Зимски грашок и боб: што да се испланира пред есенската сеидба

Зимскиот грашок и бобот можат да бидат корисен дел од плодоредот, особено како легуминозни култури што внесуваат разновидност во производството и оставаат растителни остатоци богати со азот. Сепак, нивната есенска сеидба не треба да се изедначува со сеидбата на пченица и јачмен. Имаат различни потреби за парцела, длабочина, склоп и заштита.

Во Македонија условите се менуваат од топлите низински подрачја до повисоките и постудени места. Затоа одлуката не се носи само според календарот, туку според влагата во почвата, температурите, надморската височина, типот на земјиштето и можноста за навремена подготовка.

Пред машината или сеалката да влезат на нива, треба да се проверат претходната култура, одводнувањето, структурата на почвата и квалитетот на семето. Малата подготовка пред сеидбата често е поевтина од поправката на празни места и пропаднат посев.

Грашокот и бобот не се житни култури

Сточниот грашок и бобот се легуминозни култури, а не жита. Тоа значи дека не треба автоматски да се применуваат истите правила што важат за пченица и јачмен, ниту да се очекува исто однесување на семето во почвата. Различни се брзината на никнење, чувствителноста на вишок вода, потребите за склоп и реакцијата на почвената структура.

Сточниот грашок најчесто се разгледува како дел од добиточна мешавина или како култура за зрно и зелена маса, зависно од производната цел. Бобот има покрупно семе и силен почетен раст, но бара парцела без долготрајно задржување вода и внимателно планирање на склопот.

Пред набавка на семе треба да се одлучи дали целта е добиточна храна, зрно, зелена маса или мешан посев. Од таа одлука зависат изборот на сортата, партнерската култура и начинот на понатамошна нега.

• Определете ја производната цел пред да го купите семето.
• Не применувајте автоматски сеидбена норма и длабочина за пченица или јачмен.
• Проверете дали избраниот материјал е наменет за есенска сеидба.

Парцела без барички и студени вдлабнатини

Најважен предуслов за есенски грашок и боб е добрата дренажа. Нивата на која по дожд остануваат барички, почвата долго се лепи или водата се собира во вдлабнатини носи висок ризик од гниење на семето, проретчен склоп и појава на слаб коренов систем.

Рамна или благо наклонета парцела со добро истекување е посигурен избор од тешка депресија, дури и ако второто земјиште на прв поглед изгледа поплодно. На повисоки места треба да се земе предвид и изложеноста на студен ветер, како и можноста младите растенија да останат без снежна или растителна покривка.

Проверете ја нивата на повеќе точки, а не само покрај патот. Разликите во текстурата и влагата можат да создадат делови со добар посев и делови со празни места во иста парцела.

• Избегнувајте места каде водата се задржува по врнежи.
• Проверете дали каналите и природните одводи се проодни.
• Разгледајте ја изложеноста на ветер и студ во повисоките подрачја.
• Не влегувајте со механизација додека почвата е премногу влажна.

Плодоредот го намалува ризикот од проблеми

Грашокот и бобот не треба постојано да се враќаат на иста парцела. Повторувањето на легуминозата го зголемува ризикот од натрупување на почвени патогени и штетници, а растителните остатоци од претходниот посев можат да го отежнат рамномерното поставување на семето.

Погодноста на претходната култура зависи од тоа колку добро е исчистена нивата и дали има останато доволно време за распаѓање на остатоците. Парцелата треба да биде без самоникнати растенија, со добро распоредена органска маса и без длабоки траги од механизација.

Плодоредот треба да се усогласи со следната култура. Легуминозата може да придонесе за подобра биолошка активност на почвата, но тоа не значи дека целата потреба од минерално ѓубре автоматски исчезнува.

• Запишете што било одгледувано на парцелата во претходните сезони.
• Избегнувајте повторување грашок или боб на исто место без соодветен плодоред.
• Отстранете ги самоникнатите и заостанатите растенија пред подготовка.
• Планирајте ја следната култура уште пред сеидбата.

Подготовка на почвата: ровка, но не растресена до прашина

Целта е семето да има добар контакт со влажна почва, а површината да остане доволно рамна за рамномерно никнење. Предлабока или повеќекратна обработка може да ја исуши површината, да создаде големи грутки или да направи нерамномерно слегнување по сеидбата.

На тешки почви не треба да се обработува кога се лепи за алатот. Таквата работа создава мазен слој под обработената површина и ја отежнува инфилтрацијата на водата. На полесни почви, пак, премногу ситната подготовка може да доведе до создавање кора по дожд.

Ѓубрењето треба да се темели на потребите на почвата и културата. Особено треба да се избегнува непотребно високо внесување азот, бидејќи може да поттикне мек и буен надземен раст што потешко ја поминува зимата.

• Работете само во соодветна влажност на почвата.
• Израмнете ги траговите и оставете рамна сеидбена површина.
• Избегнувајте прекумерно ситнење и создавање прав.
• Ѓубрењето усогласете го со анализата на почвата и производната цел.

Проверете го семето пред да го наполните сејачот

Непровереното семе е еден од најчестите ризици за слаб склоп. Крупното семе треба да биде чисто, без видливи оштетувања, инсекти, мувла или непријатен мирис. Различната големина на зрната може да предизвика нерамномерно дозирање и различна длабочина на полагање.

Побарајте податоци за потеклото, сортата, чистотата и ртноста, а амбалажата чувајте ја до никнењето. Ако семето е чувано од претходна година, дополнителната проверка на никулечката сила е разумна, бидејќи условите на складирање значително влијаат врз квалитетот.

