парк. Тоа е огромна разлика. И токму таквите факти — а не фотографии, емоции и сензационални наслови — треба да бидат основа на секоја сериозна расправа за иднината на „Маврово“.