Добриот избор и правилното чување на семето ја намалуваат опасноста од слабо никнување, празни места во редовите и нерамномерен посев. Без разлика дали семето се купува или се остава од сопствената жетва, пресудни се сувоста, чистотата, јасната ознака и контролата на ’ртливоста.
Подготовката за пролетната сеидба не започнува со отворање на сеалката, туку со проверка на семенскиот материјал. Една вреќа со нечитлива етикета, влага или измешано семе може да донесе проблеми што подоцна тешко се поправаат на нива.
Семето треба да биде одвоено по култура, сорта, година и парцела, а секоја партија да има своја ознака. Кај купеното семе, декларацијата и бројот на партијата ја покажуваат следливоста; кај сопственото семе, земјоделецот мора сам да создаде уредна евиденција.
Просторијата за чување треба да биде сува, ладна, темна и проветрена, со стабилни услови и заштита од глодари, инсекти и истекување вода. Пред сеидбата, особено кај семето што стоело повеќе години, корисно е повторно да се провери ’ртливоста.
Првата проверка започнува со декларацијата
При купување семе, на пакувањето треба јасно да се видат видот и сортата, категоријата, земјата на производство, бројот на партијата, датумот на земање примерок или последната анализа, масата или бројот на семиња и податокот за евентуален третман.
Сертифицираното семе што се продава мора да биде соодветно спакувано и означено. Декларацијата не е само формалност: таа овозможува конкретната вреќа да се поврзе со анализите и документите од снабдувачот.
Пакување со скината, нечитлива или отстранета етикета треба да се избегнува, особено ако недостигаат серијата и процентот на ’ртливост.
- Вид и сорта
- Категорија и земја на производство
- Број на партија или серија
- Последна анализа или датум на земање примерок
- Маса, број на семиња и евентуален третман
Рокот и ’ртливоста не се ист податок
Најчестата грешка е семето да се прогласи за неупотребливо само затоа што е постаро или, обратно, да се смета за сигурно само затоа што сè уште е во рокот наведен на пакувањето. Проверете го датумот на пакување, датумот на последната анализа на ’ртливоста и евентуалната ознака за повторна анализа.
Процентот на ’ртливост е просек за испитаната партија. Ако на декларацијата стои 90 проценти, тоа не значи дека секое зрно ќе никне, туку дека во пропишани услови околу 90 проценти од испитаните семиња формирале нормални никулци.
Кај постаро семе, конечната одлука треба да се темели на актуелна проба, а за поголеми површини и на лабораториска анализа. Ако ’ртливоста е пониска, сеидбената норма може да се приспособи, но треба да се земат предвид и чистотата, масата на семето и целниот број растенија.
- Проверете ја последната анализа, а не само годината на пакување.
- Не мешајте ’ртливост со чистота или со сортна исправност.
- Кај поголеми површини побарајте професионална лабораториска проверка.
Како да се избере сопственото семе
Сопствениот семенски материјал треба да потекнува од здрави, развиени и типични растенија, а не од случајно собрана или измешана жетва. Одделете го семето според култура, сорта, парцела и година на производство.
Кај отворено опрашуваните сорти, со правилен избор на матични растенија може подобро да се зачуваат сортните особини. Кај F1-хибридите, потомството често не е верно на родителската сорта и може да покаже нерамномерен принос, изглед или квалитет.
Изворот на поленот е особено значаен кај пченка, тикви, дињи, краставици и други култури што се опрашуваат со ветер или инсекти. Ако во близина имало друга сорта од ист вид, семето може да даде различни растенија во следната сезона.
- Избирајте здрави и типични растенија.
- Отфрлете семе од болни, слаби или невообичаени растенија.
- Запишете од која парцела и година потекнува секоја партија.
- Бидете внимателни со семе собрано од F1-хибриди.
Чистење и сушење пред пакување
Пред складирање отстранете растителни остатоци, скршени и оштетени зрна, семе од плевели и материјал со видливи траги од мувла или инсекти. Така се намалува ризикот од ширење проблеми во целата партија.
Семето сушете го во тенок слој на суво и проветрено место, без директна сончева светлина. Не го затворајте во непропустлива амбалажа додека има преостаната влага, бидејќи заробената влага може да поттикне мувла и забрзано губење на ’ртливоста.
Добро исушеното семе треба да се пакува чисто и одделно. Не користете вреќи или садови со остатоци од претходна култура, влага или мирис на мувла.
- Отстранете нечистотии, плевелно семе и оштетени зрна.
- Сушете во тенок слој, во сенка и со проветрување.
- Не пакувајте влажно семе во херметички затворен сад.
- Користете чиста и сува амбалажа.
Означете ја секоја партија веднаш
Најбезбедно е секоја партија да се спакува одделно и да се означи веднаш по сушењето. Не мешајте семе од различни години, парцели или сорти во една вреќа, дури и ако припаѓаат на иста култура.