Домашната проверка со навлажнет материјал може да даде предупредување за нерамномерно никнење, но не ја заменува лабораториската анализа. При сомнителен резултат, подобро е да се намали ризикот со ново и проверено семе отколку да се зголемува количината без сигурност дека ќе никне.

1. Отстранете зрна со мувла, оштетувања или непријатен мирис.
2. Проверете ја декларацијата и податоците за ртност.
3. Не мешајте различни партии без претходна проверка.
4. Калибрирајте ја сеалката според реалната големина на семето.

Инокулација: помош за коренот, не замена за добра агротехника

Грашокот и бобот соработуваат со бактерии што формираат грутки на коренот и му помагаат на растението да користи атмосферски азот. Ако на парцелата долго време немало соодветна легуминоза, инокулацијата на семето може да биде корисна за воспоставување на таа симбиоза.

Инокулантот треба да биде наменет за конкретната култура и да се чува според упатството на производителот. Не треба да се користи препарат со непознато потекло, истечен рок или несоодветни услови на чување. При мешање со средства за третирање на семето, мора да се провери нивната меѓусебна подносливост, бидејќи некои активни материи можат да ги оштетат бактериите.

Третираното семе се чува заштитено од директно сонце и се сее без непотребно одложување. Инокулацијата не може да поправи лоша дренажа, згмечена почва, предлабока сеидба или неквалитетно семе.

• Изберете инокулант за грашок или боб, а не општ производ без јасна намена.
• Проверете рок, услови на чување и упатство за примена.
• Не изложувајте го инокулираното семе на сонце и сушење.
• Проверете ја компатибилноста со евентуалниот третман на семето.

Длабочина, склоп и првата контрола по никнењето

Длабочината треба да обезбеди влага, но не и долго задржување на семето во ладен и влажен слој. Крупното семе не значи дека треба да се постави произволно длабоко. Практичната одлука зависи од типот на почвата, моменталната влажност, начинот на сеидба и очекуваните услови по сеидбата.

Прегуст посев создава послаби растенија, поголема конкуренција и полошо проветрување. Пререток посев остава простор за плевели и не го покрива теренот. Затоа нормата треба да се пресмета според декларираната ртност, чистотата, масата на семето и целниот склоп, а не само според навика.

По никнењето треба да се прошета низ целата парцела и да се забележат празни места, пожолтување, оштетувања и делови со кора. Раното согледување овозможува да се разликува проблем со семето од проблем со вода, почва, птици или штетници.

• Прилагодете ја длабочината на влажноста и структурата на почвата.
• Не зголемувајте ја нормата само затоа што ртноста е неизвесна.
• Проверете го склопот на повеќе места, не само на почетокот од нивата.
• Означете ги местата со задржана вода и слаб развој.

Заштита на младите растенија пред зимата

Младиот посев треба да влезе во студениот период доволно развиен, но не прераснат и мек. Преголемата количина азот, доцната и бујна вегетација или слабата осветленост во згуснат посев можат да ја намалат отпорноста.

Контролата на плевелите се планира според присутните видови, фазата на културата и дозволените мерки за конкретниот посев. Не треба да се применува препарат без проверка на етикетата, културата, фазата и условите за работа. Кај младите растенија, механичкото оштетување или неправилната примена може да направи поголема штета од самиот плевел.

Следете ги и оштетувањата од полжави, инсекти, птици или глодари, особено на рабовите на парцелата. Секое пожолтување не значи автоматски недостаток на ѓубриво; причината може да биде вода, оштетен корен, набивање или болест.

• Следете ја фазата и густината на посевот пред зимата.
• Не прскајте превентивно без јасен проблем и соодветно упатство.
• Прегледајте ги рабовите и вдлабнатините каде штетите често се поголеми.
• Разликувајте симптоми од вишок вода од симптоми на недостиг на хранливи материи.

Практична проверка пред да се затвори сезоната

Пред сеидбата направете кратка белешка за парцелата: претходна култура, состојба на одводите, влажност, видлива закора и квалитет на семето. По сеидбата запишете ја парцелата, датумот, сортата, партијата и употребениот инокулант. Таквите податоци се корисни при процена на никнењето и при планирање на следната сезона.

По првото никнење проверете дали проблемот е рамномерно распоредена по целата нива или се појавува само во ленти, вдлабнатини и траги од механизација. Тоа често покажува дали причината е семето, машината, почвата или водата.

Најдобар резултат се постигнува со умерена, добро усогласена агротехника: погодна парцела, рамномерна подготовка, проверено семе, правилна инокулација и навремено набљудување.

• Направете запис за парцелата и материјалот пред сеидбата.
• Проверете ја работата на сеалката пред да започнете со целата површина.
• Обиколете ја нивата по никнењето и по посилен дожд.
• Сочувајте примерок од семето и податоците од партијата.

Заклучок

Зимскиот грашок и боб бараат посебен план, а не копирање на практиките за пченица и јачмен. Изберете добро дренирана парцела, подгответе ја почвата без прекумерна обработка, користете проверено семе и разгледајте инокулација кога условите го оправдуваат тоа.

По сеидбата, редовно проверувајте го склопот и причините за евентуалните празни места. Со внимателен избор на нива и навремена контрола, посевот полесно ќе влезе во зимата и ќе има подобра основа за пролетен развој.

Најчесто поставувани прашања