Куќи за млади семејства, бесплатен превоз со минибуси, пари за селски бизниси, обнова на селските домови, поддршка за доброволните противпожарни друштва и големи селски манифестации – Србија веќе не го гледа развојот на селата само низ призмата на земјоделските субвенции.

Додека во многу земји руралната политика најчесто се сведува на земјоделството, Србија воспостави институција чија задача е поширока: како селото повторно да стане место каде луѓето можат да живеат, работат, формираат семејства и да имаат пристап до основни услуги.

Тоа значи дека вниманието не е насочено само кон нивата, тракторот или добитокот. Во фокусот се и куќата, превозот, работното место, локалниот бизнис, домот на културата, безбедноста и општествениот живот. Во 2026 година Србија продолжува со повеќе програми наменети токму за селските средини – дел се веќе активни, а за дел се подготвуваат нови конкурси.

1. До 1,5 милиони динари за купување селска куќа со двор

Една од најпознатите мерки е програмата преку која државата обезбедува неповратни средства за купување селска куќа со двор. Во 2026 година максималниот износ е зголемен на 1,5 милиони српски динари по куќа (околу 12.800 евра при курс од ~117 динари за евро).

Програмата е наменета за луѓе кои сакаат својот живот да го продолжат во селска средина. Според условите на Министерството, можат да учествуваат брачни и вонбрачни парови, самохрани родители и поединци кои ги исполнуваат пропишаните услови, при што фокусот е на лица до 45-годишна возраст. Еден од основните услови е кандидатите да немаат недвижност во сопственост која го решава нивното станбено прашање.

Интересен е механизмот: кандидатите самите ја пронаоѓаат куќата во која сакаат да живеат, а потоа се спроведува постапката од конкурсот. Така државата решава два проблема истовремено – младите добиваат покрив над глава, а празните селски куќи повторно добиваат жители.

Илјадници луѓе веќе се вселиле во селата

Ова не е пилот-проект – програмата се спроведува веќе неколку години. Според податоците на Министерството за грижа за селото објавени во февруари 2026 година, дотогаш биле доделени околу 4.000 селски куќи, а во нив се вселиле повеќе од 17.100 луѓе, меѓу кои и голем број деца.

За програмата во февруари 2026 првично беа наведени 350 милиони динари, а потоа Министерството објави дека се ставаат на располагање уште 375 милиони динари. Суштината е поширока од купување недвижност: кога едно младо семејство ќе се всели во празна куќа, селото добива нови жители, потенцијални ученици, потрошувачи, работници, земјоделци или претприемачи.

2. Минибуси и бесплатен превоз за жителите на селата

Еден од најголемите практични проблеми во оддалечените села е превозот. Ако нема автобус, прашањето не е само како човек ќе стигне до град – туку како детето ќе оди на училиште, како повозрасен ќе стигне до лекар, како ќе се дојде до пошта, банка, пазар или општина.

Затоа Србија воспостави посебна програма за набавка на минибуси за превоз на селското население. Средствата им се доделуваат на локалните самоуправи, кои обезбедуваат возило и организираат превоз. Во 2025 година беа издвоени околу 120 милиони динари, а максималната поддршка изнесуваше до 7 милиони динари по пријава.

Минибусите се со капацитет од околу 20 патници плус возач, а локалната самоуправа презема обврска да обезбеди возач, гориво, сервисирање и одржување. Клучно е што превозот се организира како бесплатен, по утврден ред на возење.

Од село до лекар, училиште, пазар и општина

До почетокот на 2025 година, 78 локални самоуправи веќе имаа обезбедено минибуси, а Министерството проценуваше дека организираниот бесплатен превоз го користат околу 400.000 жители во приближно 1.200 села. Во текот на 2025 година беа одобрени уште 17 возила, со што бројот се искачи на 95 минибуси. При распределбата приоритет имаат неразвиените, пограничните и сообраќајно изолираните средини.

3. Пари за отворање и развој на бизниси во селата

Куќа без можност за заработка не е доволна за долгорочно оживување на едно село. Затоа Србија има посебна програма за поддршка на стопанските активности во селските средини. За 2026 година се обезбедени 40 милиони динари (околу 342.000 евра).

Средствата се наменети за претприемачи од дејности потребни за нормално функционирање на селото и за унапредување на производството. Тоа е важна промена во начинот на гледање: селото не е само земјоделско производство. За нормален живот се потребни услуги, мали производствени капацитети, занаетчии, преработка и локални бизниси – со цел дел од приходот и економската активност да остане во самото село.

4. Обнова и опремување на селските домови

Во голем број села постојат стари домови на културата кои со години се запуштени. Србија започна програма за нивно враќање во функција. Во февруари 2026 година за продолжување беа издвоени 50 милиони динари (околу 427.000 евра), кои се доделуваат преку локалните самоуправи.

