Илјадници семејства имаат ниви што на хартија веќе не се нивни. Ви објаснуваме зошто се случило тоа, кој законски рок истече и што носат новите законски измени што сега се во Собранието.
Прашањето на нашиот читател
Нивите што влегоа во градежен реон, а не беа трансформирани од земјоделско во градежно земјиште, се префрлени на Република Македонија. Веќе 5–6 години се чека нов закон и никако да излезе. Многу луѓе не направиле трансформација и не можат да си ја вратат земјата. На некои места дури се направија и патишта без експропријација. Што можеме да направиме?
Нива во градежен реон што се води на државата е проблем со кој живеат многу семејства во приградските села и околу градовите. Земјата била на дедото, семејството ја обработувало, а денес во имотниот лист пишува „Република Македонија“. Добрата вест: во Собранието сега се разгледуваат законски измени што повторно отвораат можност за дел од поранешните сопственици. Лошата вест: тие уште не се донесени.
- Само затоа што влегла во урбанистички план, приватната нива не станува автоматски државна. Проблемот го имаат најчесто ниви што биле национализирани во минатото, а на семејството му останало само „право на користење“.
- Тоа право можело да се претвори во сопственост, но рокот истече на 15 јуни 2016, а неискористените права Катастарот ги избриша до 15 декември 2016.
- Во октомври 2026 во Собранието влегоа измени што на определени поранешни сопственици им даваат нов рок од една година.
- Измените уште не се закон. Сега подгответе ги документите.
- За пат изграден на ваша приватна нива без експропријација имате право да барате надомест.
Зошто нива во градежен реон се води на државата?
Да разјасниме една честа заблуда. Според денешните закони, градежното земјиште може да биде приватно. Ако вашата нива во градежен реон била чиста приватна сопственост и со урбанистички план станала градежна, таа останува ваша – само ја менува намената.
Проблемот најчесто го имаат ниви во градовите и населените места што биле национализирани со законите од времето на Југославија, почнувајќи од 1958 година. Тие станале општествена, а подоцна државна сопственост. На поранешниот сопственик често му останувало само право на користење – смеел да ја обработува нивата додека не се изгради нешто на неа. Затоа многу семејства децении ја работеле земјата и мислеле дека е нивна.
ℹ️Важно: правото на користење не е сопственост. Кога државата ќе ја оддели нивата за градба или пат, корисникот не одлучува за неа како сопственик.
Рокот што многумина го пропуштија
Со Законот за приватизација и закуп на градежното земјиште во државна сопственост, поранешните сопственици запишани како корисници добија можност правото на користење да го претворат во сопственост. Рокот неколку пати беше продолжуван, а последниот истече на 15 јуни 2016.
По тој рок, законот налагаше Катастарот по службена должност да ги избрише сите неискористени права на користење, најдоцна до 15 декември 2016. Уставниот суд во 2018 година одлучи да не ја оценува оваа одредба, бидејќи не ја сметаше за противуставна.
Затоа многу семејства денес во имотниот лист гледаат само „Република Македонија“, без своето име. Тоа е токму она што го опишува нашиот читател.
Нива во градежен реон: што носат новите законски измени?
Во октомври 2026 во Собранието се разгледува предлог за измени на Законот за приватизација и закуп на градежно земјиште во државна сопственост. Директорот на Управата за имотно-правни работи, Зоран Крстаноски, пред пратениците ги образложи петте главни измени. Две се важни за нашиот читател:
- Нова можност за поранешни сопственици. Определена категорија поранешни сопственици повторно ќе може да бара претворање на правото на користење во сопственост на неизградено градежно земјиште. Ќе имаат една година од влегувањето во сила на законот за да поднесат барање до Агенцијата за катастар на недвижности.
- Наследници. Законот би ги опфатил и лицата прогласени за наследници на правата, како и оние на кои им преминало правото да продолжат постапка – и кога правото на користење претходно било избришано.
Катастарот би имал две години да ги реши преостанатите запишани права на користење.
⚠️Внимавајте: измените ја поминаа првата фаза – Комисијата за финансирање и буџет ги прифати – но уште не се донесени. Точно кои поранешни сопственици ќе бидат опфатени ќе се знае дури од конечниот текст. Не плаќајте никому што ви „ветува“ враќање на земјата пред законот да биде објавен во „Службен весник“.
