Производителите на ориз во Кочанско и околните региони треба навреме да го испланираат сушењето, мерењето на влажноста и предавањето на арпата кај регистриран откупувач или складиштар. За 2026 година, Програмата го утврдува периодот за предавање на складирање од 15 септември до 15 декември, додека барањето се поднесува најдоцна до 25 декември 2026 година.
По жетвата, секој ден со влажно и нечисто зрно го зголемува ризикот од загревање, мувла, промена на бојата и послаб квалитет при мелењето. Оризот затоа не треба веднаш само да се однесе во магацин. Прво проверете ја влажноста, чистотата и условите за чување.
За производителите од Кочанско, Чешиново-Облешево, Зрновци и соседните подрачја, документацијата е подеднакво важна како и физичкиот квалитет на арпата. Приемната или кантарната белешка, записот за влажност и потврдата од складиштарот побарајте ги веднаш при предавањето.
Рокот за физичко предавање и административниот рок за поднесување барање не се исти. Датумите следете ги одделно, а ако има нејаснотии, навреме побарајте потврда од надлежната Агенција.
Рокови за предавање и поднесување барање
Според Програмата за 2026 година, оризова арпа може да се предава на складирање од 15 септември до 15 декември 2026 година. Предавањето треба да се изврши кај регистриран откупувач или складиштар, а не кај нерегистриран пункт од кој производителот нема јасна документација.
Крајниот рок за поднесување барање за складирање оризова арпа е 25 декември 2026 година. Овој датум не значи автоматски продолжување на рокот за физички прием, бидејќи во Програмата приемот е наведен до 15 декември.
Во образецот за барањето и во образецот за потврда е наведен периодот од 15 септември до 25 декември 2026 година. Поради разликата меѓу формуларите и текстот на Програмата, за прием по 15 декември однапред побарајте официјално појаснување. Производителот не треба сам да претпостави дека таков прием е дозволен.
- Физичко предавање на складирање: 15 септември–15 декември 2026 година.
- Поднесување барање: најдоцна до 25 декември 2026 година.
- Приемот да се врши кај регистриран откупувач или складиштар.
- Не мешајте го административниот рок со рокот за физичко предавање.
Сушењето започнува веднаш по жетвата
Сушењето треба да започне веднаш по жетвата. Влажното зрно не оставајте го долго во приколка, вреќи или куп. Стручните препораки се тоа да се направи во првите 12 до 24 часа по жетвата, бидејќи задржувањето на влажната маса го зголемува ризикот од загревање и губење на квалитетот.
Пред сушењето, пратката исчистете ја од слама, плевел, земја и други примеси. Нечистотиите го попречуваат рамномерното сушење и можат да создадат влажни делови каде подоцна се појавуваат мувла и непријатен мирис.
Ако сушењето се одложи поради транспорт или недостиг на капацитет, зрното следете го почесто. Не покривајте го на начин што задржува кондензација, особено ако е оставено во затворен простор со слаба циркулација на воздух.
- Почнете со сушење што е можно побрзо по жетвата.
- Исчистете ја арпата пред да ја внесете во сушара или простор за природно сушење.
- Отстранете слама, плевел, земја и други примеси.
- Не оставајте влажна пратка долго време без проверка.
Како правилно да се мери влажноста
Влажноста мерете ја за секоја одделна пратка при приемот. Изгледот или допирот на зрното не се доволни за проценка, бидејќи сувата површина не гарантира дека целата маса има еднаква влажност.
Користете исправен и соодветно проверен мерач, а примерокот нека биде репрезентативен за целата пратка. Ако товарот е составен од различни делови, со различен датум на жетва или сушење, не третирајте го како целосно еднаква маса без претходна проверка.
Стручните упатства за ориз често посочуваат околу 14 проценти влажност како цел за безбедно складирање и добар потенцијал за мелење. Сепак, конкретниот приемен критериум треба да го потврди складиштарот, а измерениот резултат да се внесе во приемната документација.
- Барајте мерење на секоја пратка, а не само општа проценка.
- Проверете дали примерокот е земен од репрезентативни делови на товарот.
- Побарајте резултатот од мерењето да биде запишан.
- Околу 14 проценти е стручна ориентациска цел, но приемниот критериум го потврдува складиштарот.
Природно сушење без дополнителни загуби
При природно сушење, арпата распоредете ја во тенок и рамномерен слој на чиста подлога, платформа или соодветен сушилен простор. Не истурајте го зрното директно на земја, каде што лесно се меша со почва, растителни остатоци и влага.
Слојот повремено превртувајте го за сушењето да биде порамномерно. Ако врне или се очекува роса, заштитете го зрното, но не го покривајте така што ќе се задржува влагата и ќе се создава кондензација.
И пресушувањето може да предизвика проблеми. Преголема температура или пребрзо сушење може да доведе до пукање на зрната и поголем процент кршење при лупење и мелење. Следете ги влажноста и температурата, а не само бројот на часови поминати во сушара.
