Субвенции – помош или зависност што го кочи развојот?

Најголемата дилема во македонското земјоделие.

Во последните 10 години, државната политика во земјоделството во Македонија се базира на интензивна финансиска поддршка преку субвенции. Целта е јасна – стабилизација на доходот, зголемување на производството и задржување на населението во руралните средини.

Но, клучното прашање останува:
дали субвенциите навистина го развиваат секторот или создаваат зависност?

Колку пари се даваат за субвенции? (реална слика)

Според официјални податоци од државни извештаи и исплати:

• Годишно се издвојуваат 6 до 8 милијарди денари (100–130 милиони евра)
• Во одредени години исплатите надминуваат и 1,7 милијарди денари за краток период
• Само во 2024 година за 6 месеци се исплатени над 4,3 милијарди денари
• Поединечни мерки достигнуваат стотици милиони денари годишно (пример: 423 милиони денари директни мерки)

Табела: проценка на субвенции (последни 10 години)

Заклучок:
Субвенциите континуирано растат или се одржуваат на високо ниво.

Што се случува со производството? (контрадикција)

И покрај зголемената финансиска поддршка:

• Површините под обработка стагнираат или се намалуваат
• Бројот на активни земјоделци опаѓа
• Производството кај клучни култури варира и нема стабилен раст

Податоците од државната статистика покажуваат:

• Намалување на бројот на земјоделски стопанства
• Концентрација на земјиште кај помал број производители

Табела: трендови во земјоделството

Клучен проблем: “ловци на субвенции”

Сè почесто институциите признаваат проблем:

• Дел од корисниците не произведуваат реално
• Се појавува феномен на “ловци на субвенции”
• Поради тоа се воведуваат построги контроли и критериуми

Дали субвенциите ја намалуваат продуктивноста?

1. Нема стимул за ефикасност

Кога приходот доаѓа од државата:

• нема притисок за модернизација
• нема оптимизација на трошоци

2. Фокус на субвенција, не на пазар

Земјоделците често:

• избираат култури според субвенции
• не според пазарна побарувачка

3. Недостаток на инвестиции

И покрај ИПАРД програмите:

• мал дел од фармите инвестираат сериозно
• модернизацијата е бавна

Табела: субвенции vs продуктивност

Позитивни ефекти (реално постојат)

Да не биде еднострано:

✔ стабилизираат доход
✔ спасуваат мали фарми
✔ овозможуваат преживување
✔ го одржуваат руралното население

Негативни ефекти (клучен проблем)

зависност од државата
ниска продуктивност
злоупотреби
демотивација за развој

Заклучок: помош или кочница?

Реалноста е помеѓу:

• Без субвенции – секторот ќе колабира
• Со вакви субвенции – секторот не напредува

Клучниот проблем не е во субвенциите туку во начинот на нивна распределба

Што треба да се смени? (предлог решенија)

1. Плаќање по реално производство (не по површина)
2. Поддршка само за активни производители
3. Поврзување со пазар и извоз
4. Поголем фокус на инвестиции (не само директни пари)
5. Контроли на терен

Придружете се во нашата заедница на Земјоделие.мк на Вибер, Телеграм, Фејсбук бидете дел од најголемето земјоделско семејство во кое сте секогаш добредојдени. 

Доколку нешто продавате или купувате посетете го огласникот WWW.PETEL.MK