Проверете што пишува за вашата нива
Не сите случаи се исти. Пред да барате било што, утврдете во која ситуација сте:
| Што пишува во имотниот лист | Што значи |
|---|---|
| Вие или вашиот предок сте сопственик | Нивата е приватна – влегувањето во градежен реон не ја одзема |
| Сопственик е државата, а вие сте корисник | Правото на користење не е избришано – проверете кај адвокат што може да се направи |
| Сопственик е државата, без ваше име | Правото најверојатно е избришано во 2016 – чекајте ги новите измени |
| Нивата е поделена на нови парцели или на неа има пат | Побарајте историјат на парцелата од Катастар |
💡Совет: од Катастар побарајте не само нов имотен лист, туку и историјат на запишувањата – кога и врз основа на што се сменил сопственикот или корисникот. Тоа е клучен доказ.
А патиштата изградени без експропријација?
Тука зависи на чија земја е изграден патот:
- Ако нивата била ваша приватна сопственост, државата или општината не смее да ја земе без експропријација и правичен надомест. Ако патот е изграден без постапка, имате право да барате надомест – прво со барање до општината или органот што го градел патот, а ако одбијат, преку суд.
- Ако нивата веќе била државна (национализирана), а вие сте имале само право на користење, ситуацијата е поинаква. Сепак, проверете дали за изгубеното користење ви следувал надомест.
Кај барањата за надомест може да има рокови и застареност. Затоа со имотниот лист и доказите за патот обратете се кај адвокат што побрзо.
Што да направите уште сега?
Извадете нов имотен лист за секоја нива и видете кој е запишан како сопственик и корисник.
Побарајте историјат на парцелата од Катастар – кога и како се сменил статусот.
Соберете ги старите документи: стари имотни листови, поседовни листови, решенија за национализација, договори, оставински решенија.
Средете го наследството. Новите измени ги опфаќаат и наследниците, но треба да се докаже кој е наследник.
Следете кога законот ќе биде донесен и објавен. Рокот ќе биде една година – не чекајте до последниот месец.
За патиштата на приватна земја – веднаш правен совет за надомест.
Заклучок: земјата не е изгубена засекогаш, но рокот ќе биде краток
Многу ниви во градежен реон се запишани на државата затоа што биле национализирани во минатото, а рокот за претворање на правото на користење во сопственост истече во 2016. Тоа е горчлива реалност за многу семејства што децении ја обработувале земјата.
Но законските измени што сега се во Собранието повторно отвораат врата за дел од поранешните сопственици и нивните наследници. Кога законот ќе биде донесен, ќе имате само една година. Затоа документите подгответе ги сега, за да не ја пропуштите втората шанса како првата. Ќе ве известиме веднаш кога измените ќе бидат изгласани.
Најчесто поставувани прашања
Дали секоја нива што ќе влезе во градежен реон станува државна? +−
Не. Приватната нива останува приватна и кога ќе стане градежно земјиште. Проблемот го имаат главно ниви што биле национализирани во минатото.
Што е право на користење? +−
Право да се користи државна земја, најчесто останато на поранешните сопственици по национализацијата. Не е сопственост.
Кога истече рокот за претворање во сопственост? +−
На 15 јуни 2016. Неискористените права Катастарот ги избриша до 15 декември 2016.
Дали веќе може да се поднесе ново барање? +−
Не уште. Измените се во Собранието. Кога ќе бидат донесени, определени поранешни сопственици ќе имаат една година за барање до Катастарот.
Дали наследниците можат да бараат? +−
Според предлогот, да – опфатени се и лицата прогласени за наследници на правата. Затоа средете ги оставинските решенија.
Општината направи пат преку мојата нива без експропријација. Што да правам? +−
Ако нивата била ваша приватна сопственост, имате право да барате надомест. Побарајте правен совет навреме, бидејќи може да има рокови.
Колку ќе чини претворањето во сопственост? +−
Тоа ќе го уреди конечниот текст на законот. Засега нема објавени износи.
ℹ️Законска основа: Закон за приватизација и закуп на градежното земјиште во државна сопственост (со измените од 2014 и 2015 година), Закон за градежно земјиште, Закон за експропријација; одлука на Уставниот суд У.бр.6/2017 од 2018 година; Предлог-закон за изменување и дополнување на Законот за приватизација и закуп на градежно земјиште во државна сопственост (во собраниска постапка, октомври 2026).
⚠️Правна напомена: Текстот е информативен и се заснова на законите и на предлог-измените познати до 5 ноември 2026. Конечните услови ќе бидат познати кога законот ќе биде донесен и објавен. Информациите проверете ги со надлежните институции – Агенцијата за катастар на недвижности и Управата за имотно-правни работи, а за вашиот случај консултирајте се со правен стручњак.