Етикетата за сопственото семе треба да биде читлива и трајна. Добро е истите податоци да се запишат и во тетратка или електронска евиденција, за податоците да не се изгубат ако пакувањето се оштети.
- Култура и сорта
- Година на жетва
- Парцела или производител
- Датум на пакување
- Количина
- Проценета ’ртливост
- Евентуален третман
Просторијата и амбалажата го чуваат квалитетот
Најсоодветна е сува, ладна, темна и проветрена просторија со што е можно постабилни услови. Тавани, шупи и магацини со големи дневни температурни промени, кондензација или директно сонце не се добар избор.
Пакувањата поставете ги на палети или полици, оддалечени од подот и ѕидовите. Оставете простор за проверка и чистење, а магацинот заштитете го од глодари, инсекти и истекување вода.
За кратко и среднорочно чување може да се користат чисти, суви вреќи или садови со добро затворање. За подолг период се практични влагонепропустливи садови, но само ако семето е целосно суво.
Ладно семе не отворајте веднаш во топла и влажна просторија. Почекајте постепено да се изедначи температурата, за да се намали ризикот од кондензација.
- Чувајте го семето над подот и подалеку од ѕидовите.
- Избегнувајте сонце, кондензација и нагли промени на температурата.
- Проверувајте дали има траги од глодари, инсекти или вода.
- Проветрувајте ја просторијата, но заштитете го пакувањето од влага.
Проверка пред пролетната сеидба
Неколку недели пред сеидбата повторно прегледајте ги пакувањата. Проверете дали ознаките се читливи, дали семето има променет мирис или боја и дали има инсекти, мувла, кондензација или слепени зрна.
Направете проба на ’ртливост со репрезентативен примерок од секоја партија. Ако семето било чувано повеќе години или е наменето за поголема површина, лабораториска анализа дава посигурна основа за одлука.
Државната фитосанитарна лабораторија и овластената лабораторија при Земјоделскиот институт во Скопје испитуваат ’ртливост, чистота, присуство на други видови и плевели, влага и маса на 1.000 зрна.
- Земете примерок од повеќе места во партијата, а не само од површината.
- Запишете го резултатот од домашната проба.
- При сомнеж за квалитет, побарајте лабораториска анализа.
- Сеидбената норма приспособете ја според ’ртливоста и планираниот број растенија.
Сертифицираното семе и директните плаќања во 2026 година
За дел од поледелските култури, сертифицираното семе има конкретно значење и при користењето на поддршката во 2026 година. Предвидени се 18.000 денари по хектар за пченица со сертифицирано семе, 13.000 денари за јачмен, пченка и добиточен грашок, а 10.500 денари за сончоглед и маслодајна репка со сертифициран семенски материјал.
За дел од културите без сертифицирано семе е утврден понизок износ од 6.000 денари по хектар, ако се исполнат и останатите услови. Самото купување вреќа со етикета не е доволно за исплата.
Во евиденцијата треба да се чуваат фактурата, декларацијата, бројот на партијата и доказот за употребено сертифицирано семе, заедно со податоците за производството. Уредбата предвидува и минимална збирна површина од 0,7 хектари за поледелски култури, минимални употребени количини и други услови поврзани со пријавувањето и приносот.
- Пченица: 18.000 денари по хектар со сертифицирано семе
- Јачмен, пченка и добиточен грашок: 13.000 денари по хектар
- Сончоглед и маслодајна репка: 10.500 денари по хектар
- За дел од културите без сертифицирано семе: 6.000 денари по хектар, со исполнети услови
Кратка листа пред семето да оди во земја
Последната проверка треба да биде едноставна и практична. Пред товарење на семето за сеидба, споредете ја ознаката на вреќата со планот за парцелата и уверете се дека не се измешани сорта, година или култура.
Со ваква контрола се избегнуваат грешки што се забележуваат дури по никнувањето, кога можноста за поправка е ограничена.
- Семето е суво, чисто и без видливи оштетувања.
- Секоја партија има јасна ознака.
- Познати се сортата, годината и потеклото.
- Направена е проба на ’ртливост или лабораториска анализа.
- Амбалажата е сува, чиста и добро затворена.
- Семето било чувано над подот, подалеку од влага и глодари.
- Документите за купено сертифицирано семе се зачувани.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Во тек е пријавувањето за земјоделските субвенции за 2026 година. За главните мерки по површина и по грло добиток рокот е 30 септември. Проверете ги износите, условите и посебните
Прочитај →
Заклучок
Семето што ќе ја дочека пролетта во добра состојба е резултат на неколку дисциплинирани чекори: правилен избор, чистење, сушење, одделно пакување, точна етикета и соодветно складирање.
За сопственото семе, пробата на ’ртливост е минимумот пред сеидбата, а за поголеми површини лабораториската анализа е посигурна основа. За купеното семе, декларацијата, серијата и доказот за набавка треба да останат зачувани до крајот на производната сезона.
Најчесто поставувани прашања