Во претходниот циклус средствата се користеа за:

• уредување на ентериерот и завршни (молерски) работи;
• мебел, маси и столици;
• осветлување и телекомуникациска опрема;
• аудио и видео опрема;
• неопходни инсталациски работи;
• опремување простории за активности на локалното население.

Во 2025 година за програмата беа издвоени 60 милиони динари, со можност за до три милиони динари по објект. До почетокот на 2026 година, според Министерството, преку програмата биле обновени 42 селски домови.

5. Посебна поддршка за доброволните противпожарни друштва

Пожарите се сериозен ризик за селата, особено во летните месеци кога се комбинираат високи температури, сува вегетација, шуми и оддалеченост од професионалните противпожарни единици. Затоа во 2026 година Србија има програма за поддршка на доброволните противпожарни друштва, за која се предвидени 79,77 милиони динари (околу 682.000 евра).

За обновување на селските противпожарни домови и опрема е предвидена поддршка до четири милиони динари согласно условите. Ова е особено важно во малите и оддалечени места, каде локалните доброволци честопати први реагираат додека професионалните служби пристигнат од поголемите центри.

6. „Михољски сусрети села“ – државата финансира селата повторно да се собираат

Руралниот развој не се состои само од патишта, куќи и пари. Ако во селото нема заеднички активности, традиција и чувство на припадност, тешко е да се зборува за жива заедница. Затоа Министерството ја спроведува програмата „Михољски сусрети села“, преку која финансиски ги поддржува локалните самоуправи да организираат манифестации.

Во 2026 година се склучени договори со 125 локални самоуправи, со вкупна вредност од околу 61,2 милиони динари (околу 523.000 евра). Поединечна општина може да добие до 500.000 динари, а се очекува учество на околу 1.800 села.

Што се организира?

Календарот за 2026 покажува колку е широк концептот: фолклор и традиционална музика, изложби на локални производи (сирење, мед, ракотворби), презентации на стари занаети, подготовка на традиционални јадења и гастрономски натпревари, спортски настани (мал фудбал, шах, пикадо, надвлекување јаже), детски и креативни работилници и промоција на народни носии. Преку ваквите настани се промовира и локалната храна, занаетите и руралниот туризам.

7. Мерките не се само за земјоделците

Најинтересната карактеристика на српскиот модел е тоа што селската политика е одвоена од класичната земјоделска политика. Земјоделецот секако има потреба од поддршка за производство, механизација, сточарство и пласман – но семејството кое живее на село има и други потреби: куќа, пат, превоз, лекар, училиште, интернет, продавница, занаетчии, место за собирање и можност да заработува. Токму тука се гледа логиката зад посебното министерство.

Куќа + работа + превоз + заедница: моделот во бројки

Кога различните програми ќе се погледнат заедно, се гледа дека решаваат различни делови од истиот проблем. Еве преглед на клучните износи за 2026, со приближна вредност во евра (курс ~117 динари за евро):

Празната куќа станува развојна можност

Посебно интересна е политиката кон напуштените куќи. Во класичен модел, празната куќа е приватен имот кој постепено пропаѓа. Во оваа програма таа се третира како потенцијален нов дом. Со вселување на едно младо семејство не се активира само една недвижност – се зголемува бројот на жители, се создава побарувачка за локални услуги и постои можност да се активира земјоделско производство или мал бизнис. Токму затоа бројката од над 17.000 вселени лица е поважна од самиот број купени куќи.

Селото се третира како место за живот, а не само за производство

Веројатно најважната порака е промената на перспективата. Земјоделството и селото не се иста работа. Можно е државата да има добра земјоделска политика, а селата сепак да се празнат ако луѓето немаат услови за нормален живот. За да остане едно младо семејство на село, не е доволно само да има земја – потребни се приходи, превоз, услуги, образование за децата, здравствена заштита, инфраструктура, безбедност и општествен живот.

Дали овие мерки можат да го запрат празнењето на селата?

Ниту една од овие програми сама по себе не може да го реши демографскиот проблем. Исчезнувањето на населението од руралните средини е сложен процес поврзан со работни места, образование, здравство, инфраструктура, стареење на населението и миграција кон големите градови и странство. Затоа бројот на доделени куќи или минибуси не треба автоматски да се толкува како доказ дека трендот е целосно променет. Но овие програми покажуваат конкретен пристап: проблемот на селото да се решава истовремено преку домување, економија, мобилност, безбедност и заедница.

Најчесто поставувани прашања

Напомена: Текстот е подготвен врз основа на официјално објавени информации на Министерството за грижа за селото и Владата на Република Србија, со состојба на програмите во 2026 година. Кај програмите чиј конкурс за 2026 сè уште е во подготовка, износите и резултатите од претходниот циклус се наведени одделно. Информациите за конкретни услови, рокови и износи треба да се проверат кај надлежните институции.