Топлотен бран на фармата: како да ги заштитите домашните животни од летните горештини

Практични препораки за сточари — препознавање топлотен удар, ладење, исхрана и вода во период на високи температури.

Долгите и жешки летни периоди во последните години стануваат сè почести, а токму топлотниот стрес кај домашните животни е една од најподценетите закани за производството на фармите. Говедата, свињите и живината најтешко ги поднесуваат високите температури во комбинација со висока релативна влажност на воздухот — состојба која директно го намалува производството, влијае врз плодноста, а во најтешки случаи доведува до топлотен удар и угинување. Оваа статија дава практични препораки како сточарите да ги заштитат животните во текот на јули и август, кога температурите во Македонија редовно надминуваат 30°C.

Зошто топлината е толку опасна за фармерските животни Животните тешко се адаптираат на високи температури. Во периоди на горештина тие се заморуваат побрзо, земаат помала количина храна, а тоа директно се одразува на производството на млеко, месо и јајца. Дополнително, високата температура негативно влијае и врз репродукцијата — кај машките приплодни грла се намалува квалитетот на спермата, а кај женските расте бројот на абнормални јајце-клетки и слаб процент на концепција.

Како настанува топлотен удар кај животните

Топлотниот удар не е последица на директно изложување на сончеви зраци врз одреден дел од телото, туку резултат на силно загревање на целиот организам, кога животното не успева да ја ослободи вишокот телесна топлина во околината. Состојбата дополнително се влошува во спарен и топол воздух презаситен со водена пареа, каде одавањето топлина е отежнато.

Топлотен удар најчесто се случува во преполнети објекти со слаба вентилација, но и при транспорт на стока во превозни средства без соодветна вентилација или со поголем број животни од дозволената норма. Кај коњи за работа, топлотен удар се јавува особено при спарно време, ако животните се потешки.

Знаци на топлотен удар — препознајте ги навреме Животното почнува да се тетерави, а потоа паѓа, во состојба слична на длабока анестезија. Пулсот е забрзан и слабо се слуша, дишењето е површно, а телесната температура е зголемена. Срцевите тонови се слаби и неправилни, а видливите слузници добиваат синкава боја. Доколку не се интервенира навреме, смртта може да настапи веднаш или во тек на неколку часа.

Прва помош при топлотен удар

Ако забележите знаци на топлотен удар кај животно, чекорите за прва помош вклучуваат:

Ладење на телото

Животното веднаш се полева и трие со ладна вода, со цел да се намали телесната температура преку површината на телото.

Вода за пиење

Се обезбедува вода за пиење, бидејќи потењето и лачењето дополнително помагаат во површинското ладење.

Итен повик до ветеринар

Ветеринарот дава средства за нормализирање на работата на срцето и крвотокот, а по потреба и терапија против дехидрација.

Не одложувајте

Секое одложување на интервенцијата го зголемува ризикот од смртен исход — реагирајте веднаш штом ги забележите првите знаци.

Превенција: како да се спречи топлотен стрес

При температури над 30°C и релативна влажност над 80%, животните треба дополнително да се разладуваат — со полевање на лежиштата со ладна вода, распрскување вода со вентилатори или туширање над просторот каде престојуваат. Ова особено важи за говеда, свињи и живина, бидејќи тие најтешко ги поднесуваат високите температури и влажност во објектот.

Совет за објектите Засилената работа на вентилаторите или отворањето прозорци и врати за поголема природна циркулација на воздух значително помагаат во намалувањето на топлотниот стрес. Полуотворениот систем на држење, особено во говедарството, дава подобри услови отколку традиционалните целосно затворени објекти и позитивно влијае врз производните резултати.

Прилагодена исхрана и напасување во летниот период

Во периоди на изразен топлотен стрес, препорачливо е животните да се хранат по заоѓање на сонцето, бидејќи пониските ноќни температури им помагаат да закрепнат од влијанието на дневната горештина. Напасувањето треба да се организира така што животните излегуваат на пасиште наутро околу 7 часот, веднаш по молзењето, и остануваат таму до пладне. Потоа се враќаат во шталата, каде остануваат до вечерното молзење (околу 17 часот), се хранат со силажа, а потоа повторно излегуваат на пасиште до 22 часот, за ноќта да ја поминат во шталата со прихрана.

Стоката сама си бара сенка и по правило не пасе во период од 11 до 15 часот — токму затоа на пасиштата без природна заштита треба да се изградат настрешници каде животните можат да се засолнат за време на најжешкиот дел од денот.

Практична придобивка Наизменичниот начин на исхрана — со напасување и дополнителна прихрана со силажа наместо класично целодневно напасување — може да го зголеми производството на млеко до 10% во споредба со традиционалниот начин, поради подобар сооднос на протеини и енергија во оброкот и подобра синхронизација на варењето.

Колку вода им е потребна на животните во лето

Потребите за вода зависат од видот и категоријата на животните, нивната старост, физиолошката состојба, начинот на исхрана, продуктивноста, како и температурата и релативната влажност на воздухот. Во летниот период овие потреби значително растат, па затоа секогаш треба да се обезбеди доволна количина свежа вода за напојување.

Вид на животно	Потребна количина вода (л/ден)
Млечни крави	50–75
Телиња	8–10
Јунци	20–30
Бикови	40–60
Крмача со прасиња	60
Спрасна крмача	40–60
Нерез	50
Гоеник (свиња)	20–25
Прасе	5–10
Живина	0,5–0,8
Овци	5–10
Кози	3–10
Ждребиња	30
Коњи	70

Најчести прашања

На кои температури треба да се преземат дополнителни мерки за ладење?

Кога температурата надмине 30°C и релативната влажност на воздухот е над 80%, задолжително треба да се воведе дополнително разладување — полевање, распрскување вода или тушеви над просторот на престој.

Кои животни најтешко ги поднесуваат високите температури?

Говедата, свињите и живината се најосетливи на топлина и висока влажност на воздухот во објектот, во споредба со другите видови стока.

Зошто животните треба да се хранат навечер во лето?

Пониските ноќни температури им помагаат на животните полесно да ја пренесат дневната горештина, а исхраната во вечерните часови ја намалува дополнителната метаболичка топлина создадена при варењето во најжешкиот дел од денот.

Дали топлотниот стрес влијае врз плодноста на животните?

Да, високите температури негативно влијаат врз квалитетот на спермата кај машките грла, како и врз квалитетот на јајце-клетките и процентот на концепција кај женските грла.

Информациите во овој текст се од општа стручна природа и не претставуваат замена за преглед и препорака од лиценциран ветеринар. При знаци на топлотен удар или сериозно нарушена состојба кај животно, веднаш контактирајте ветеринар.