ЗАКОНИ И ПРОПИСИ
Нов закон за откупот: јавна расправа на 25 септември – 10 предлози што земјоделците треба да ги побараат
Законот за пазарите со земјоделски производи оди на јавна расправа. Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство ги повика сите заинтересирани да дојдат и да дадат мислење за Предлогот на закон за уредување на пазарите со земјоделски производи. Ова е закон што директно го допира џебот на секој производител: кој смее да откупува, по која цена, со каква вага и кога треба да плати.
НАЈВАЖНОТО
- Јавната расправа е во петок, 25 септември 2026, во 11:00 часот, во Големата сала на МЗШВ во Скопје.
- Поканети се производители, задруги, здруженија, откупувачи, преработувачи, трговци, комори, стручна јавност и институции.
- Предлог-законот е објавен на ЕНЕР, каде секој може да го прочита пред расправата.
Каде и кога е јавната расправа?
Датум: петок, 25 септември 2026
Време: 11:00 часот
Место: Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство, ул. „Ленинова“ бр. 2, Скопје – Голема сала
Документи: Предлог-законот на ЕНЕР
Според Министерството, целта е да се презентираат предложените решенија и да се отвори дискусија. Секој учесник ќе може да изнесе мислења, забелешки и предлози.
Што носи законот за пазарите со земјоделски производи?
Целосниот текст е на ЕНЕР. Според она што медиумите го објавија за нацрт-верзијата пред две недели, законот воведува повеќе ред во откупот. Главните новини се:
- Регистар на откупувачи. Организиран откуп ќе можат да вршат само правни лица и трговци поединци запишани во посебен регистар.
- Цената однапред. Откупот ќе се врши само со претходно објавена цена.
- Заверена вага. Откупувачите ќе мора да имаат исправна и соодветно заверена мерна опрема.
- Објективна класа и квалитет. Кога цената зависи од класата или составот, тие мора објективно да се утврдуваат.
- Услови за откупните места. Минимални технички, хигиенски, ветеринарни и фитосанитарни услови.
Овие точки се од нацрт-верзијата според медиумски извештаи. Предлогот што оди на расправа може да има измени. Пред да дојдете, прочитајте го текстот на ЕНЕР.
10 предлози што земјоделците треба да ги изнесат на расправата
Објавената цена и заверената вага се добар почеток. Но најголемиот проблем на теренот е друг: стоката се предава, а парите доцнат со месеци. Еве што, според нас, вреди да се побара.
1. Законски рок за плаќањеЈасен максимален рок за исплата, по примерот на ЕУ. Европската директива за нефер трговски практики (2019/633) дава 30 дена за расипливи производи и 60 дена за другите. Секое доцнење да носи камата.
2. Писмен договор пред сезонатаДоговор со количина, цена или формула за цена, класа и рок за плаќање, потпишан пред берба. Без договор нема ни заштита.
3. Бришење од регистарот за неплатени долговиОткупувач што не им плаќа на производителите да не може да откупува следната сезона. Регистарот да не биде само список, туку механизам за ред.
4. Јавна листа на должнициПроизводителот пред да предаде стока да може да провери дали откупувачот има неплатени обврски кон други земјоделци.
5. Право на контролно мерење и втор примерокПроизводителот да има право да присуствува на мерењето и класирањето. При спор, да се чува примерок за независна анализа.
6. Брза постапка за споровиПосредување или арбитража во рок од неколку недели, наместо судски спор што трае со години и чини повеќе од самиот долг.
7. Лесна пријава за прекршокТелефонска линија или онлајн пријава, со можност за заштита на идентитетот. Многу производители молчат од страв дека следната година нема да им откупат.
8. Јавни откупни цени на едно местоОбјавените цени на сите регистрирани откупувачи да се собираат на еден државен портал, по производ и регион. Така производителот споредува пред да продаде.
9. Гаранција за наплата кај големите откупувачиОткупувачите над одреден обем да даваат банкарска гаранција или осигурување на побарувањата кон производителите.
10. Разумни услови за задругите и малите откупувачиПреоден рок и олеснети услови за мали локални откупни пунктови и задруги, за да не останат селата без откуп. Директната продажба од фарма да не се оптоварува.
Како да учествувате, ако не можете да дојдете во Скопје?
- Прочитајте го предлогот на ЕНЕР и обележете ги членовите што ве засегаат.
- Напишете забелешки кратко и конкретно: кој член, што е проблемот, што предлагате.
- Проверете на ЕНЕР дали и до кога може да се остави коментар електронски.
- Здружете се. Предлог од здружение или задруга што зборува за стотици производители има поголема тежина.
- Кажете конкретен пример: колку месеци сте чекале за пари, каков спор сте имале за класата.
Најчесто поставувани прашања
Кога е јавната расправа за законот?+−
Во петок, 25 септември 2026, со почеток во 11:00 часот.
Каде се одржува?+−
Во Големата сала на Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, ул. „Ленинова“ бр. 2, Скопје.
Кој може да учествува?+−
Сите заинтересирани: производители, задруги, здруженија, откупувачи, преработувачи, трговци, комори, стручна јавност и институции.
Каде можам да го прочитам предлог-законот?+−
На порталот ЕНЕР (ener.gov.mk), заедно со придружните документи. Линкот е погоре во текстот.
Што е регистар на откупувачи?+−
Според нацрт-верзијата, организиран откуп ќе можат да вршат само правни лица и трговци поединци запишани во посебен регистар.
Дали откупувачот ќе мора однапред да ја каже цената?+−
Според нацрт-верзијата, откупот ќе се врши само со претходно објавена цена. Конечното решение зависи од текстот што ќе се усвои.
Дали законот определува рок за плаќање?+−
Проверете во текстот на ЕНЕР. Ако рокот не е доволно јасен, ова е едно од главните прашања што треба да се постават на расправата.
Можам ли да дадам забелешки ако не дојдам?+−
Проверете на ЕНЕР дали е отворена можност за електронски коментари и до кој датум. Може и да ги пренесете преку вашето здружение или задруга.
Дали законот важи и за мали производители што продаваат на пазар?+−
Законот се однесува на организираниот откуп. Точниот опфат за директната продажба проверете го во предлог-законот.
Кога ќе стапи на сила?+−
Прво треба да помине јавна расправа, Влада и Собрание. Датумот на примена ќе го определи конечниот текст на законот.
Заклучок
Законите за откупот обично се пишуваат во Скопје, а последиците се чувствуваат на нивата. Оваа расправа е ретка можност производителите да кажат што навистина им треба. Регистар, објавена цена и заверена вага се чекор напред. Без јасен рок за плаќање и вистински казни за неплаќачите, најголемиот проблем останува нерешен. Ако имате искуство со доцнење или спор со откупувач, петок е денот да го кажете.
Информациите треба да се проверат со надлежните институции. За правни прашања консултирајте се со правен стручњак. Предлозите во текстот се ставови на редакцијата на Земјоделие.мк, а не дел од предлог-законот.