- Користете чиста подлога или платформа.
- Распоредете го зрното во тенок и рамномерен слој.
- Превртувајте го зрното за сушењето да биде изедначено.
- Избегнувајте нагло сушење и прекумерна температура.
- Проверувајте ја влажноста пред складирање.
Што да се провери кај складиштарот
Пред потписот на договорот проверете дали складиштарот е регистриран и дали располага со услови за прием, сушење и чување оризова арпа. Не е доволно просторот да има само кров. Треба да се спречи навлегување дождовница и подземна влага.
Магацинот треба да биде чист, со можност за вентилација или аерација и со мерки за контрола на штетници. Различните пратки мора да можат да се одделат за да не се измешаат количини со различна влажност, квалитет или датум на прием.
Прашајте на кој начин ќе се следат температурата и влажноста на складираната маса и кој ќе реагира ако се појават загревање, кондензација, инсекти или слепување на зрното. Постапката за аерација, дополнително сушење или издвојување на проблематична пратка разјаснете ја пред приемот.
- Регистрација на складиштарот.
- Чист и сув магацин.
- Заштита од дожд и подземна влага.
- Можност за вентилација или аерација.
- Контрола на штетници.
- Одделување на различни пратки.
- Следење на температурата и влажноста.
Договорот треба да биде прецизен
Договорот за складирање треба прецизно да ја опише услугата, квалитетот на оризот и времетраењето на складирањето. Во официјалниот образец за 2026 година се предвидени и податоци за цената на услугата со пресметан ДДВ, но конкретните износи и услови преземете ги само од договорот што го потпишуваат страните.
Пред потпис проверете дали се наведени производителот, складиштарот, количината, видот на производот и датумот на прием. Треба да биде јасно кој е одговорен за мерењето, сушењето и чувањето ако при приемот се утврди повисока влажност.
Не потпишувајте документ со празни полиња или со општ опис што не ја разликува вашата пратка од другите количини. Секој договор и прилог чувајте го во копија кај производителот.
- Проверете ја услугата што ја опфаќа договорот.
- Побарајте да се наведе квалитетот на оризот.
- Проверете го времетраењето на складирањето.
- Проверете ги податоците за цената на услугата и ДДВ.
- Не потпишувајте со празни или нејасни полиња.
- Земете копија од потпишаниот договор.
Приемниот документ е заштита на производителот
При приемот побарајте приемна или кантарна белешка со количината, датумот и податоците за пратката. Во истиот момент треба да добиете и запис за измерената влажност. Ако се утврдуваат нечистотии или други параметри, и тие треба да бидат наведени.
Кон барањето се приложуваат договорот за складирање и потврда од складиштарот за примената и ускладиштената количина. Потврдата треба да содржи кој ја примил пратката, од кого е предадена, количината на оризова арпа, периодот на прием и бројот и датумот на договорот.
Потврдата треба да биде потпишана и заверена од одговорното лице на складиштарот. Производителот земете копија од сите документи веднаш, наместо подоцна да ги бара од магацинот.
- Приемна или кантарна белешка.
- Запис за измерената влажност.
- Податоци за нечистотии и квалитет, ако се утврдуваат.
- Потврда за примената и ускладиштената количина.
- Потпис и заверка од одговорното лице.
- Копија од договорот и сите приемни документи.
Контрола на пратката додека е во магацин
Складирањето не завршува со истоварот. Температурата и влажноста на складираната маса треба редовно да се следат, особено ако зрното е внесено со повисока влажност или ако временските услови носат поголема влага.
Затоплување на масата, мирис на влага, кондензација, инсекти или слепување на зрното се сигнали за итна проверка. Во зависност од состојбата, може да биде потребна аерација, дополнително сушење или издвојување на дел од пратката.
Штом забележи промена, производителот треба да го извести складиштарот и да побара да се запише што е утврдено и која мерка е преземена. Така се намалува ризикот проблемот да се открие дури при испорака или мелење.
- Следете ја температурата на складираната маса.
- Следете ја влажноста и појавата на кондензација.
- Реагирајте на мирис на влага, инсекти или слепување.
- Побарајте да се запише секоја преземена мерка.
- Не оставајте сомнителна пратка без дополнителна проверка.
Заклучок
За оризопроизводителот, најсигурниот редослед е едноставен: брзо чистење и сушење, мерење на влажноста, проверка на регистриран складиштар, јасен договор и комплетен приемен документ.
Физичкото предавање за 2026 година планирајте го најдоцна до 15 декември, а барањето поднесете го до 25 декември. Поради разликата во формулациите на Програмата и обрасците, секоја нејаснотија за приемот по 15 декември проверете ја со надлежната Агенција пред да ја транспортирате пратката.
Најчесто поставувани прашања
